Η ιστορία του Τζόναθαν, του γηραιότερου εν ζωή χερσαίου οργανισμού στον πλανήτη, ξεπερνά τα όρια της απλής βιολογικής περιέργειας. Γεννημένος γύρω στο 1832, σε μια εποχή που ο Κάρολος Δαρβίνος πραγματοποιούσε τις ιστορικές του θαλάσσιες περιηγήσεις και η βασίλισσα Βικτωρία δεν είχε ανέλθει ακόμη στον βρετανικό θρόνο, ο γιγάντιος αυτός ένοικος της Αγίας Ελένης στον νότιο Ατλαντικό συμπληρώνει πλέον 194 χρόνια ζωής. Παρά την προχωρημένη του ηλικία, ο Τζόναθαν συνεχίζει να διαβιώνει στους κήπους της κυβερνητικής κατοικίας, προσφέροντας παράλληλα στην επιστημονική κοινότητα πολύτιμα δεδομένα γύρω από τη διαδικασία της γήρανσης.
πρόσφατη δημοσίευση στο έγκριτο περιοδικό Science Advances φέρνει στο φως ευρήματα που υποδεικνύουν ότι η απάντηση στη μακροζωία του ενδέχεται να βρίσκεται στη διατήρηση της δομικής και λειτουργικής σταθερότητας των κυττάρων του.
Η κυτταρική νεότητα ενός οργανισμού δύο αιώνων
Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο που προέκυψε από τη γενετική ανάλυση αφορά τη σύγκριση του γενετικού υλικού του Τζόναθαν με εκείνο τεσσάρων νεότερων γιγάντιων χελωνών, μεταξύ των οποίων και ενός μόλις πέντε ετών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ορισμένες περιοχές του DNA που σχετίζονται άμεσα με τη λειτουργία των μιτοχονδρίων παρουσίαζαν ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα επιγενετικής αποδιοργάνωσης.
Τα μιτοχόνδρια, τα οποία αποκαλούνται συχνά «εργοστάσια παραγωγής ενέργειας» των κυττάρων, τείνουν να χάνουν την αποτελεσματικότητά τους με την πάροδο του χρόνου, οδηγώντας σε μεταβολική φθορά. Στην περίπτωση του Τζόναθαν, οι μηχανισμοί που ρυθμίζουν την κυτταρική ενέργεια φαίνεται να διατηρούν μια σπάνια λειτουργική σταθερότητα, εμποδίζοντας την ταχεία γήρανση των ιστών.
Η ανώδυνη λήψη DNA και οι μοναδικές γενετικές παραλλαγές
Η συλλογή του γενετικού υλικού πραγματοποιήθηκε χωρίς επεμβατικές μεθόδους, καθώς οι τοπικές αρχές απαγόρευσαν την αιμοληψία για λόγους ασφαλείας. Ο κτηνίατρος Τζο Χόλινς, εκμεταλλευόμενος την οικειότητα του Τζόναθαν με τη φωνή του κατά την ώρα της σίτισης, απέσπασε δείγματα από το εσωτερικό του στόματός του με τη χρήση ειδικού στυλεού.
Η εργαστηριακή ανάλυση αποκάλυψε:
- 287 ιδιαίτερες γενετικές παραλλαγές που εντοπίζονται αποκλειστικά στον Τζόναθαν.
- Γονιδιακούς μηχανισμούς που συνδέονται με την επιδιόρθωση των βλαβών του DNA.
- Ενισχυμένους παράγοντες ρύθμισης του μεταβολισμού και προστασίας από την ανάπτυξη όγκων.
Παρά τη μερική απώλεια όρασης και όσφρησης, η κατάσταση της υγείας του παρουσίασε αισθητή βελτίωση από το 2009, όταν καθιερώθηκε ένα εξειδικευμένο διαιτολόγιο πλούσιο σε φρούτα και λαχανικά.
Από τη βιολογία των ερπετών στην ανθρώπινη ιατρική
Η μελέτη του Τζόναθαν εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ερευνών που εξετάζουν ανθεκτικούς οργανισμούς, όπως οι φάλαινες της Γροιλανδίας και οι γυμνοί τυφλοπόντικες. Όπως σημειώνει ο ειδικός στη γήρανση Στίβεν Όσταντ από το Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα, η φυσική εξέλιξη έχει διαμορφώσει μηχανισμούς προστασίας που θα μπορούσαν μελλοντικά να αξιοποιηθούν στην ανθρώπινη θεραπευτική - όπως συνέβη στο παρελθόν με τη δημιουργία των φαρμάκων κατηγορίας GLP-1 από το δηλητήριο της σαύρας Gila.
Αν και οι βιολογικές διαφορές μεταξύ των ειδών παραμένουν μεγάλες και τα ευρήματα αφορούν προς το παρόν ένα μόνο άτομο, η επιστημονική κοινότητα αισιοδοξεί ότι τα δεδομένα αυτά θα συμβάλουν όχι απλώς στην επιμήκυνση της ζωής, αλλά στη διατήρηση της ποιότητας και της υγείας κατά τα γηρατειά.
