Σε νέες αποκαλύψεις για τα μη κρατικά (ιδιωτικά) πανεπιστήμια και τις δικαστικές εξελίξεις που τα αφορούν προχώρησε ο καθηγητής Διοικητικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Πάνος Λαζαράτος.
Ειδικότερα, ο Πάνος Λαζαράτος κατά τη διάρκεια της διάλεξής του με τίτλο «Διοικητική Δικαιοσύνη – Το παράδειγμα των ιδιωτικών πανεπιστημίων», στο Caravel, όπου παρουσίασε τη νομική επιχειρηματολογία του για την αδειοδότηση των μη κρατικών ΑΕΙ, προέβλεψε ότι οι τριτανακοπές που έχουν κατατεθεί μετά τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας θα απορριφθούν. Παράλληλα, αποκάλυψε ότι στην αίτηση ακυρώσεως που είχε καταθέσει είχαν προβληθεί περίπου 40 λόγοι, από τους οποίους το Γ΄ Τμήμα του ΣτΕ έκανε δεκτό τον πρώτο.
Οι 40 λόγοι ακυρώσεως και η εκτίμηση για τις τριτανακοπές
Ο Πάνος Λαζαράτος εκτίμησε ότι οι τριτανακοπές που έχουν κατατεθεί μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ είναι βέβαιο ότι θα απορριφθούν, επικαλούμενος δύο βασικούς λόγους. Ο πρώτος αφορά τη μεταβολή του πραγματικού και κανονιστικού πλαισίου, η οποία, κατά την άποψή του, σημαίνει ότι δεν υφίσταται πλέον έννομο συμφέρον. Ο δεύτερος σχετίζεται με τις συνέπειες που θα είχε ενδεχόμενη αποδοχή τους, καθώς, όπως υποστήριξε, θα δημιουργούνταν ένα καθεστώς διαφορετικής μεταχείρισης μεταξύ των ιδρυμάτων. «Θα έχουμε δύο ταχυτήτων, μία με τα παλιά και μία με τα καινούργια, πράγμα που δεν γίνεται», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η δικαστική επιχειρηματολογία του καθηγητή είχε αναπτυχθεί ήδη στις αιτήσεις ακυρώσεως που κατέθεσε κατά της διαδικασίας αδειοδότησης των μη κρατικών πανεπιστημίων. Όπως εξήγησε, οι αιτήσεις παρέμειναν στο Γ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας και δεν παραπέμφθηκαν στην Ολομέλεια.
Στην πορεία, όπως ανέφερε, διαπίστωσε ότι τα ζητήματα που εντόπιζε ήταν περισσότερα από εκείνα που χρειάστηκε τελικά να εξετάσει το δικαστήριο.
Στο πλαίσιο αυτό, αποκάλυψε ότι στην αίτηση ακυρώσεως είχαν προβληθεί συνολικά περίπου 40 λόγοι ακυρώσεως, με το Γ΄ Τμήμα του ΣτΕ να κάνει δεκτό τον πρώτο. Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του, περιόρισε την ανάγκη εξέτασης των υπόλοιπων λόγων, οι οποίοι θα μπορούσαν να ανοίξουν ευρύτερη συζήτηση για την εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου.
«Δεν αρκεί ότι επιτρέπονται τα ιδιωτικά πανεπιστήμια»
Ο καθηγητής ξεκαθάρισε ότι η κριτική του δεν στρέφεται κατά της ίδιας της ιδέας των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Αντιθέτως, δήλωσε υπέρ της λειτουργίας τους, υπό την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται η ποιότητα των σπουδών και η ουσιαστική ακαδημαϊκή τους επάρκεια.
Το βασικό πρόβλημα, όπως το περιέγραψε, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και ελέγχεται η λειτουργία τους. Η επιδίωξη του κέρδους, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ενός «πανεπιστημίου ευκαιρίας», εάν δεν υπάρχουν οι απαραίτητες ακαδημαϊκές προϋποθέσεις και η απαιτούμενη εποπτεία από την Πολιτεία.
Με αυτό το σκεπτικό, ο κ. Λαζαράτος διαχώρισε το ζήτημα της συνταγματικότητας από εκείνο της εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου. Η απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ για τη δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων, κατά την προσέγγισή του, δεν σημαίνει ότι έχουν κλείσει όλα τα ζητήματα που αφορούν την αδειοδότηση και την πιστοποίηση των προγραμμάτων τους.
Τα νέα πρότυπα και τα προγράμματα σπουδών
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα νέα πρότυπα αξιολόγησης των προγραμμάτων σπουδών, τα οποία χαρακτήρισε πιο αναλυτικά και απαιτητικά σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο. Κατά τον καθηγητή, οι φάκελοι που είχαν κατατεθεί με βάση τα παλαιότερα πρότυπα δεν ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις. Για να περιγράψει την απόσταση που, όπως υποστηρίζει, χωρίζει τα δύο πλαίσια, ανέφερε ότι οι παλαιοί φάκελοι βρίσκονται «δέκα επίπεδα πίσω» από τα νέα πρότυπα.
