Σκληρή κριτική στο σημερινό σύστημα των Πανελλαδικών Εξετάσεων ασκεί ο επίτιμος καθηγητής Γλωσσολογίας και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γεώργιος Μπαμπινιώτης, χαρακτηρίζοντάς το γενικά αδιάβλητο, αλλά ταυτόχρονα «απάνθρωπο, άδικο και αναξιόπιστο», επειδή, όπως υποστηρίζει, κρίνει σε πολύ μεγάλο βαθμό το μέλλον ενός νέου μέσα σε λίγες ώρες εξέτασης, ενισχύει τις ανισότητες λόγω της άνισης πρόσβασης σε ιδιωτική εκπαίδευση και φροντιστηριακή προετοιμασία και δεν αναδεικνύει πάντοτε την κριτική ικανότητα έναντι της απομνημόνευσης.
Με αφορμή τον νέο εθνικό διάλογο για την Παιδεία και τη συζήτηση που έχει ανοίξει ξανά για το Εθνικό Απολυτήριο, ο Γ. Μπαμπινιώτης επαναφέρει στην Εφημερίδα «Πανεπιστήμιο Αθηνών» μια πρόταση που, όπως σημειώνει, είχε τεθεί ήδη από τον εθνικό διάλογο του 2009: την ουσιαστική αναβάθμιση του Λυκείου, ώστε η επίδοση των μαθητών σε όλη τη διάρκειά του να αποκτήσει πραγματικό βάρος τόσο για το απολυτήριο όσο και για την εισαγωγή στην Ανώτατη Εκπαίδευση.
«Κρίνεται το μέλλον σου σε ένα τρίωρο»
Κατά τον ίδιο, το σημερινό σύστημα έχει οδηγήσει σε βαθιά υποβάθμιση του Λυκείου, καθώς μεγάλο μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας υποτάσσεται στις Πανελλαδικές, ενώ τα μαθήματα που δεν εξετάζονται σε αυτές συχνά περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Όπως επισημαίνει, μαθητές και οικογένειες βιώνουν επί δύο ή και τρία χρόνια μια έντονα πιεστική περίοδο προετοιμασίας, χωρίς να υπάρχει καμία βεβαιότητα για το τελικό αποτέλεσμα, την ώρα που η «παραπαιδεία» έχει, κατά την εκτίμησή του, υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία του ίδιου του Λυκείου.
Η κριτική του εστιάζει σε τρία βασικά σημεία: το γεγονός ότι το μέλλον του υποψηφίου μπορεί να εξαρτηθεί από την επίδοσή του σε ένα τρίωρο, τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες μεταξύ των οικογενειών και τον τρόπο εξέτασης, ο οποίος, όπως θεωρεί, δεν επιβραβεύει πάντοτε όσο θα έπρεπε την κριτική σκέψη.
Η πρόταση για «ανάσταση του Λυκείου»
Ο Γ. Μπαμπινιώτης προτείνει ένα μοντέλο στο οποίο το Λύκειο θα επανέλθει, όπως λέει, στην κανονική παιδευτική λειτουργία του και η επίδοση των μαθητών θα αξιολογείται πανελλαδικά και στις τρεις τάξεις.
Κεντρικός μηχανισμός αυτής της πρότασης θα ήταν μια αναβαθμισμένη, σταθμισμένη και διαβαθμισμένη Τράπεζα Θεμάτων, μέσα από την οποία θα πραγματοποιούνται κοινές και αδιάβλητες εξετάσεις.
Ο μέσος όρος επίδοσης του μαθητή στο Λύκειο θα οδηγεί σε ένα πραγματικά «βαρύνον» Εθνικό Απολυτήριο, το οποίο θα μπορεί να χρησιμοποιείται τόσο για σπουδές όσο και για επαγγελματικούς ή άλλους σκοπούς.
Παράλληλα, το Εθνικό Απολυτήριο θα μπορούσε, σύμφωνα με την πρότασή του, να αποτελεί την κύρια βάση για την εισαγωγή στα ΑΕΙ.
Άμεση εισαγωγή όπου δεν υπάρχει υψηλή ζήτηση
Για πανεπιστημιακά τμήματα στα οποία δεν υπάρχει μεγάλη ζήτηση, ο Γ. Μπαμπινιώτης προτείνει η εισαγωγή να μπορεί να γίνεται απευθείας μέσω του Εθνικού Απολυτηρίου.
