Μαρία Δούση Οι σκύλοι δεν είναι απλώς οι πιστοί μας φίλοι. Είναι ευφυή και βαθιά συναισθηματικά όντα, με νοητικές ικανότητες που συχνά υποτιμούμε. Ένα από τα πιο συναρπαστικά ερωτήματα που απασχολεί τόσο τους επιστήμονες όσο και τους κηδεμόνες τους είναι αν οι σκύλοι έχουν μνήμη παρόμοια με τη δική μας. Θυμούνται ανθρώπους, μέρη, εμπειρίες και συναισθήματα; Η απάντηση είναι πιο σύνθετη και πιο εντυπωσιακή απ’ όσο φανταζόμαστε.
Για να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί η μνήμη στους σκύλους, πρέπει να γνωρίζουμε ότι δεν θυμούνται με τον ίδιο τρόπο που θυμάται ένας άνθρωπος. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε κυρίως τη δηλωτική μνήμη, δηλαδή τη συνειδητή ανάκληση γεγονότων και πληροφοριών. Οι σκύλοι, αντίθετα, βασίζονται κυρίως στη συνειρμική μνήμη, η οποία συνδέει εμπειρίες με αποτελέσματα. Για παράδειγμα, ο ήχος του λουριού σημαίνει βόλτα, ενώ μια συγκεκριμένη φωνή μπορεί να σημαίνει φροντίδα ή τροφή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σκύλοι «ξεχνούν». Αντίθετα, δημιουργούν ισχυρές νοητικές και συναισθηματικές συνδέσεις ανάμεσα σε ανθρώπους, μέρη, μυρωδιές και συναισθήματα. Αυτές οι συνδέσεις μπορούν να διαρκέσουν για χρόνια και συχνά καθορίζουν τη συμπεριφορά τους.
Οι σκύλοι θυμούνται πρόσωπα και μάλιστα εξαιρετικά καλά. Χρησιμοποιούν κυρίως την όσφρηση, αλλά και την ακοή και την όραση. Η μυρωδιά ενός ανθρώπου αποτυπώνεται βαθιά στον εγκέφαλό τους και μπορεί να παραμείνει εκεί για όλη τους τη ζωή. Δεν είναι τυχαίο ότι σκύλοι αναγνωρίζουν τους κηδεμόνες τους ακόμα και μετά από μακρόχρονες απουσίες, αντιδρώντας με έντονο ενθουσιασμό και συγκίνηση.
Η μνήμη τους δεν περιορίζεται μόνο στους ανθρώπους. Οι σκύλοι διαθέτουν εξαιρετική χωρική μνήμη. Θυμούνται διαδρομές, γειτονιές, το σπίτι τους και σημεία όπου είχαν θετικές ή αρνητικές εμπειρίες. Πολλές περιπτώσεις χαμένων σκύλων που κατάφεραν να επιστρέψουν στο σπίτι τους εξηγούνται ακριβώς από αυτή την ικανότητα να αποθηκεύουν μυρωδιές, εικόνες και συναισθηματικές εντυπώσεις από το περιβάλλον τους.
Η μνήμη των σκύλων είναι άρρηκτα δεμένη με το συναίσθημα. Αν ένας σκύλος έχει ζήσει μια δυσάρεστη εμπειρία σε έναν χώρο, όπως σε ένα κτηνιατρείο, συχνά δείχνει φόβο ή δισταγμό όταν επιστρέφει εκεί. Αυτό αποδεικνύει ότι δεν θυμάται απλώς το μέρος, αλλά και το συναίσθημα που το συνοδεύει.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η συναισθηματική μνήμη. Οι σκύλοι θυμούνται πώς τους έκανε να νιώσουν κάποιος. Η αγάπη, η ασφάλεια και η φροντίδα δημιουργούν θετικές συνδέσεις, ενώ η βία ή η ένταση αφήνουν αρνητικά αποτυπώματα. Γι’ αυτό βλέπουμε σκύλους να ενθουσιάζονται με αγαπημένα πρόσωπα, να δείχνουν λύπη σε απώλειες ή να βιώνουν άγχος αποχωρισμού.
Η επιστήμη έχει ρίξει φως σε αυτή τη μοναδική ικανότητα. Μελέτες με μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου (fMRI) δείχνουν ότι όταν ένας σκύλος βλέπει ή μυρίζει τον άνθρωπό του, ενεργοποιούνται περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ευχαρίστηση και τη συναισθηματική σύνδεση. Παράλληλα, πειράματα εκπαίδευσης αποδεικνύουν ότι οι σκύλοι μπορούν να θυμούνται εντολές και εμπειρίες για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, ειδικά όταν συνοδεύονται από θετική ενίσχυση.
Η διάρκεια της μνήμης τους εξαρτάται από τη σημασία της εμπειρίας, την ένταση του συναισθήματος και τη συχνότητα επανάληψης. Ασήμαντες καθημερινές στιγμές ξεθωριάζουν, όμως άνθρωποι, μέρη και εμπειρίες με συναισθηματικό βάρος μπορεί να μείνουν χαραγμένα για μια ζωή.
Η μνήμη των σκύλων δεν μοιάζει με τη δική μας, αλλά είναι βαθιά, λειτουργική και γεμάτη συναίσθημα. Θυμούνται πρόσωπα, μέρη και κυρίως θυμούνται πώς ένιωσαν δίπλα μας. Και ίσως αυτό να είναι το πιο πολύτιμο κομμάτι της μνήμης τους, αυτό που τους κάνει τόσο μοναδικούς και τόσο δεμένους με τον άνθρωπο.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Γροιλανδία: Τι τρώνε στον πιο παγωμένο τόπο της Γης
Ελαιόλαδο και λεμόνι πριν τον ύπνο: Ένα μυστικό που βοηθά σώμα και καρδιά
