Θετική στάση απέναντι στους αριστερόχειρες μαθητές, αλλά και σημαντικά κενά στις επιστημονικές γνώσεις σχετικά με την αριστεροχειρία, καταγράφει νέα διεθνής μελέτη με τη συμμετοχή ερευνητών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ).
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Laterality: Asymmetries of Brain, Behaviour, and Cognition, πραγματοποιήθηκε σε 851 εν ενεργεία και μελλοντικούς εκπαιδευτικούς από την Ελλάδα, τη Σερβία και τη Φλάνδρα του Βελγίου.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, παρά την υποστηρικτική στάση της πλειονότητας των εκπαιδευτικών, εξακολουθούν να επιβιώνουν λανθασμένες αντιλήψεις για την κυριοχειρία, δηλαδή την προτίμηση στη χρήση του ενός χεριού έναντι του άλλου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι συμμετέχοντες απάντησαν σωστά, κατά μέσο όρο, σε λιγότερες από τις μισές από τις 18 ερωτήσεις γνώσεων που περιλάμβανε η μελέτη.
Μεταξύ των συχνότερων παρανοήσεων συγκαταλέγονται η πεποίθηση ότι οι αριστερόχειρες έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι ιδιοφυΐες, αλλά και η αντίληψη ότι η αριστεροχειρία συνδέεται με συγκεκριμένο τρόπο λειτουργίας των εγκεφαλικών ημισφαιρίων.
Αριστερόχειρες μαθητές: Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην τάξη
Περίπου το 10% του πληθυσμού είναι αριστερόχειρες, ενώ σχεδόν αντίστοιχο ποσοστό ανήκει σε μια «ενδιάμεση» κατηγορία, χωρίς σαφή προτίμηση σε κάποιο χέρι.
Για τα αριστερόχειρα παιδιά, η καθημερινότητα στο σχολείο μπορεί να συνοδεύεται από πρακτικές δυσκολίες, όπως η μουτζούρα κατά τη γραφή, η μη εργονομική στάση του χεριού «σε σχήμα γάντζου», αλλά και η χρήση ψαλιδιών, θρανίων και διατάξεων θέσεων που έχουν σχεδιαστεί κυρίως για δεξιόχειρες.
Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην υποστήριξη αυτών των μαθητών είναι καθοριστικός. Ωστόσο, ενώ οι γνώσεις των εκπαιδευτικών για τις νευροεπιστήμες έχουν αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης έρευνας, οι γνώσεις τους για την κυριοχειρία έχουν μελετηθεί ελάχιστα.
Η νέα μελέτη εισάγει τον όρο «εγγραμματισμός για την κυριοχειρία» (handedness literacy), ο οποίος περιγράφει τις γνώσεις και την κατανόηση ενός ατόμου σχετικά με την κυριοχειρία, και είναι η πρώτη που τον μετρά συστηματικά σε εκπαιδευτικούς.
Η διεθνής έρευνα και η συμμετοχή του ΕΚΠΑ
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε υπό την επίβλεψη της Δρ. Μαριέττας Παπαδάτου-Παστού, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας του ΕΚΠΑ και Επιστημονικής Συνεργάτιδας του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών.
Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν επίσης η Αναστασία-Κωνσταντίνα Παπαδοπούλου (ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής), η Vanja Kovic (Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου), ο Robin Gerrits (Ινστιτούτο Max Planck, Λειψία) και ο Guy Vingerhoets (Πανεπιστήμιο της Γάνδης).
Συνολικά εξετάστηκαν 273 εκπαιδευτικοί από την Ελλάδα, 365 από τη Σερβία και 213 από τη Φλάνδρα του Βελγίου.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν σε ανοιχτές ερωτήσεις για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται και υποστηρίζουν τους αριστερόχειρες μαθητές, καθώς και σε 18 δηλώσεις σχετικά με την κυριοχειρία.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν ισχυρισμοί όπως «Οι δεξιόχειρες είναι γενικά πιο έξυπνοι από τους αριστερόχειρες» και «Οι περισσότεροι μαθητές με δυσλεξία είναι αριστερόχειρες».
Τι έδειξε η έρευνα: Οι επτά βασικές διαπιστώσεις
1. Οι εκπαιδευτικοί στηρίζουν τους αριστερόχειρες μαθητές
Πάνω από το 95% των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα και τη Σερβία έδωσαν υποστηρικτική απάντηση όταν ρωτήθηκαν πώς θα αντιμετώπιζαν έναν μαθητή που προτιμά να γράφει με το αριστερό χέρι.
Μόνο ένα μικρό ποσοστό, 6,2% στην Ελλάδα και 4,1% στη Σερβία, έτεινε προς την ενθάρρυνση της χρήσης του δεξιού χεριού.