Ο ίδιος χαρακτήρισε θετική την υιοθέτηση αυστηρότερων κριτηρίων για την ελληνική ανώτατη εκπαίδευση, επισημαίνοντας ότι η προσαρμογή σε αυτά θα πρέπει να αφορά το σύνολο των ιδρυμάτων.
Στο επίκεντρο, όπως εξήγησε, δεν βρίσκονται μόνο οι εγκαταστάσεις και οι υλικοτεχνικές υποδομές, αλλά κυρίως το ακαδημαϊκό περιεχόμενο. Τα προγράμματα σπουδών, η ποιότητά τους, η βιωσιμότητα, η σκοπιμότητα και η σύνδεσή τους με την αγορά εργασίας αποτελούν, κατά την άποψή του, κρίσιμες παραμέτρους για την αξιολόγηση των πανεπιστημίων.
Οι αιχμές για την ΕΘΑΑΕ και τους αξιολογητές
Σημαντικό μέρος της διάλεξης αφιερώθηκε στη διαδικασία πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ).
Ο κ. Λαζαράτος αμφισβήτησε τον τρόπο συγκρότησης και λειτουργίας των επιτροπών αξιολόγησης, εστιάζοντας ιδιαίτερα στο μητρώο των εμπειρογνωμόνων. Όπως υποστήριξε, δεν υπάρχει επαρκώς σαφές και δημοσιευμένο κανονιστικό πλαίσιο για τη συγκρότηση και την ανανέωσή του, αλλά και για την επιλογή των προσώπων που συμμετέχουν στις επιτροπές.
Παράλληλα, έθεσε ζητήματα σχετικά με τη σύνθεση των επιτροπών, τον ρόλο των φοιτητών και τη συμμετοχή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων. Κατά την επιχειρηματολογία του, η αξιολόγηση των πανεπιστημιακών προγραμμάτων δεν μπορεί να στηρίζεται σε κανόνες που δεν είναι σαφείς ή επαρκώς δημοσιοποιημένοι. Κριτική άσκησε και στον κανονισμό πιστοποίησης, τον οποίο περιέγραψε ως αδημοσίευτο και ανυπόγραφο κείμενο, υποστηρίζοντας ότι περιλαμβάνει κρίσιμους κανόνες για τη διαδικασία χωρίς να διαθέτει, κατά την άποψή του, τα χαρακτηριστικά μιας κανονικής κανονιστικής πράξης.
Τι υποστήριξε για τα 11 μη κρατικά πανεπιστήμια
Ο καθηγητής αναφέρθηκε στις εξελίξεις γύρω από τα 11 μη κρατικά πανεπιστήμια, συμπεριλαμβανομένων των ιδρυμάτων Keele, York και Ανατόλια, των οποίων οι άδειες είχαν ακυρωθεί, αλλά και των υπόλοιπων ιδρυμάτων που ακολούθησαν τη διαδικασία αδειοδότησης.
Η εκτίμησή του ήταν ιδιαίτερα αιχμηρή: εάν εφαρμοστεί αυστηρά ο νόμος, κανένα από τα 11 ιδρύματα δεν θα μπορούσε, κατά την άποψή του, να συνεχίσει να λειτουργεί με το υφιστάμενο καθεστώς.
Η θέση αυτή συνδέεται με την κριτική του για τα κριτήρια αδειοδότησης και πιστοποίησης. Μετά την ακύρωση των προηγούμενων προτύπων, όπως υποστήριξε, προκύπτει ανάγκη επανεξέτασης των φακέλων με βάση τα νέα ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια.
Για την έξοδο από τη σημερινή θεσμική και δικαστική εκκρεμότητα, ο Πάνος Λαζαράτος παρουσίασε μια πρόταση που περιλαμβάνει συγκεκριμένες παρεμβάσεις: νομοθετική ρύθμιση για την επανυποβολή των προγραμμάτων σπουδών με βάση τα νέα πρότυπα της ΕΘΑΑΕ, δημιουργία κανονικών μητρώων αξιολογητών και επιλογή κατάλληλων προσώπων για την εφαρμογή των νέων κριτηρίων.
Κατά την εκτίμησή του, η διαδικασία θα μπορούσε να καθυστερήσει την εξέλιξη για περίπου τέσσερις μήνες, θα έθετε όμως τις βάσεις για ένα ισχυρότερο σύστημα ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης. «Θα καθυστερήσουμε τέσσερις μήνες. Αλλά θα φτιάξουμε τα καλύτερα ιδιωτικά πανεπιστήμια της Ευρώπης», ανέφερε, συνοψίζοντας την πρότασή του.
Στη διάλεξη στο Caravel έδωσαν το «παρών», μεταξύ άλλων, ο πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών Δημήτρης Βερβεσός, ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Παύλος Πολάκης και ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιά, Ηλίας Κλάππας.