Για σχολές πολύ υψηλής ζήτησης, όπως η Ιατρική, η Νομική και ορισμένα ακόμη τμήματα, θα μπορούσε να απαιτείται υψηλότερη επίδοση σε συγκεκριμένα μαθήματα ή ακόμη και πρόσθετη εξέταση που θα ορίζεται από το ίδιο το ΑΕΙ.
Η λογική, όπως την περιγράφει, είναι να φύγει η χώρα από το σημερινό μοντέλο μιας μοναδικής, καθοριστικής εξεταστικής διαδικασίας και να μεταφερθεί το βάρος σε μια πολυετή και συστηματική αποτίμηση της μαθητικής επίδοσης.
«Εξεταστικό κέντρο» ή πραγματικό σχολείο;
Απέναντι στην ένσταση ότι ένα τέτοιο σύστημα θα μετέτρεπε το Λύκειο σε «εξεταστικό κέντρο», ο πρώην πρύτανης αντιτείνει ότι, εφόσον η επίδοση στο σχολείο πρόκειται να έχει ουσιαστικό βάρος, η αξιολόγηση πρέπει να είναι αδιάβλητη και κοινή για όλους.
Προτείνει μάλιστα τη δημιουργία δημόσιου εξεταστικού φορέα υπό την εποπτεία του Υπουργείου Παιδείας, στελεχωμένου με ειδικούς σε θέματα αξιολόγησης και με επιμόρφωση των διορθωτών, ώστε να περιοριστούν οι μεγάλες αποκλίσεις στη βαθμολόγηση.
Κατά τον ίδιο, η Τράπεζα Θεμάτων μπορεί να λειτουργήσει και ως μηχανισμός που θα διασφαλίζει ότι διδάσκεται ολόκληρη η προβλεπόμενη ύλη και όχι μόνο ένα περιορισμένο μέρος της.
Προειδοποίηση για τις καθηγητικές σχολές
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στην πορεία των Ανθρωπιστικών Σπουδών και ειδικά των σχολών που οδηγούν στο εκπαιδευτικό επάγγελμα.
Ο Γ. Μπαμπινιώτης αποδίδει τη μειωμένη ελκυστικότητα αυτών των σχολών στην απουσία ισχυρών κινήτρων, στους χαμηλούς μισθούς των εκπαιδευτικών και στη μειωμένη κοινωνική αναγνώριση του επαγγέλματος.
Κατά την άποψή του, η χαμηλή ζήτηση και οι χαμηλότερες επιδόσεις ορισμένων εισακτέων ενδέχεται να δημιουργήσουν μελλοντικά προβλήματα στο επίπεδο της επιστημονικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών.
Η απάντηση, όπως σημειώνει, δεν βρίσκεται μόνο στην επιλογή των φοιτητών, αλλά και στην αναμόρφωση των ίδιων των πανεπιστημιακών προγραμμάτων, ώστε οι ανθρωπιστικές σπουδές να γίνουν περισσότερο ελκυστικές και σύγχρονες.
«Γνώση – αλήθεια – ήθος»
Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο πρώην πρύτανης αναφέρεται και στον ευρύτερο ρόλο των πανεπιστημίων, θέτοντας ως βάση το τρίπτυχο «γνώση – αλήθεια – ήθος».
Κατά τον ίδιο, τα ΑΕΙ δεν πρέπει απλώς να παρέχουν εξειδικευμένη γνώση, αλλά να διαμορφώνουν επιστήμονες και πολίτες που μπορούν να συμμετέχουν με νηφαλιότητα, τεκμηρίωση και υπευθυνότητα στον δημόσιο διάλογο.
Το κεντρικό του μήνυμα, ωστόσο, παραμένει σαφές: όσο το Λύκειο εξακολουθεί να λειτουργεί ως προθάλαμος των Πανελλαδικών και όσο το απολυτήριο δεν αποκτά πραγματικό αντίκρισμα, η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση θα παραμένει ανολοκλήρωτη.
Για τον ίδιο, η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο δεν αφορά απλώς έναν νέο τρόπο εξετάσεων, αλλά μια συνολική προσπάθεια να αποκτήσει ξανά νόημα το ίδιο το Λύκειο.
