Νέα δεδομένα για την αποχώρηση μαθητών από Δημοτικά Σχολεία χωρίς συνοδό δίνει η απάντηση Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης (ΠΔΕ) σε ερώτημα σχολείου σχετικά με το εάν αρκεί μια υπεύθυνη δήλωση.
Η απάντηση της ΠΔΕ ξεκαθαρίζει ότι από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο δεν προκύπτει σαφής και δεσμευτική υπηρεσιακή οδηγία που να προβλέπει ότι ένας μαθητής Δημοτικού μπορεί να αποχωρεί χωρίς γονέα, κηδεμόνα ή άλλο εξουσιοδοτημένο ενήλικο αποκλειστικά και μόνο επειδή έχει κατατεθεί υπεύθυνη δήλωση. Παράλληλα, η ΠΔΕ δεν θέτει με την απάντησή της μια ενιαία, οριζόντια απαγόρευση. Αντίθετα, παραπέμπει στο πλαίσιο λειτουργίας της κάθε σχολικής μονάδας και στην ανάγκη να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη η ασφάλεια και το συμφέρον του παιδιού.
Τι σημαίνει η υπεύθυνη δήλωση για γονείς και σχολεία
Σύμφωνα με την ΠΔΕ, δεν υπάρχει διάταξη που να λειτουργεί ως αυτόματη «άδεια» για την αυτόνομη αποχώρηση ενός μαθητή Δημοτικού μόνο και μόνο επειδή ο γονέας ή ο κηδεμόνας έχει υπογράψει σχετική δήλωση. Με άλλα λόγια, η συναίνεση του γονέα δεν δημιουργεί από μόνη της μια ειδική υπηρεσιακή διαδικασία που να επιτρέπει στο σχολείο να θεωρεί ότι το ζήτημα της ασφάλειας έχει καλυφθεί.
Η ΠΔΕ επισημαίνει μάλιστα ότι κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται με γνώμονα την προστασία του ανήλικου και τις ιδιαίτερες συνθήκες που αφορούν την ηλικία και τις ανάγκες του. Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένες υποχρεώσεις κατά την αποχώρηση των μαθητών.
Με βάση το Π.Δ. 79/2017, όταν ολοκληρώνονται τα μαθήματα σύμφωνα με το ωρολόγιο πρόγραμμα, οι μαθητές κατευθύνονται οργανωμένα προς την έξοδο του σχολείου και συνοδεύονται από τους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν την τελευταία διδακτική ώρα. Παράλληλα, η εφημερία περιλαμβάνει την επιτήρηση των μαθητών και κατά την αποχώρησή τους, καθώς και τη μέριμνα για την προστασία και τη σωματική τους ακεραιότητα.
Η ΠΔΕ συνδέει τις συγκεκριμένες υποχρεώσεις με τη συνολική ευθύνη της σχολικής μονάδας για την ασφάλεια των μαθητών.
Οι ευθύνες διευθυντών και εκπαιδευτικών
Το ερώτημα που τέθηκε προς την ΠΔΕ δεν αφορά μόνο το αν ένας γονέας μπορεί να δώσει άδεια στο παιδί του να φύγει μόνο του. Αφορά και το τι συμβαίνει ως προς την ευθύνη του σχολείου σε περίπτωση ατυχήματος.
Η απάντηση δεν προβλέπει ότι μια υπεύθυνη δήλωση γονέα απαλλάσσει αυτομάτως τον διευθυντή ή τους εκπαιδευτικούς από τις υποχρεώσεις τους. Αντίθετα, η ΠΔΕ σημειώνει ότι, ανάλογα με τις περιστάσεις, η αποχώρηση ενός ανήλικου χωρίς συνοδεία ενήλικου μπορεί να δημιουργήσει ζήτημα ως προς την ασφάλεια και τη σωματική του ακεραιότητα.
Σε περίπτωση συμβάντος ή ατυχήματος, η ΠΔΕ αναφέρει ότι μπορεί να προκύψουν αστικές, πειθαρχικές ή και ποινικές ευθύνες για τους εμπλεκομένους, ανάλογα πάντοτε με τα πραγματικά περιστατικά και τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται από την ΠΔΕ στον Εσωτερικό Κανονισμό Λειτουργίας της σχολικής μονάδας. Ο πρότυπος κανονισμός του 2024 προβλέπει συμμετοχή του διευθυντή, του Συλλόγου Διδασκόντων, του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων και εκπροσώπου του Δήμου στη διαμόρφωση των κανόνων λειτουργίας του σχολείου. Στο πλαίσιο αυτό μπορούν να καθορίζονται σαφείς κανόνες για την προσέλευση, την παραμονή και την αποχώρηση των μαθητών, οι οποίοι πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ηλικία και τις ανάγκες τους.
