Βασίλης Γκουζέλος Σημαντικά ευρήματα για τις επιπτώσεις των λεγόμενων «παντοτινών χημικών» στην ανθρώπινη υγεία φέρνει στο φως έρευνα της Ιατρικής Σχολής του Shanghai Jiao Tong University School of Medicine, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Aging.
Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δύο ευρέως διαδεδομένες ουσίες PFAS συνδέονται με επιταχυνόμενη επιγενετική γήρανση, με τους άνδρες μέσης ηλικίας να εμφανίζονται ως η πιο ευάλωτη ομάδα.
Οι ουσίες PFAS (υπερ- και πολυφθοροαλκυλιωμένες ενώσεις) αποκαλούνται «παντοτινά χημικά» λόγω των εξαιρετικά ισχυρών μοριακών δεσμών τους, που τις καθιστούν ιδιαίτερα ανθεκτικές στη διάσπαση.
Χρησιμοποιούνται εκτενώς σε:
αντικολλητικές επιφάνειες,
αδιάβροχα υφάσματα,
αφρούς πυρόσβεσης,
συσκευασίες τροφίμων,
καθαριστικά και πλαστικά προϊόντα.
Τα τελευταία χρόνια, νέα PFAS έχουν εισαχθεί και για χρήση σε data centers τεχνητής νοημοσύνης, διευρύνοντας το αποτύπωμά τους στη βιομηχανία.
Η παρουσία τους ανιχνεύεται όλο και συχνότερα σε νερό, έδαφος και βιολογικούς ιστούς, ενώ ορισμένες ουσίες της κατηγορίας έχουν ήδη συσχετιστεί με καρκίνους, παχυσαρκία, υπογονιμότητα και ορμονικές διαταραχές.
Οι επιστήμονες αξιοποίησαν δεδομένα από 326 άνδρες και γυναίκες που συμμετείχαν την περίοδο 1999–2000 στην αμερικανική εθνική έρευνα υγείας National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES).
Στα δείγματα αίματος είχαν καταγραφεί:
οι συγκεντρώσεις έντεκα διαφορετικών PFAS,
καθώς και η μεθυλίωση του DNA, ένας βασικός επιγενετικός μηχανισμός που ρυθμίζει την έκφραση των γονιδίων.
Παράλληλα, οι συμμετέχοντες παρείχαν δημογραφικά, κοινωνικοοικονομικά στοιχεία και πληροφορίες για τον τρόπο ζωής τους. Τα δεδομένα αναλύθηκαν με αλγόριθμους εκτίμησης βιολογικής ηλικίας, ώστε να υπολογιστεί ο ρυθμός γήρανσης του οργανισμού.
Προηγούμενες αναλύσεις της NHANES είχαν ήδη υποδείξει ότι υψηλότερα επίπεδα PFAS σχετίζονται με ταχύτερη βιολογική φθορά, πιθανώς μέσω αυξημένης φλεγμονώδους δραστηριότητας.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι συνολικές συγκεντρώσεις PFAS δεν εμφάνισαν διαφορές ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες ή μεταξύ ηλικιακών ομάδων. Ωστόσο, δύο συγκεκριμένες ουσίες —το PFNA και το PFOSA— εντοπίστηκαν στο 95% των δειγμάτων αίματος.
Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις αυτών των ουσιών αποδείχθηκαν ισχυροί προγνωστικοί δείκτες επιταχυνόμενης επιγενετικής γήρανσης σε άνδρες ηλικίας 50 έως 64 ετών. Αντίστοιχη συσχέτιση δεν παρατηρήθηκε στις γυναίκες.
Η πρώτη συγγραφέας της μελέτης, δρ Για-Κιαν Ξου, επισημαίνει ότι η μέση ηλικία συνιστά ένα «ευαίσθητο βιολογικό παράθυρο», κατά το οποίο ο οργανισμός γίνεται πιο ευάλωτος σε στρεσογόνους παράγοντες που σχετίζονται με τη γήρανση.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, καθηγητής δρ Ξιανγκγουέι Λι, τονίζει ότι οι άνδρες ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, καθώς οι δείκτες γήρανσης που μελετήθηκαν επηρεάζονται σημαντικά από παράγοντες τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα, το οποίο μπορεί να ενισχύσει τις αρνητικές συνέπειες της έκθεσης σε ρύπους.
Οι ερευνητές καταλήγουν ότι τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη για επανεξέταση του ρυθμιστικού πλαισίου γύρω από τα PFAS. Όπως επισημαίνουν, οι περιορισμοί δεν θα πρέπει να αφορούν μόνο τις «παλαιότερες» ενώσεις της κατηγορίας, αλλά να επεκταθούν και σε ουσίες όπως το PFNA και το PFOSA, οι οποίες εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ευρέως.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
