Με ανοιχτή επιστολή της προς την Υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, χημικός και εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής εκφράζει την έντονη ανησυχία της για την υποβάθμιση της Χημείας στο Γυμνάσιο και τις προβληματικές συνθήκες διεξαγωγής των εργαστηριακών μαθημάτων.
Επισημαίνοντας ότι το μάθημα περιορίζεται σε μόλις μία διδακτική ώρα την εβδομάδα σε Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου, υπογραμμίζει πως ο χρόνος αυτός είναι ανεπαρκής για την κατανόηση των εννοιών και τη σύνδεσή τους με την καθημερινότητα, ενώ παράλληλα οι ελλείψεις, ο φθαρμένος εξοπλισμός και η υποστελέχωση των σχολικών εργαστηρίων καθιστούν απαγορευτική την ουσιαστική πειραματική διδασκαλία, η οποία συχνά βασίζεται αποκλειστικά στην προσωπική προσπάθεια των εκπαιδευτικών.
Η επιστολή θέτει στο επίκεντρο τη σημασία της ενεργού συμμετοχής και της συμπερίληψης, ιδίως για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες μέσω της συνδιδασκαλίας, και καταλήγει διατυπώνοντας οκτώ συγκεκριμένα αιτήματα προς την Πολιτεία, ζητώντας, μεταξύ άλλων, αύξηση των ωρών Χημείας σε τουλάχιστον δύο εβδομαδιαίως, θεσμοθέτηση μικρότερων τμημάτων στις εργαστηριακές ασκήσεις, σταθερή χρηματοδότηση για αναλώσιμα και αντιδραστήρια, καθώς και συστηματικό έλεγχο των συνθηκών ασφάλειας και προσβασιμότητας στα σχολεία.
Αναλυτικά η επιστολή:
Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,
Ως χημικός και εκπαιδευτικός Τμήματος Ένταξης, που πραγματοποιεί συνδιδασκαλία στη γενική τάξη, σας απευθύνω την παρούσα επιστολή για να εκφράσω την έντονη διαμαρτυρία και την ανησυχία μου για τη θέση της Χημείας στο Γυμνάσιο και για τις συνθήκες υπό τις οποίες καλούμαστε να πραγματοποιήσουμε την εργαστηριακή διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών.
Η Χημεία στη Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου περιορίζεται σε μία διδακτική ώρα την εβδομάδα. Μέσα σε αυτόν τον ελάχιστο χρόνο, ο εκπαιδευτικός καλείται να εισαγάγει νέες έννοιες, να αντιμετωπίσει παρανοήσεις, να συνδέσει τη γνώση με την καθημερινή ζωή, να υποστηρίξει μαθητές με διαφορετικές εκπαιδευτικές ανάγκες και να οργανώσει πειραματικές δραστηριότητες.
Όταν χαθεί η μοναδική εβδομαδιαία ώρα λόγω αργίας ή άλλης σχολικής δραστηριότητας, η επαφή των μαθητών με το μάθημα μπορεί να απέχει δύο εβδομάδες ή περισσότερο. Η συνέχεια της μάθησης διακόπτεται και ο διαθέσιμος χρόνος συχνά εξαντλείται στην προσπάθεια κάλυψης της ύλης, εις βάρος της κατανόησης και της διερεύνησης.
Πώς μπορεί να οικοδομηθεί ουσιαστική επιστημονική γνώση με μία ώρα την εβδομάδα; Και πώς δικαιολογείται η τόσο περιορισμένη θεμελίωση ενός γνωστικού αντικειμένου στο οποίο, λίγα χρόνια αργότερα, οι μαθητές καλούνται να εξεταστούν πανελλαδικά;
Η αξία της Χημείας υπερβαίνει, βεβαίως, τις εξετάσεις. Είναι απαραίτητη για να κατανοούν οι νέοι ζητήματα που αφορούν το νερό, τα τρόφιμα, τα φάρμακα, τα καθαριστικά, τα υλικά, την ενέργεια, τη ρύπανση και την ανακύκλωση. Ο χημικός εγγραμματισμός αποτελεί εφόδιο για κάθε πολίτη, ανεξάρτητα από τις μελλοντικές σπουδές του.
