Σε παγκόσμιο επίπεδο, η χρήση smartphones έχει εκτοξευθεί. Το 2024, περισσότεροι από 4,25 δισεκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούσαν ενεργά έξυπνα κινητά, ενώ ο συνολικός αριθμός συσκευών υπολογίζεται στα 7,3 δισεκατομμύρια. Σε πολλές χώρες, ο ημερήσιος χρόνος μπροστά στην οθόνη ξεπερνά τις πέντε ώρες, με επιπτώσεις που δεν περιορίζονται πια στην κούραση των ματιών, αλλά επηρεάζουν τον ύπνο, τη συγκέντρωση, τη μνήμη και τη συνολική γνωστική λειτουργία.
Περισσότερη σύνδεση, λιγότερη ουσιαστική επαφή
Στην Ιαπωνία, ο μέσος χρόνος χρήσης smartphone είναι χαμηλότερος σε σύγκριση με άλλες χώρες και κυμαίνεται περίπου στις τρεις ώρες ημερησίως. Παρ’ όλα αυτά, τα στοιχεία αποκαλύπτουν ένα παράδοξο: όσο αυξάνεται ο χρόνος που περνούν οι άνθρωποι στο κινητό τους, τόσο εντείνεται το αίσθημα μοναξιάς.
Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στη Γενιά Ζ. Νέοι άνθρωποι αφιερώνουν μεγάλο μέρος της ημέρας σε σύντομα βίντεο και ατελείωτο scrolling, χωρίς ουσιαστική κοινωνική αλληλεπίδραση. Τα δεδομένα δείχνουν ότι περίπου το 10% των μαθητών λυκείου και το 25% των φοιτητών παρουσιάζουν αρνητικές επιπτώσεις στις επιδόσεις τους, είτε στο σχολείο είτε στο πανεπιστήμιο. Όπως περιγράφει χαρακτηριστικά ένας 20χρονος εργαζόμενος, "ανοίγω να δω ένα βίντεο και ξαφνικά έχουν περάσει δύο ώρες χωρίς να το καταλάβω".
Οι παρεμβάσεις της Ιαπωνίας απέναντι στην υπερχρήση
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η Ιαπωνία προχώρησε σε δύο σημαντικές πρωτοβουλίες. Η πρώτη αφορά τη θέσπιση ενός δημοτικού οδηγού χρήσης smartphone στην πόλη Τογιοάκε. Ο οδηγός απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες και προτείνει τη χρήση του κινητού έως δύο ώρες την ημέρα στον ελεύθερο χρόνο, καθώς και συγκεκριμένες ώρες απενεργοποίησης: έως τις 21:00 για τα παιδιά δημοτικού και έως τις 22:00 για εφήβους και ενήλικες.
Το μέτρο δεν συνοδεύεται από ποινές, αλλά στοχεύει στην καλλιέργεια αυτοελέγχου και στην ενίσχυση της επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια, απαντώντας στις ανησυχίες γονέων που βλέπουν τα παιδιά τους να απομακρύνονται από δραστηριότητες και κοινωνικές σχέσεις.
Η δεύτερη και πιο πρωτοποριακή κίνηση είναι η δημιουργία του πρώτου εξειδικευμένου ιατρείου για την "ψηφιακή άνοια", στην κλινική Kanamachi Ekimae. Το ιατρείο απευθύνεται κυρίως σε άτομα γύρω στα 30, τα οποία εμφανίζουν προβλήματα μνήμης, μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης και δυσκολία επεξεργασίας πληροφοριών. Τα συμπτώματα αυτά δεν οφείλονται σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις, αλλά στη συνεχή έκθεση σε τεράστιο όγκο ψηφιακών ερεθισμάτων.
Η συμβουλευτική πραγματοποιείται διαδικτυακά και περιλαμβάνει λεπτομερή λήψη ιστορικού, αξιολόγηση του τρόπου ζωής, καθοδήγηση για πιο υγιή χρήση του κινητού και, όπου κρίνεται απαραίτητο, φαρμακευτική υποστήριξη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της κλινικής, έως και 20 εκατομμύρια Ιάπωνες μπορεί να βρίσκονται σε ομάδα κινδύνου, ενώ καθημερινά εξετάζονται περίπου δέκα άτομα.
Ένα ζήτημα που μας αφορά άμεσα
Όσα συμβαίνουν στην Ιαπωνία δεν είναι ένα μακρινό ή εξωτικό παράδειγμα. Αντιθέτως, αφορούν και την Ελλάδα, όπου η καθημερινή χρήση smartphone είναι ιδιαίτερα υψηλή, ειδικά στις νεότερες ηλικίες. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση προβλημάτων συγκέντρωσης, διαταραχών ύπνου, γνωστικής κόπωσης και συναισθηματικής αποσύνδεσης, κυρίως σε μαθητές, φοιτητές και νέους εργαζόμενους.
Σε αντίθεση με την Ιαπωνία, όπου το θέμα έχει ήδη περάσει στο επίπεδο των δημόσιων παρεμβάσεων, στην Ελλάδα παραμένει σε μεγάλο βαθμό ατομική υπόθεση. Δεν αντιμετωπίζεται ακόμη ως ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με την εκπαίδευση, την ψυχική ευεξία και τη συνοχή της κοινωνίας.
Η έννοια της "ψηφιακής άνοιας" λειτουργεί περισσότερο ως προειδοποίηση παρά ως διάγνωση. Το ζητούμενο δεν είναι η επιστροφή σε έναν κόσμο χωρίς τεχνολογία, αλλά η εκπαίδευση στη χρήση της με όρια. Γιατί η πραγματική ευεξία δεν μετριέται σε ειδοποιήσεις και χρόνο scrolling, αλλά στην ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε, να θυμόμαστε και να συνδεόμαστε ουσιαστικά με τους άλλους. Και ίσως, μέσα σε όλα αυτά, το πιο απλό βήμα να είναι και το πιο σημαντικό: να σηκώνουμε το βλέμμα από την οθόνη και να επιστρέφουμε, έστω για λίγο, στην πραγματική ζωή.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