Η ΠΔΕ υπογραμμίζει ότι οι κανόνες αυτοί πρέπει να είναι σαφείς, ενιαίοι και δεσμευτικοί, με βασικό γνώμονα την ασφάλεια των παιδιών.
Το Π.Δ. 79/2017 προβλέπει επίσης ότι η αποχώρηση των μαθητών πριν από τη λήξη του διδακτικού ωραρίου επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και αφού έχουν ληφθεί τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας, μεταξύ άλλων ενημέρωση και σύμφωνη γνώμη των γονέων ή κηδεμόνων και εξασφάλιση συνοδείας με ευθύνη τους.
Η διάταξη αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο των υποχρεώσεων της σχολικής μονάδας κατά την αποχώρηση των μαθητών. Παράλληλα, η ΠΔΕ επικαλείται τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, επισημαίνοντας ότι τα παιδιά, λόγω της φυσικής και διανοητικής τους ανωριμότητας, χρειάζονται ειδική προστασία και μέριμνα και ότι στις αποφάσεις που τα αφορούν πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον τους.
Και τι ισχύει για τους γονείς
Στην απάντηση γίνεται αναφορά και στις διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τη γονική μέριμνα. Ειδικότερα, η υπαίτια παράλειψη γονέα να μεριμνά για την ασφάλεια του παιδιού του μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος, να αξιολογηθεί ως κακή άσκηση της γονικής μέριμνας και να οδηγήσει στη λήψη των προβλεπόμενων μέτρων από τις αρμόδιες αρχές.
Έτσι, το ζήτημα της αυτόνομης αποχώρησης δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως θέμα μιας υπογραφής στο σχολείο, αλλά εντάσσεται στο συνολικό πλαίσιο προστασίας του ανήλικου.
Αναλυτικά η απάντηση της ΠΔΕ
«Από τα ανωτέρω δεν προκύπτει σαφής και δεσμευτική υπηρεσιακή οδηγία που να προβλέπει τη δυνατότητα αποχώρησης των μαθητών/τριών Δημοτικού σχολείου χωρίς τη συνοδεία γονέα, κηδεμόνα ή εξουσιοδοτημένου ενήλικου προσώπου αποκλειστικά βάσει Υπεύθυνης Δήλωσης γονέα/κηδεμόνα, τονίζεται δε ότι «σύμφωνα με τον ν. 2101/1992 (Α΄ 192) «Κύρωση της Διεθνούς Σύμβασης για τα δικαιώματα του παιδιού» ισχύουν τα εξής: «[...] το παιδί λόγω της φυσικής και διανοητικής του ανωριμότητας, χρειάζεται ειδική προστασία και μέριμνα [...]» «[...] θεωρείται παιδί κάθε ανθρώπινο ον μικρότερο των δεκαοκτώ ετών, εκτός αν η ενηλικίωση επέρχεται νωρίτερα, σύμφωνα με την ισχύουσα για το παιδί νομοθεσία» «Σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά, είτε αυτές λαμβάνονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς κοινωνικής προστασίας, είτε από δικαστήρια, τις διοικητικές αρχές ή από τα νομοθετικά όργανα, πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού.»»
Επιπλέον, δύναται, κατά περίπτωση, η αποχώρηση ανήλικων μαθητών του σχολείου χωρίς τη συνοδεία γονέα, κηδεμόνα ή εξουσιοδοτημένου ενήλικου προσώπου να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια και τη σωματική ακεραιότητα των μαθητών και να συνιστά παράλειψη καθήκοντος επιμέλειας που μπορεί να συνεπάγεται αστικές, πειθαρχικές ή/και ποινικές ευθύνες για όλους τους εμπλεκόμενους, σε περίπτωση συμβάντος ή ατυχήματος.
Τέλος, από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο Διευθυντής της σχολικής μονάδας, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Διδασκόντων, το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων και τους οικείους φορείς, δύναται να διαμορφώνει στον Εσωτερικό Κανονισμό Λειτουργίας της σχολικής μονάδας και να εφαρμόζει σαφείς, ενιαίους και δεσμευτικούς κανόνες αποχώρησης, προσαρμοσμένους στην ηλικία και τις ανάγκες των μαθητών, με αποκλειστικό γνώμονα την ασφάλειά τους.»
