Το χασμουρητό δεν είναι απλώς σημάδι κούρασης ή ανάγκης για οξυγόνο. Είναι ένα αρχέγονο αντανακλαστικό που μοιράζονται όλα τα σπονδυλωτά – από παπαγάλους και πιγκουίνους μέχρι κροκόδειλους και τα πρώτα ψάρια με σαγόνια. Κάτι που οι επιστήμονες παρατηρούν εδώ και αιώνες, αλλά μόλις πρόσφατα άρχισαν να κατανοούν.
«Όταν ρωτάω τον κόσμο γιατί χασμουριέται, οι περισσότεροι απαντούν ότι θέλουν περισσότερο οξυγόνο», λέει στον Guardian ο καθηγητής συμπεριφορικής βιολογίας Άντριου Γκάλαπ από το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins. «Όμως οι πειραματικές δοκιμές έδειξαν ότι αυτή η θεωρία δεν ευσταθεί».
Αντί για αυτό, το χασμουρητό μπορεί να θεωρηθεί σαν ένα «τοπικό τέντωμα» για τον εγκέφαλο. Όπως το τέντωμα των μυών βελτιώνει την κυκλοφορία στα άκρα, έτσι και το χασμουρητό επηρεάζει τη ροή του αίματος και τη θερμοκρασία στον εγκέφαλο. Ο αέρας που εισπνέουμε ψύχει τις υγρές επιφάνειες του στόματος, της γλώσσας και της μύτης, λειτουργώντας σαν φυσικό «ψυγείο», ιδανικό όταν η θερμοκρασία περιβάλλοντος ανεβαίνει.
Η θεωρία αυτή εξηγεί γιατί ορισμένα φάρμακα ή ασθένειες συνδέονται με υπερβολικό χασμουρητό και γιατί τα ζώα με περισσότερους νευρώνες χασμουριούνται για μεγαλύτερο διάστημα, ανεξάρτητα από το μέγεθος του εγκεφάλου τους.
Μια άλλη ενδιαφέρουσα προσέγγιση βλέπει το χασμουρητό ως τελετουργία μετάβασης: από τον ύπνο στην εγρήγορση, από τη νωθρότητα στην προσοχή. Όπως επισημαίνει ο ιστορικός ιατρικής Ολιβιέ Ουαλουζίνσκι, «το χασμουρητό ίσως βοηθά τον εγκέφαλο να αλλάξει “γρανάζια” και να περάσει από το δίκτυο της ονειροπόλησης στο δίκτυο της δράσης».
Μοναδικό, καθολικό και μυστηριώδες, το χασμουρητό παραμένει ένα παράθυρο στη βιολογία της ζωής, υπενθυμίζοντας ότι ακόμη και οι πιο απλές μας συνήθειες κρύβουν βαθιές λειτουργίες.
