Μια σβάστικα χαραγμένη στο θρανίο, ένα ρατσιστικό σύνθημα στον τοίχο, ένα βίντεο που παρουσιάζει τον ναζισμό ως νεανική πρόκληση. Όταν τέτοιες εικόνες εμφανίζονται στο σχολείο, το ερώτημα αφορά τόσο εκείνον που τις αναπαράγει όσο και το παιδί που τις αντικρίζει και αναρωτιέται αν μπορεί να αισθάνεται ασφαλές στην τάξη του.
Οι αναφορές για επανεμφάνιση ακροδεξιού, φασιστικού και ρατσιστικού λόγου ή δράσης σε σχολικές μονάδες επαναφέρουν ένα ζήτημα που απαιτεί τεκμηρίωση και οργανωμένη παιδαγωγική αντιμετώπιση, χωρίς εφησυχασμό αλλά και χωρίς συλλήβδην στιγματισμό της νέας γενιάς.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Ντίνας Καράτζιου στη LiFO, περίπου 40 μαρτυρίες εκπαιδευτικών και γονέων, τις οποίες συγκέντρωσε το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας μέσω πανελλαδικού ερωτηματολογίου, περιγράφουν περιστατικά μισαλλοδοξίας και φασιστικής παρουσίας στα σχολεία. Πρόκειται για καταγραφή μαρτυριών, όχι για αντιπροσωπευτική έρευνα που επιτρέπει να υπολογιστεί η έκταση του φαινομένου στο σύνολο του μαθητικού πληθυσμού.
Από τα σύμβολα στην προσπάθεια εκφοβισμού
Στο κείμενο που παρατίθεται συμπληρωματικά καταγράφονται αναφορές για σβάστικες και σύμβολα των SS σε γυμνάσιο του Αμαρουσίου, για φασιστικά συνθήματα και αυτοκόλλητα στην Πετρούπολη, αλλά και για προσπάθειες παρεμπόδισης σχολικών εκδηλώσεων για το Πολυτεχνείο.
Οι μαρτυρίες αυτές χρειάζονται διερεύνηση ανά περιστατικό. Η εμφάνιση ενός συμβόλου δεν αποδεικνύει αυτομάτως οργανωμένη στρατολόγηση, όπως και μια ακραία φράση δεν αρκεί για να αποδοθεί σε έναν ανήλικο ολοκληρωμένη πολιτική ταυτότητα. Ωστόσο, η εξύμνηση της ναζιστικής βίας, η στοχοποίηση συμμαθητών και οι απειλές δεν μπορούν να προσπερνώνται ως συνηθισμένη εφηβική πρόκληση.
Χαρακτηριστική είναι η καταγγελία του Antinazi Zone για το 2ο ΓΕΛ Πετρούπολης: σύμφωνα με την ανακοίνωση, στις 16 Οκτωβρίου διαπιστώθηκε ότι άγνωστοι είχαν εισέλθει στο σχολείο, γράψει φασιστικό σύνθημα με την υπογραφή της Χρυσής Αυγής και τοποθετήσει αυτοκόλλητα. Η ίδια ανακοίνωση αναφέρει ότι η διεύθυνση αντέδρασε άμεσα, απομακρύνοντας τα συνθήματα και ενημερώνοντας την αστυνομία.
Το διαδικτυακό «αστείο» έχει αποδέκτη μέσα στην τάξη
Το συμπληρωματικό ρεπορτάζ αναδεικνύει και τη διαδικτυακή διάσταση: λογαριασμοί σε TikTok, Instagram και Telegram διακινούν ξενοφοβικό, σεξιστικό και ομοφοβικό περιεχόμενο, συχνά με τη μορφή σύντομων βίντεο, χιούμορ ή δήθεν αντισυστημικής αμφισβήτησης.
Η εκπαιδευτική δυσκολία βρίσκεται ακριβώς εκεί: ένας μαθητής μπορεί να αναπαράγει ένα σύνθημα χωρίς να γνωρίζει την ιστορική του διαδρομή. Για τον συμμαθητή του που στοχοποιείται λόγω καταγωγής, θρησκείας ή σεξουαλικού προσανατολισμού, όμως, η επίδραση είναι πραγματική.
Το σχολείο χρειάζεται να εξηγεί τι σημαίνουν τα σύμβολα, ποιες πράξεις συνδέθηκαν μαζί τους και πώς η απανθρωποποίηση προετοιμάζει την αποδοχή της βίας. Η ιστορική γνώση αποκτά έτσι άμεση σχέση με την καθημερινότητα των παιδιών.
Η αντίδραση της ΟΛΜΕ και η ευθύνη της Πολιτείας
Στις 30 Οκτωβρίου, η ΟΛΜΕ ανακοίνωσε δίμηνη καμπάνια ενάντια στον φασισμό, εκφράζοντας ανησυχία για περιστατικά στην Κρήτη και στην Αθήνα. Στις πρωτοβουλίες της περιλαμβάνονται συζήτηση με τους μαθητές, αντιφασιστικές δράσεις των Συλλόγων Διδασκόντων, προσκλήσεις στη Μάγδα Φύσσα και διοργάνωση κεντρικής συναυλίας. Ομοσπονδία Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης
Η συνέχεια χρειάζεται να δοθεί στην καθημερινή σχολική ζωή: καταγραφή των περιστατικών, άμεση προστασία όσων στοχοποιούνται, συνεργασία με τις οικογένειες και υποστήριξη των εκπαιδευτικών. Οι απειλές και η βία απαιτούν την παρέμβαση των αρμόδιων αρχών, ενώ η παιδαγωγική δουλειά χρειάζεται χρόνο, επιμόρφωση και πρόσβαση σε κατάλληλο υλικό. Κρίσιμη είναι και η συμμετοχή των ίδιων των μαθητών. Ένα σχολείο στο οποίο τα παιδιά συζητούν, συναποφασίζουν και μαθαίνουν να υπερασπίζονται τον συμμαθητή τους προσφέρει καθημερινή εμπειρία δημοκρατίας.
Εκεί βρίσκεται και η δυνατότητα αλλαγής: να αντιμετωπίζεται εγκαίρως η συμπεριφορά που πληγώνει, διατηρώντας ανοιχτό τον δρόμο ώστε ο μαθητής που την υιοθέτησε να καταλάβει, να αναθεωρήσει και να επιστρέψει στη σχολική κοινότητα με διαφορετικούς όρους.
