Το κουδούνι χτυπά και δεκάδες ή εκατοντάδες παιδιά βγαίνουν ταυτόχρονα στο προαύλιο. Τρέχουν, φωνάζουν, παίζουν, κυνηγιούνται, συζητούν. Είναι η εικόνα ενός συνηθισμένου σχολικού διαλείμματος.
Κι όμως, τα τελευταία χρόνια ακόμη και αυτή η απολύτως φυσιολογική εικόνα μοιάζει να αντιμετωπίζεται με καχυποψία.
Δεν είναι σπάνιο γονείς να παρατηρούν από την είσοδο του σχολείου τι συμβαίνει στο προαύλιο και, μετά το τέλος του διαλείμματος, να απευθύνονται στη διεύθυνση επειδή «τα παιδιά έτρεχαν και κανείς δεν τα σταμάτησε».
Το ερώτημα, όμως, είναι απλό: θα έπρεπε πράγματι να σταματήσουν;
Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να ελέγχει κάθε κίνηση
Ο εκπαιδευτικός που έχει εφημερία έχει μια σαφή και σημαντική ευθύνη: να επιτηρεί τον χώρο, να παρεμβαίνει όταν υπάρχει κίνδυνος και να προστατεύει τους μαθητές.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορεί να προβλέψει κάθε κίνηση ή να αποτρέψει κάθε μικροατύχημα.
Σε ένα προαύλιο όπου κινούνται ταυτόχρονα δεκάδες παιδιά, η απόλυτη εποπτεία κάθε στιγμής είναι πρακτικά αδύνατη.
Ένα παιδί μπορεί να τρέξει, να σκοντάψει, να πέσει και λίγα δευτερόλεπτα αργότερα να σηκωθεί και να συνεχίσει το παιχνίδι του.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιος εκπαιδευτικός αμέλησε τα καθήκοντά του.
Το διάλειμμα είναι μέρος της σχολικής ζωής
Για αρκετές ώρες, τα παιδιά παραμένουν καθισμένα στις τάξεις. Ακούν, γράφουν, συγκεντρώνονται και ακολουθούν κανόνες.
Όταν φτάνει η ώρα του διαλείμματος, είναι φυσικό να χρειάζονται κίνηση και εκτόνωση.
Το παιχνίδι, η σωματική δραστηριότητα και η επικοινωνία με τους συμμαθητές δεν αποτελούν «παρέκκλιση» από τη σχολική διαδικασία. Είναι μέρος της.
Το διάλειμμα λειτουργεί ως χρόνος αποφόρτισης, κοινωνικοποίησης και επαναφοράς πριν από το επόμενο μάθημα.
Γι' αυτό και η εικόνα ενός προαυλίου γεμάτου παιδιά που κινούνται δεν θα πρέπει να προκαλεί από μόνη της ανησυχία.
Από την ασφάλεια στην υπερβολική επιτήρηση
Η ανάγκη για ένα ασφαλές σχολικό περιβάλλον είναι αυτονόητη.
Το ζητούμενο, όμως, είναι να διαχωρίσουμε την πρόληψη από την απαίτηση για μηδενικό κίνδυνο.
Ένα σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί σαν χώρος όπου κάθε κίνηση απαγορεύεται προκειμένου να μη συμβεί ποτέ ένα ατύχημα.
Οι πτώσεις, οι μικροτραυματισμοί και οι συγκρούσεις στο παιχνίδι δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως από την παιδική καθημερινότητα.
Η ασφάλεια δεν σημαίνει ότι τα παιδιά δεν θα τρέξουν ποτέ.
Σημαίνει ότι οι χώροι είναι κατάλληλα σχεδιασμένοι, οι κανόνες είναι σαφείς, η επιτήρηση είναι ουσιαστική και υπάρχει άμεση αντιμετώπιση όταν προκύψει ένα περιστατικό.
Το πρόβλημα μπορεί να βρίσκεται στις υποδομές
Αν πραγματικά θέλουμε ασφαλέστερα σχολεία, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν ένας εκπαιδευτικός «είδε» ένα παιδί να τρέχει.
Χρειάζονται κατάλληλες σχολικές εγκαταστάσεις, ασφαλή δάπεδα, σωστά συντηρημένοι χώροι, προστατευμένες επιφάνειες και επαρκείς χώροι άθλησης και παιχνιδιού.
Χρειάζεται επίσης επαρκής αριθμός εκπαιδευτικών για την επιτήρηση, αλλά και οργανωμένη αντιμετώπιση των περιστατικών που μπορεί να προκύψουν.
Όταν σε έναν περιορισμένο χώρο καλούνται να κινηθούν ταυτόχρονα εκατοντάδες παιδιά, ο σχεδιασμός του χώρου αποκτά καθοριστική σημασία.
Τι ζητάμε τελικά από τον εκπαιδευτικό;
Να επιτηρεί; Φυσικά.
Να παρεμβαίνει όταν ένα παιχνίδι γίνεται επικίνδυνο; Προφανώς.
Να θέτει όρια όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος; Ασφαλώς.
Να μετατρέψει όμως ένα προαύλιο γεμάτο παιδιά σε χώρο απόλυτης ακινησίας; Αυτό είναι διαφορετικό ζήτημα.
Ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να βρίσκεται ταυτόχρονα σε κάθε σημείο του προαυλίου ούτε να γνωρίζει τι θα κάνει κάθε παιδί το επόμενο δευτερόλεπτο.
Η ευθύνη της επιτήρησης πρέπει να είναι πραγματική και ουσιαστική, αλλά δεν μπορεί να ταυτίζεται με την απαίτηση για απόλυτο έλεγχο.
Το σχολείο πρέπει να χωράει την παιδικότητα
Τα παιδιά δεν μπαίνουν στο σχολείο χωρίς τη φυσική τους ανάγκη για παιχνίδι και κίνηση.
Δεν σταματούν να είναι παιδιά μόλις περάσουν την πόρτα του σχολείου.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να εξαφανίσουμε την παιδική κινητικότητα από το προαύλιο. Είναι να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον όπου αυτή μπορεί να εκφράζεται με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ασφάλεια.
Γιατί ένα σχολείο που φοβάται κάθε τρέξιμο, κάθε φωνή και κάθε παιχνίδι κινδυνεύει να ξεχάσει κάτι βασικό: ότι απευθύνεται σε παιδιά.
Η ουσία βρίσκεται στην ισορροπία
Η προστασία των μαθητών και η ελευθερία του παιχνιδιού δεν είναι απαραίτητα αντίθετες έννοιες.
Το σχολείο μπορεί να θέτει κανόνες χωρίς να μετατρέπει το διάλειμμα σε ώρα απόλυτης πειθαρχίας. Μπορεί να επιτηρεί χωρίς να απαιτεί ακινησία. Μπορεί να αντιμετωπίζει τα ατυχήματα χωρίς κάθε περιστατικό να μετατρέπεται αυτομάτως σε αναζήτηση υπευθύνου.
Το πραγματικό στοίχημα είναι ένα σχολείο ασφαλές, αλλά όχι φοβισμένο.
Ένα σχολείο όπου ο εκπαιδευτικός κάνει σωστά τη δουλειά του, χωρίς να καλείται να επιτύχει το αδύνατο.
Και όπου το παιδί μπορεί, έστω για λίγα λεπτά, να αφήσει στην άκρη το βιβλίο, να σηκωθεί από την καρέκλα και να τρέξει.
Γιατί το διάλειμμα δεν είναι «κενός χρόνος».
Είναι κι αυτό μέρος της εκπαίδευσης.