2. Ο μύθος ότι οι αριστερόχειρες είναι ιδιοφυΐες παραμένει ισχυρός
Μία από τις πιο διαδεδομένες λανθασμένες αντιλήψεις αφορά τη σύνδεση της αριστεροχειρίας με την εξαιρετικά υψηλή ευφυΐα.
Μόλις το 30% των Ελλήνων εκπαιδευτικών, το 11,5% των Σέρβων και το 2,8% των Βέλγων απάντησαν σωστά ότι οι αριστερόχειρες δεν έχουν περισσότερες πιθανότητες από τους δεξιόχειρες να είναι ιδιοφυΐες.
3. Σύγχυση γύρω από το αριστερό και το δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου
Μόνο το 20% έως 25% των συμμετεχόντων γνώριζε ότι οι περισσότεροι αριστερόχειρες, όπως και οι περισσότεροι δεξιόχειρες, χρησιμοποιούν το αριστερό ημισφαίριο για τη γλώσσα.
Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί, μάλιστα, συχνά εξηγούσαν τις διαφορές μεταξύ αριστερόχειρων και δεξιόχειρων με αναφορές στη λειτουργία των εγκεφαλικών ημισφαιρίων.
4. Τι πιστεύουν για τη δυσλεξία και τον αυτισμό
Μικρό ποσοστό εκπαιδευτικών, από 2,3% έως 8,8%, θεωρούσε ότι τα περισσότερα παιδιά με αυτισμό ή δυσλεξία είναι αριστερόχειρα.
Ωστόσο, ένα ιδιαίτερα μεγάλο ποσοστό, 38% έως 56%, δήλωσε ότι δεν γνωρίζει την απάντηση.
Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα παιδιά με αυτές τις καταστάσεις είναι δεξιόχειρα, παρότι τα σχετικά ποσοστά διαφέρουν.
5. Υπερεκτιμούν πόσοι άνθρωποι είναι αριστερόχειρες
Οι εκπαιδευτικοί εκτίμησαν ότι οι αριστερόχειρες αποτελούν το 16% έως 22% του πληθυσμού, ποσοστό περίπου διπλάσιο από το πραγματικό.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό ενδέχεται να οφείλεται στη σύγχυση ανάμεσα στην αριστεροχειρία και τη μη δεξιοχειρία γενικότερα.
6. Οι αριστερόχειρες εκπαιδευτικοί δεν έχουν περισσότερες γνώσεις
Σε αντίθεση με την αρχική υπόθεση των ερευνητών, οι αριστερόχειρες εκπαιδευτικοί δεν συγκέντρωσαν υψηλότερη βαθμολογία στις ερωτήσεις γνώσεων σε σύγκριση με τους δεξιόχειρες συναδέλφους τους.
Αντίθετα, ήταν πιθανότερο να αποδέχονται θετικούς αλλά επιστημονικά λανθασμένους ισχυρισμούς για τους αριστερόχειρες.
7. Οι εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν την ανάγκη επιμόρφωσης
Η πλειονότητα των συμμετεχόντων παραδέχθηκε ότι χρειάζεται περισσότερες γνώσεις για τους αριστερόχειρες μαθητές.
Συγκεκριμένα, την ανάγκη αυτή αναγνώρισε το 68,5% των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα, το 69,9% στη Σερβία και το 54% στο Βέλγιο.
Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι οι περισσότεροι είχαν αποκτήσει τις γνώσεις τους για την κυριοχειρία άτυπα, μέσα από την καθημερινή ζωή, τις συζητήσεις με συναδέλφους ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Τι προτείνουν οι ερευνητές για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών
Με βάση τα ευρήματα, οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν την ένταξη της κυριοχειρίας στην αρχική εκπαίδευση και την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών.
Η προτεινόμενη επιμόρφωση θα μπορούσε να επικεντρωθεί σε τέσσερις βασικούς άξονες:
- Τις βασικές επιστημονικές γνώσεις για την κυριοχειρία, όπως το πραγματικό ποσοστό των αριστερόχειρων και το γεγονός ότι η αλλαγή του χεριού γραφής δεν μεταβάλλει την οργάνωση του εγκεφάλου.
- Την οργάνωση της γλώσσας και άλλων λειτουργιών στα εγκεφαλικά ημισφαίρια.
- Την ορθή ερμηνεία των συσχετίσεων της κυριοχειρίας με καταστάσεις όπως ο αυτισμός και η δυσλεξία.
- Τις πρακτικές προσαρμογές στη σχολική τάξη, όπως η σωστή θέση του χαρτιού, το κράτημα του μολυβιού, η θέση του μαθητή στο θρανίο και η χρήση κατάλληλων εργαλείων για αριστερόχειρες.
