Υπάρχουν στιγμές στην εκπαιδευτική καθημερινότητα κατά τις οποίες ο εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι στέκεται μόνος απέναντι σε μια σύνθετη πραγματικότητα. Μπροστά του έχει μια τάξη με διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικές αφετηρίες, διαφορετικούς ρυθμούς μάθησης και διαφορετικές προσδοκίες. Πίσω του, ένα σύστημα που συχνά ζητά αποτελέσματα, χωρίς να προσφέρει πάντοτε τον χρόνο, τα εργαλεία και την υποστήριξη που απαιτούνται.
Και τότε γεννιέται ένα δύσκολο ερώτημα: υπάρχει άραγε μία ενιαία συνταγή για μια επιτυχημένη τάξη;
Η απάντηση είναι μάλλον ξεκάθαρη: όχι.
Η ίδια διδακτική πρακτική μπορεί να λειτουργήσει εξαιρετικά σε ένα τμήμα και να αποτύχει σε ένα άλλο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο εκπαιδευτικός δεν προετοιμάστηκε επαρκώς. Σημαίνει ότι οι μαθητές δεν είναι ίδιοι και ότι η μάθηση δεν υπακούει σε μία και μοναδική φόρμουλα.
Και ίσως η αποδοχή αυτής της πραγματικότητας να αποτελεί την αφετηρία μιας πιο ειλικρινούς και αποτελεσματικής εκπαιδευτικής πολιτικής.
Μια προσωπική ομολογία αποτυχίας
Ομολογώ επίσης ότι υπήρξαν μαθήματα στα οποία αισθάνθηκα πως δεν κατάφερα να προσεγγίσω όλους τους μαθητές. Μπορεί να ολοκλήρωσα την ύλη, να παρουσίασα τις βασικές έννοιες και να ακολούθησα τον προγραμματισμό, αλλά να έμεινε μέσα μου η αίσθηση ότι κάποιοι μαθητές παρέμειναν έξω από τη μαθησιακή διαδικασία.
Αυτές οι στιγμές δεν είναι ευχάριστες. Είναι όμως απαραίτητες.
Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να μπορεί να πει: «Δεν λειτούργησε αυτή η προσέγγιση». Χρειάζεται να αναρωτηθεί τι θα μπορούσε να κάνει διαφορετικά, ποιον μαθητή δεν άκουσε αρκετά, ποια ανάγκη δεν αναγνώρισε και ποιο μήνυμα δεν κατάφερε να μεταδώσει.
Η παραδοχή του λάθους δεν μειώνει το κύρος του εκπαιδευτικού. Αντίθετα, τον καθιστά πιο ανθρώπινο και πιο αξιόπιστο. Άλλωστε, αν ζητούμε από τους μαθητές να μαθαίνουν μέσα από τα λάθη τους, δεν μπορούμε να απαιτούμε από τον εκπαιδευτικό να εμφανίζεται αλάνθαστος.
Τα όρια της προσωπικής αποτυχίας πρέπει να επεκταθούν σε μια τάξη χωρίς ενιαία συνταγή
Η προσωπική ευθύνη του εκπαιδευτικού είναι σημαντική. Δεν μπορεί, όμως, να μετατρέπεται σε ατομική ενοχή για κάθε δυσκολία που εμφανίζεται στο σχολείο. Η ατομική προσπάθεια όμως έχει όρια.
Ένας εκπαιδευτικός δεν μπορεί μόνος του να αντιμετωπίσει τη σχολική αποτυχία, τη μαθησιακή ανισότητα, τις κοινωνικές δυσκολίες, τα προβλήματα συμπεριφοράς, την ψυχική επιβάρυνση των μαθητών και τα κενά στη σχολική οργάνωση.
Μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά. Δεν μπορεί να υποκαταστήσει όλους τους άλλους.
Η ποιότητα της εκπαίδευσης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον εκπαιδευτικό που βρίσκεται μέσα στην αίθουσα. Εξαρτάται από τη συνεργασία με τους συναδέλφους, τη διεύθυνση του σχολείου, τους συμβούλους, τις υποστηρικτικές υπηρεσίες, τους γονείς και, κυρίως, τους ίδιους τους μαθητές.
Όταν κάθε πρόβλημα αντιμετωπίζεται ως προσωπική αποτυχία ενός εκπαιδευτικού, το σχολείο χάνει την ευκαιρία να δει τη συνολική εικόνα.
Από την ατομική ηρωοποίηση στη συλλογική επαγγελματικότητα
Για πολλά χρόνια, η δημόσια συζήτηση για την εκπαίδευση αναζητούσε τον «καλό εκπαιδευτικό» ως έναν σχεδόν ηρωικό άνθρωπο: εκείνον που εργάζεται ασταμάτητα, αντιμετωπίζει κάθε δυσκολία και κατορθώνει να αναπληρώνει όλες τις αδυναμίες του συστήματος.
Αυτή η εικόνα μπορεί να εμπνέει, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί εκπαιδευτική πολιτική.
Το σχολείο δεν χρειάζεται περισσότερους μοναχικούς ήρωες. Χρειάζεται επαγγελματίες που συνεργάζονται, μοιράζονται ευθύνες, αξιοποιούν τεκμήρια, αναστοχάζονται και αναζητούν λύσεις από κοινού.
Η συλλογική επαγγελματικότητα δεν ακυρώνει την προσωπική προσπάθεια. Της δίνει διάρκεια και κατεύθυνση.
Φιλ. Αυξεντίου
