Η ζωή στο σύνολό της είναι αυτό που γνωρίζουμε με τις αισθήσεις μας, αλλά και αυτό που δεν γνωρίζουμε παρά με ψηλάφηση μιας αδέσμευτης πορείας ανυπότακτης στη μονοδιάστατη και κατεστημένη αντίληψη για την έννοια «εαυτός». Επομένως, καλούμαστε να σχεδιάζουμε τη ζωή μας ως μια δρώσα ολότητα – καθολικότητα - και όχι ως μια μερικότητα υλική, τοπικά και χρονικά, που εκφράζεται μόνο με τις αισθήσεις και τα ορμέμφυτα. Ένα πλήρες νόημα ζωής που σχεδιάζω για το μέλλον (pro-zeter) σημαίνει ότι ρίχνομαι μπροστά με όλη μου την ύπαρξη για να ευτυχήσω. Άραγε η λέξη «υπέροχα» (υπέρ-έχω) ανταποκρίνεται στη ζωή ολόκληρης της ύπαρξης που χαίρεται τη ζωή ή στην αριθμητική υπεροχή ατομικών αποκτημάτων; Τυγχάνει επαλήθευσης αν ζούμε υπέροχα όταν αγνοούνται γνήσιες πτυχές του εαυτού με μόνιμο αγκυροβόλιο στους μεγάλους όγκους των «θέλω» και των καθημερινών υποχρεώσεων.
Ο Πασκάλ διατύπωσε την ιδέα ότι σκορπίζουμε τον εαυτό μας εδώ κι εκεί για να ξεφύγουμε από την άθλια συνθήκη των θνητών. Έτσι, όταν ο άνθρωπος μένει μόνος με τον εαυτό του, φοβάται να μείνει ενώπιος ενωπίω ώστε να στοχαστεί τον εαυτό του, ως ευεργεσία, αλλά και τη μικρότητα και το πεπερασμένο της ύπαρξής του. Η συσσώρευση δραστηριοτήτων και μάλιστα για την υπερφόρτιση του καλωδίου του Εγώ δεν προεξοφλεί πληρότητα, αλλά ο άνθρωπος αισθάνεται «άδειος» επειδή η εγωστρέφεια μετατρέπεται σε εγωπάθεια που είναι απώλεια ελευθερίας και κοινωνίας αγάπης.
Η παγκοσμιοποίηση είναι το αντίθετο της καθολικότητας ως σφαιρικής θέασης του κόσμου και του συναμφότερου στη ζωή (υλικοπνευματικά). Η παγκοσμιοποίηση βρίσκεται σε αποδόμηση, υποσχέθηκε οικονομική ανάπτυξη, ισονομία και ελεύθερο εμπόριο με χαμηλότερες τιμές, μεταφορές τεχνολογίας και πολιτισμικές ανταλλαγές με κατάργηση στερεοτύπων. Ωστόσο, με την «φιλελεύθερη» άκαρδη εκμετάλλευση διεύρυνε τις ανισότητες, αύξησε το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών, οδήγησε τον άνθρωπο σε ανασφάλεια και έριξε τους πολιτισμούς σ’ ένα χωνευτήρι όπου η ύλη καταβρόχθισε την πνευματική και μνημειώδη κληρονομιά που χάριζε την επίγνωση του εαυτού και την αναφαίρετη, ανεξαγόραστη χαρά. Ο άνθρωπος σ’ έναν παγκόσμιο υλομανή ανταγωνισμό μαζοποιείται και κινδυνεύει να χάσει τον εαυτό του αφού έχασε το κεφαλόβρυσο της ταυτότητάς του από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ιστορικής του και εθνικής του ηρωικής ιδιοσυστασίας.
Ο ποιητής Παλαμάς ερμηνεύει με τους παρακάτω στίχους την καθολικότητα με το δώρο της ζωής και την κληρονομιά που διαγενεαλογικά προσφέρεται ως συνέχεια ενός πολιτισμού:
«Ό,τι είστε μην ξεχνάτε/ δεν είστε από τα χέρια σας/ μονάχα, όχι. Χρωστάτε/ και σε όσους ήρθαν πέρασαν/ θα ρθουνε, θα περάσουν/ κριτές θα μας δικάσουν/ οι αγέννητοι, οι νεκροί».
Οι πνευματικές πηγές της παράδοσης προτάσσουν μέσα από τον πολιτισμό και εμπειρικά, στοιχεία οντολογίας και ανθρωπολογίας που βοηθούν στην ανακάλυψη από τον εαυτό ενός καθολικού νοήματος ζωής και αρμονίας.
Είναι αυταπάτη να γνωρίσει ο άνθρωπος τον εαυτό του μόνο από το εγώ του, αποκομμένος από τη συλλογική αυτοσυνειδησία, τη συνέχεια προηγούμενων γενεών που αγωνίστηκαν για το Αγαθό και του μέλλοντος. Η κλασική παιδεία και ο πόθος για την Αλήθεια εμφάνισαν αναγωγές της καθολικότητας και μαθήματα αυτοσυνειδησίας όπου με το «γνώθι σαυτόν» κατέρρευσαν οι θεοποιήσεις της εξωτερικότητας και των παθών.