Παράλληλα, η υποστελέχωση, οι ελλείψεις και η εγκατάλειψη των σχολικών εργαστηρίων Φυσικών Επιστημών υπονομεύουν τον ίδιο τον χαρακτήρα αυτών των μαθημάτων. Εργαστήρια με φθαρμένο ή ανεπαρκή εξοπλισμό, ελλείψεις σε αντιδραστήρια και αναλώσιμα και ανεπαρκή υποστήριξη για τη συντήρηση και την οργάνωσή τους δυσκολεύουν ή ματαιώνουν την πραγματοποίηση πειραμάτων.
Όπου επικρατούν αυτές οι συνθήκες, η λειτουργία του εργαστηρίου καταλήγει να εξαρτάται από την προσωπική επιμονή, την επινοητικότητα και, ορισμένες φορές, την οικονομική συνεισφορά των εκπαιδευτικών. Αυτό δεν αποτελεί βιώσιμη εκπαιδευτική πολιτική. Η εξασφάλιση των απαραίτητων μέσων αποτελεί ευθύνη της Πολιτείας.
Εξίσου σοβαρό είναι το ζήτημα του αριθμού των μαθητών κατά την εργαστηριακή διδασκαλία. Ο εκπαιδευτικός καλείται να επιβλέπει ολόκληρο το τμήμα, να καθοδηγεί διαφορετικές ομάδες, να ελέγχει τη χρήση υλικών και οργάνων και να εξασφαλίζει την ενεργό συμμετοχή όλων.
Η ασφάλεια και η ουσιαστική συμμετοχή στο εργαστήριο απαιτούν μικρότερες ομάδες μαθητών, κατάλληλο εξοπλισμό και επαρκή επίβλεψη.
Ο χωρισμός τμημάτων σε ομάδες έχει ήδη εφαρμοστεί στην οργάνωση της διδασκαλίας της Πληροφορικής και της Τεχνολογίας, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Αντίστοιχη οργανωτική μέριμνα χρειάζεται και για τα εργαστήρια Φυσικών Επιστημών, με κριτήριο τις ιδιαίτερες απαιτήσεις τους.
Δεν αρκεί οι μαθητές να παρακολουθούν ένα πείραμα από απόσταση. Χρειάζονται χρόνο και χώρο για να παρατηρούν, να διατυπώνουν υποθέσεις, να χειρίζονται κατάλληλα υλικά, να πραγματοποιούν μετρήσεις και να συζητούν τα αποτελέσματά τους.
Από τη θέση μου ως εκπαιδευτικού του Τμήματος Ένταξης, μέσα από τη συνδιδασκαλία στη γενική τάξη, διαπιστώνω πόσο απαραίτητη είναι αυτή η ενεργός συμμετοχή. Ιδιαίτερα για τους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες, αλλά και για το σύνολο της τάξης, η δυνατότητα να πραγματοποιούν οι ίδιοι πειράματα, με κατάλληλη καθοδήγηση, προσφέρει πολύτιμες ευκαιρίες κατανόησης. Χειρίζονται υλικά, παρατηρούν αλλαγές, μετρούν, συνεργάζονται και συνδέουν τις αφηρημένες έννοιες με συγκεκριμένες εμπειρίες.
Η παρακολούθηση μιας επίδειξης ή μιας ψηφιακής προσομοίωσης μπορεί να υποστηρίξει τη διδασκαλία, αλλά δεν υποκαθιστά την προσωπική συμμετοχή στο πραγματικό πείραμα. Κάθε μαθητής χρειάζεται την ευκαιρία να δοκιμάσει, να αναρωτηθεί, να κάνει λάθος και να ανακαλύψει, αναλαμβάνοντας ουσιαστικό ρόλο μέσα στην ομάδα.
Η συνδιδασκαλία επιτρέπει στους δύο εκπαιδευτικούς να σχεδιάζουν από κοινού, να προσαρμόζουν τις οδηγίες, να κατανέμουν κατάλληλα τους ρόλους και να υποστηρίζουν αποτελεσματικότερα τη συμμετοχή όλων. Για να αξιοποιηθούν, όμως, αυτές οι δυνατότητες, απαιτούνται λειτουργικά και προσβάσιμα εργαστήρια, επαρκή υλικά, κατάλληλος διδακτικός χρόνος και μικρότερες ομάδες μαθητών. Η παρουσία δεύτερου εκπαιδευτικού δεν αναιρεί την ανάγκη αυτών των προϋποθέσεων.
