Κάθε χρόνο χαμηλώνω τον πήχη. Και κάθε χρόνο αναρωτιέμαι γιατί…
Εδώ και αρκετά χρόνια διατηρώ στο προσωπικό μου αρχείο διαγωνίσματα, ασκήσεις και θέματα που χρησιμοποιώ στη διδασκαλία μου. Κάνοντας μια αναδρομή, διαπιστώνω κάτι που με προβληματίζει βαθιά: κάθε χρόνο περιορίζω την ύλη των διαγωνισμάτων, απλοποιώ τις ασκήσεις, μειώνω τις απαιτήσεις μου.
Κι όμως, παρόλα αυτά όλο και περισσότεροι μαθητές δυσκολεύονται να ανταποκριθούν. Δεν είναι μόνο δική μου διαπίστωση. Συζητώντας με συναδέλφους διαφορετικών ειδικοτήτων, ακούω τις ίδιες ανησυχίες. Η εικόνα πια που έχουμε στις τάξεις είναι μαθητές που δυσκολεύονται να κατανοήσουν ένα κείμενο, να ερμηνεύσουν μια εκφώνηση, να αντιληφθούν τη σημασία απλών λέξεων, να συνδέσουν έννοιες και να διατυπώσουν ολοκληρωμένες σκέψεις. Χαρισματικά παιδιά, με δίψα για γνώση και εντυπωσιακή ευχέρεια στην κατανόηση, που θυμάμαι στις τάξεις μου πριν από δέκα χρόνια, μοιάζουν σήμερα πολύ πιο σπάνια.
Και τα αποτελέσματα του διεθνούς διαγωνισμού PISA έρχονται να ενισχύσουν την ανησυχία μας: στην Ελλάδα, μόλις οι μισοί περίπου δεκαπεντάχρονοι φτάνουν στο βασικό επίπεδο μαθηματικών, ενώ στην κατανόηση κειμένου το ποσοστό είναι ακόμη χαμηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Τι συμβαίνει τελικά; Μήπως η συνεχής έκθεση στην ψηφιακή πληροφορία, η αποδυνάμωση της αναγνωστικής κουλτούρας, η έλλειψη συγκέντρωσης, τα μαθησιακά κενά και οι αδυναμίες του εκπαιδευτικού μας συστήματος διαμορφώνουν μια πραγματικότητα που δεν έχουμε ακόμη κατανοήσει πλήρως;
Σίγουρα τα παιδιά έχουν σταματήσει να θέλουν να έχουν οποιαδήποτε σχέση με την γνώση. Τους απωθεί. Προτιμούν να βρίσκονται όλη μέρα ανεξέλεγκτα μπροστά σε μια οθόνη να βομβαρδίζονται με πληροφορίες που δεν επεξεργάζονται που δεν εμβαθύνουν σε αυτές αλλά απλά περνάνε φευγαλέα μπροστά από τα μάτια τους.
Τα μάτια τους όμως δεν συγκρατούν εικόνες δεν συνθέτουν σκέψεις, δεν αφομοιώνουν πληροφορίες. Το μυαλό τους μόνο μπορεί να το κάνει αυτό. Πρόσβαση στην γνώση έχουν άπλετη. Όμως στερούνται κάθε κινήτρου να αναλύσουν να συνδυάσουν, να σκεφτούν.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ενισχύσει την φυσική νοημοσύνη δεν μπορεί όμως να την αντικαταστήσει. Τους ακούω συχνά: ‘’αφού μπορώ να έχω την απάντηση αμέσως απλά πληκτρολογώντας την ερώτηση γιατί να χάσω χρόνο προσπαθώντας να βρω την απάντηση μόνος μου;’’
Δεν θέλω να κατηγορήσω τα παιδιά. Δεν φταίνε εκείνα για τον κόσμο μέσα στον οποίο μεγαλώνουν. Δεν φταίνε εκείνα αν η κοινωνία που τους παραδίδουμε δεν τους εμπνέει την επιμονή , την υπομονή , την αγάπη για την γνώση και σίγουρα δεν φταίνε εκείνα αν η γενικότερη τάση της σύγχρονης εποχής επιβραβεύει το γρήγορο, το εύκολο, το εντυπωσιακό και το επιφανειακό, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την προσπάθεια για απόκτηση ουσιαστικής πνευματικής καλλιέργειας.
Ανησυχώ, όμως…… Γιατί δεν μπορεί η απάντηση σ αυτήν την κατάσταση να είναι να χαμηλώνουμε κι άλλο τις απαιτήσεις. Δεν γίνεται κάθε χρόνο να μικραίνουν τα διαγωνίσματα, να απλοποιούνται οι ερωτήσεις και τελικά να μικραίνει μαζί τους και ο ορίζοντας των προσδοκιών μας.
Δεν θέλω ευκολότερα θέματα. Θέλω μαθητές που να μπορούν να ανταποκριθούν σε απαιτητικά θέματα. Θέλω παιδιά που να διαβάζουν, να κατανοούν, να σκέφτονται, να προβληματίζονται, να αμφισβητούν και να δημιουργούν. Γιατί η εκπαίδευση δεν είναι απλώς η διαδικασία απόκτησης ενός απολυτηρίου.
Είναι η καλλιέργεια του νου, της κρίσης και της προσωπικότητας.
Και ίσως το πιο θλιβερό ερώτημα που πρέπει να θέσουμε όλοι οι εκπαιδευτικοί είναι το εξής: Αν συνεχίσουμε να χαμηλώνουμε τον πήχη για να μπορούν τα παιδιά να τον περνούν, ποιος θα τους δείξει τελικά πόσο ψηλά μπορούν να φτάσουν;