Μιμητική αντιπαλότητα σημαίνει ύπαρξη αντιπάλων προτύπων ζωής. Οι νέοι βρίσκονται σε κοινωνίες που παρέχουν ένα δίπολο ήθους ανάμεσα στη μίμηση προτύπων ιδιοτέλειας, βίας, μίσους, εκμετάλλευσης, παθών, σε σύγκρουση και σύγκριση με μίμηση προτύπων αγάπης, δικαιοσύνης φιλανθρωπίας, συγχώρησης, συμφιλίωσης. Η αδιακρισία ήθους σε πρότυπα ζωής και συμπεριφοράς σημαίνει σύγχυση στην αναγνώριση του «εαυτού». Είναι καθοριστικό στοιχείο στη ζωή του παιδιού η αντιγραφή και αναπαράσταση, μόνιμα, κακής συμπεριφοράς που βιώνει.
Η παγκοσμιοποίηση ενός πλειοψηφικού αμοραλισμού χωρίς ισχυρό αντίπαλο δέος προκάλεσε την αλαζονεία της εξουσίας και του φαρισαϊσμού που μεταλλάσσουν την ουσία σε αληθοφάνεια και γλυκό δηλητήριο υποκρισίας. Ο φαρισαϊσμός και η ταπεινότητα μπροστά στο μεγαλείο της Αλήθειας είναι δύο αντίπαλες όψεις συγκριτικού μιμητισμού που ανοίγουν το πνευματικό εκκλησιαστικό ημερολόγιο του Τριωδίου στην πορεία για την ανάσταση, δοξαστικό χάρισμα ζωής και ελπίδας. Η βίβλος μπορεί να αποτελέσει ζωντανό αρχείο ανθρώπινης αυτογνωσίας και ειρηνικής ηχοληψίας.
Το άδειασμα, η «κενότητα», της εγωκεντρικότητας με βίωση του αληθούς σημαίνει αφαίρεση της εξωτερικής μάσκας, του ωφελιμισμού και της αυτολατρείας. Ο κοινωνιοκεντρικός τρόπος διαφέρει από τον βαρβαρικό που είναι ατομοκεντρικός με ανέραστη αυτάρκεια και χωρίς το ερώτημα ποιος είμαι. Σήμερα το ποιος είμαι καθορίζεται από τα πράγματα που μετρούνται δίπλα μου. Όμως τα αληθινά πρότυπα βίου παραδίδουν βιωματικά μαθήματα θυσίας, ηρωισμού και ανάστασης από τον αταπείνωτο μονόδρομο του φθαρτικού λάθους. Ο ηρωισμός της ψυχής που ταπεινώνεται από πίστη στην αγάπη και στη συμφιλίωση ζητά συγνώμη μπροστά στην Αλήθεια που ανάχθηκε ως Πρόσωπο θεϊκό και δίνει χάρη. Καλός και κακός αναγωγισμός, αναφορικός κάλλους ή ακαλλούς είναι επιλογή πίστης σε τρόπο ζωής, σ’ έναν κόσμο πολυπρόσωπο όπου καλπάζει με ευκολία και χωρίς έλεγχο η μιμητική αλληλεπιδραστική επιθυμία και ιδίως των νέων.
Στη μιμητική αντιπαλότητα ηθικών προτάσεων αναζητούνται από σύγχρονα μέσα επιλογές αναγωγής νοήματος ζωής για τα παιδιά προκειμένου να επιλέξουν «δρόμο» για να βρουν ή να είναι ο εαυτός τους. Υπαρξιακά το μόνο που δεν επιλέγεται είναι η γέννα, ο θάνατος, η αύξηση, η φθίση, η ελευθερία και η αναγκαιότητα. Το alter ego, δηλαδή ο «άλλος εαυτός» μου είναι το άθλημα της αλήθειας που σημαίνει ότι δεν είμαι ένα «εγώ» χωριστό από ένα «εσύ» ή ένας «αυτός» (Χάιντεγγερ). Για να είμαι ο εαυτός μου πρέπει να αμφισβητώ τη λογική που με δυναστεύει, να επαναστατώ ειρηνικά χωρίς να συνθηκολογώ με οποιεσδήποτε συνθήκες που μου λανσάρουν οι επιτήδειοι ωφελιμιστές και να κολυμπώ κόντρα στο ρεύμα. Αυτό σημαίνει ότι έμαθα μέσα από την ιστορία της ανακάλυψης και της αποκάλυψης και όχι της συγκάλυψης του εαυτού ή της αλήθειας το πώς και τι να μιμηθώ μυστικά, μέσα στην ψυχή μου, για να είμαι ελεύθερος και να μοιράζομαι τον κόσμο με τους άλλους .
* τ. Αναπλ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Πρόεδρος Ολυμπιακού Κέντρου Φιλοσοφίας και Παιδείας
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Ιδιωτικά σχολεία: Γείτονας, Ιόνιος και Εράσμειος σε επαφές με μεγάλα funds
Έρχονται πρόστιμα μέχρι και 1.000 ευρώ σε χιλιάδες κατόχους οχημάτων
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