Η συμπερίληψη οφείλει να εξασφαλίζει ότι ο μαθητής με μαθησιακές δυσκολίες συμμετέχει στο πείραμα και στη διερεύνηση, αντί να περιορίζεται στον ρόλο του θεατή.
Για τους λόγους αυτους, ζητώ:
Αύξηση των ωρών της Χημείας στη Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου σε τουλάχιστον δύο εβδομαδιαίως, με ουσιαστική πρόβλεψη για την εργαστηριακή διδασκαλία.
Θεσμοθέτηση χωρισμού των τμημάτων σε μικρότερες ομάδες κατά τις εργαστηριακές ασκήσεις Φυσικών Επιστημών, με σαφή όρια συμμετοχής ανάλογα με τη δραστηριότητα, τη χωρητικότητα και τον εξοπλισμό του εργαστηρίου και με εξασφάλιση των αναγκαίων εκπαιδευτικών ωρών.
Άμεση καταγραφή της κατάστασης των σχολικών εργαστηρίων και χρηματοδοτούμενο σχέδιο αποκατάστασης, συντήρησης και ανανέωσης του εξοπλισμού τους.
Σταθερή ετήσια χρηματοδότηση για αντιδραστήρια, αναλώσιμα και μέσα προστασίας, με έγκαιρες και λειτουργικές διαδικασίες προμήθειας.
Επαρκή στελέχωση και θεσμικά κατοχυρωμένο χρόνο για την προετοιμασία, οργάνωση και συντήρηση των εργαστηρίων, καθώς και ενίσχυση της υποστήριξης από τα ΕΚΦΕ.
Συστηματικό έλεγχο των συνθηκών ασφάλειας και προσβασιμότητας, συμπεριλαμβανομένων της αποθήκευσης υλικών, της διαχείρισης αποβλήτων και της καταλληλότητας των χώρων.
Πρακτική στήριξη της συμπεριληπτικής εργαστηριακής διδασκαλίας και της συνδιδασκαλίας, με κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό, επιμόρφωση και χρόνο κοινού σχεδιασμού των εκπαιδευτικών.
Ουσιαστική διαβούλευση με τους εκπαιδευτικούς της τάξης και τους επιστημονικούς φορείς, ώστε οι αποφάσεις για το ωρολόγιο πρόγραμμα και την εργαστηριακή εκπαίδευση να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των σχολείων.
Κυρία Υπουργέ,
Η αναβάθμιση των Φυσικών Επιστημών κρίνεται στον διαθέσιμο διδακτικό χρόνο, στον λειτουργικό εργαστηριακό πάγκο, στα υλικά που υπάρχουν όταν χρειάζονται και τη δυνατότητα κάθε μαθητή να συμμετέχει με ασφάλεια.
Η Χημεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μάθημα ελάχιστου χρόνου στο Γυμνάσιο και να συνοδεύεται αργότερα από υψηλές εξεταστικές απαιτήσεις. Ούτε μπορεί η πειραματική διδασκαλία να προβλέπεται στα προγράμματα σπουδών χωρίς να εξασφαλίζονται οι όροι πραγματοποίησής της.
Κάθε μαθητής δικαιούται ένα σχολείο στο οποίο θα μπορεί να μαθαίνει και μέσα από την πράξη. Αυτό το δικαίωμα πρέπει να εξασφαλίζεται και στους μαθητές που χρειάζονται περισσότερη υποστήριξη για να συμμετέχουν.
Σας καλώ να αντιμετωπίσετε τα παραπάνω ως ζήτημα ποιότητας της δημόσιας εκπαίδευσης, ασφάλειας και ίσων ευκαιριών. Ζητώ έγγραφη απάντηση με συγκεκριμένες δεσμεύσεις και χρονοδιάγραμμα για τις ενέργειες του Υπουργείου.
Με εκτίμηση,
Ιωάννα Μαντζαφλέρη
Χημικός ΠΕ04.02 - Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής
Εκπαιδευτικός Τμήματος Ένταξης
με συνδιδασκαλία στη γενική τάξη
