Σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο χρηστικά αντικείμενα της καθημερινότητας, τροφοδοτώντας μια παγκόσμια βιομηχανία με ετήσιο τζίρο 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, η καθιέρωση του φερμουάρ υπήρξε μια μακρά διαδικασία που απαίτησε δεκαετίες δοκιμών, αποτυχημένων προσπαθειών και γλωσσικών ή σχεδιαστικών μετασχηματισμών.
Η πρώτη ευρεσιτεχνία και οι αρχικές δυσκολίες
Η απαρχή της εφεύρεσης τοποθετείται στα τέλη του 19ου αιώνα από τον Whitcomb Judson, έναν μηχανολόγο μηχανικό από το Σικάγο. Στην προσπάθειά του να βρει έναν πιο πρακτικό τρόπο για το δέσιμο των υψηλών υποδημάτων του, επινόησε μηχανισμό με οδηγητή και κόπιτσες.
Χρειάστηκαν δύο έτη διαπραγματεύσεων μέχρι το αμερικανικό γραφείο ευρεσιτεχνιών να αναγνωρίσει την πρωτοτυπία του σχεδίου. Η πρώτη δημόσια παρουσίαση στη διεθνή έκθεση World’s Fair συνάντησε χλιαρή ανταπόκριση, καθώς τα πρώιμα δείγματα παρουσίαζαν προβλήματα σταθερότητας και άνοιγαν εύκολα. Η εταιρεία που ίδρυσε ο Judson δεν γνώρισε οικονομική άνθηση κατά τη διάρκεια της ζωής του.
Η εξέλιξη του μηχανισμού και η σύνδεση με τη βιομηχανία Denim
Η ουσιαστική τεχνική αναβάθμιση ήρθε το 1912 -τρία χρόνια μετά τον θάνατο του Judson- από τον Gideon Sundback. Ο Sundback διατήρησε την αρχική ιδέα του οδηγού, αντικαθιστώντας τις κόπιτσες με μεταλλικά δόντια, διαμορφώνοντας τη μορφή που διατηρεί το εξάρτημα έως σήμερα.
Η ευρεία εξάπλωσή του συνδέθηκε άμεσα με την αλλαγή των κοινωνικών προτύπων και την ένδυση:
- Η είσοδος στα γυναικεία τζιν: Η αντικατάσταση των κουμπιών στα γυναικεία παντελόνια denim θεωρήθηκε πιο κομψή και διακριτική επιλογή.
- Η Levi's: Το 1947, η εταιρεία λάνσαρε το πρώτο μοντέλο τζιν εξοπλισμένο με φερμουάρ, δίνοντας ώθηση στη μαζική παραγωγή.
Η πτώση της Talon και η κυριαρχία της ιαπωνικής YKK
Για δύο δεκαετίες, η αμερικανική εταιρεία Talon κατείχε σχεδόν μονοπωλιακή θέση, ελέγχοντας περίπου το 70% της παγκόσμιας παραγωγής. Ωστόσο, η έλλειψη καινοτομίας κατά τη δεκαετία του 1960 επέτρεψε την αναρρίχηση νέων ανταγωνιστών.
Την ευκαιρία εκμεταλλεύτηκε η ιαπωνική εταιρεία YKK, η οποία προσέφερε προϊόντα υψηλής αντοχής σε χαμηλότερο κόστος. Κομβικό σημείο για την αναγνωρισιμότητά της υπήρξε η αποστολή Apollo 11 το 1969, καθώς οι στολές των αστροναυτών Neil Armstrong και Buzz Aldrin έφεραν μεταλλικούς μηχανισμούς της εταιρείας.
Σήμερα, η YKK (αρκτικόλεξο της ονομασίας Yoshida Kogyo Kabushikikaisha ή Yoshida Company Limited) διατηρεί τον έλεγχο του 40% της παγκόσμιας αγοράς, παράγοντας περίπου 10 δισεκατομμύρια φερμουάρ ετησίως, παρά τον εντεινόμενο ανταγωνισμό από κατασκευαστές της Κίνας.
