Καλή σχολική χρονιά, λοιπόν. Με τα σχολεία να ετοιμάζονται για το πρώτο κουδούνι, τους μαθητές να επιστρέφουν στις τάξεις και χιλιάδες εκπαιδευτικούς να διασχίζουν τη χώρα με μια βαλίτσα στο χέρι, η ελληνική εκπαίδευση ξεκινά ακόμη μία χρονιά με δύο λέξεις που έχουν γίνει σχεδόν μόνιμοι συνοδοί κάθε Σεπτεμβρίου: κενά και αναπληρωτές.
Η φετινή Α΄ φάση ήταν μεγάλη. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν 29.908 προσλήψεις αναπληρωτών εκπαιδευτικών και μελών ΕΕΠ-ΕΒΠ. Ο αριθμός εντυπωσιάζει μέχρι να τοποθετηθεί δίπλα στις πραγματικές ανάγκες. Πριν από τις προσλήψεις είχαν καταγραφεί 51.261 κενά. Άρα καλύφθηκε περίπου το 58% και 21.353 θέσεις παρέμειναν ακάλυπτες.
Στη Γενική Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση έμειναν 4.600 κενά, στην Ειδική Αγωγή της Πρωτοβάθμιας 7.745, στη Γενική Δευτεροβάθμια 3.461, στην Ειδική Δευτεροβάθμια 2.115 και σε ΕΕΠ-ΕΒΠ άλλα 3.432.
Και όλα αυτά πριν αρχίσουν οι άδειες, οι μη αναλήψεις υπηρεσίας, οι παραιτήσεις και οι νέες ανάγκες που αναπόφευκτα θα εμφανιστούν μέσα στη χρονιά.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι απλώς ότι υπάρχουν πολλά κενά. Είναι ότι ένα μεγάλο μέρος τους είναι κενά πλήρους απασχόλησης, τα οποία επανεμφανίζονται κάθε χρόνο και εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως προσωρινά.
Αναπληρωτές που αναπληρώνουν τον εαυτό τους
Η ίδια η λέξη «αναπληρωτής» προϋποθέτει κάτι προσωρινό. Ένας εκπαιδευτικός απουσιάζει λόγω ασθένειας, κύησης, άδειας ανατροφής ή άλλης μακροχρόνιας απουσίας και κάποιος καλείται να τον αντικαταστήσει.
Εκεί πράγματι υπάρχει αναπλήρωση.
Όταν όμως ένας δάσκαλος ή καθηγητής προσλαμβάνεται κάθε Σεπτέμβριο, απολύεται τον Ιούνιο και επιστρέφει την επόμενη σχολική χρονιά για να καλύψει την ίδια ή παρόμοια ανάγκη, τότε δεν αναπληρώνει κάποιον συγκεκριμένο απόντα.
Αναπληρώνει ουσιαστικά τον εαυτό του.
Υπάρχουν εκπαιδευτικοί που ζουν έτσι πέντε, οκτώ ή δέκα χρόνια. Η ανάγκη υπάρχει σταθερά, αλλά η εργασιακή σχέση παραμένει προσωρινή. Τον Ιούνιο η θέση εξαφανίζεται διοικητικά και τον Σεπτέμβριο το κράτος την «ανακαλύπτει» ξανά.
Αν, όμως, ένα κενό εμφανίζεται κάθε χρόνο στην ίδια ειδικότητα και στην ίδια περιοχή, τότε ίσως πρέπει κάποτε να ονομαστεί με το πραγματικό του όνομα: θέση μόνιμης εργασίας χωρίς μόνιμο εργαζόμενο.
Οι «τρεχαλατζήδες» του δημόσιου σχολείου
Και όταν ο αναπληρωτής προσληφθεί, η περιπέτεια δεν τελειώνει.
Πολλοί καλούνται να συμπληρώσουν το ωράριό τους σε δύο, τρία, τέσσερα ή ακόμη και πέντε διαφορετικά σχολεία. Έτσι δημιουργείται μια ιδιότυπη κατηγορία εκπαιδευτικών-«τρεχαλατζήδων».
Δύο ώρες σε ένα σχολείο, μετά αυτοκίνητο για το επόμενο, άλλη ημέρα σε διαφορετικό χωριό και την επομένη σε τρίτη σχολική μονάδα.
Μόνο που η εκπαίδευση δεν είναι διανομή διδακτικών ωρών.
Η παιδαγωγική σχέση απαιτεί παρουσία, συνέχεια και ουσιαστική συμμετοχή στη ζωή του σχολείου. Ένας εκπαιδευτικός που βρίσκεται διαρκώς στον δρόμο δυσκολεύεται να γνωρίσει τους μαθητές του, να συνεργαστεί σταθερά με τον σύλλογο διδασκόντων και να γίνει πραγματικό μέρος της σχολικής κοινότητας.
Εκπαιδευτικοί-τιραμόλα
Δίπλα στους «τρεχαλατζήδες» υπάρχουν και οι εκπαιδευτικοί-τιραμόλα: αυτοί που πρέπει να «τεντωθούν» όσο χρειάζεται για να κλείσει το ωρολόγιο πρόγραμμα.
Λίγες ώρες εδώ, άλλες εκεί, δεύτερες αναθέσεις, συμπληρώσεις ωραρίου και διαρκείς μετακινήσεις, ώστε στο τέλος να ισορροπήσει το λογιστικό φύλλο.
Το σχολείο, όμως, δεν είναι Excel.
Πίσω από κάθε ώρα υπάρχει συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο, παιδαγωγική ευθύνη και ένας άνθρωπος που πρέπει να μπορεί να κάνει σωστά τη δουλειά του.
Οι εσωτερικοί μετανάστες κάθε Σεπτέμβρη
Υπάρχει, τέλος, και μια άλλη πραγματικότητα: οι εκπαιδευτικοί που κάθε Σεπτέμβριο μετατρέπονται σε εσωτερικούς μετανάστες.
Μέσα σε ελάχιστα εικοσιτετράωρα πρέπει να εγκαταλείψουν την πόλη τους, να ταξιδέψουν εκατοντάδες χιλιόμετρα, να βρουν σπίτι σε νησί ή τουριστική περιοχή, να πληρώσουν εγγύηση, ενοίκιο, ακτοπλοϊκά ή καύσιμα και να αφήσουν πίσω παιδιά, συντρόφους ή γονείς.
Μια ολόκληρη ζωή χωρά κάθε Σεπτέμβριο σε μια βαλίτσα.
Και την επόμενη χρονιά μπορεί να χρειαστεί να ξαναστηθεί από την αρχή σε άλλο μέρος.
Τα κενά δεν είναι αριθμοί - Τα 21.353 κενά που παραμένουν μετά την Α΄ φάση
| Κατηγορία | Αρχικά κενά | Προσλήψεις Α΄ φάσης | Κάλυψη | Κενά που μένουν |
|---|---|---|---|---|
| Πρωτοβάθμια – Γενική | 8.721 | 4.121 | 47% | 4.600 |
| Πρωτοβάθμια – Ειδική | 19.247 | 11.502 | 60% | 7.745 |
| Δευτεροβάθμια – Γενική | 7.912 | 4.451 | 56% | 3.461 |
| Δευτεροβάθμια – Ειδική | 5.163 | 3.048 | 59% | 2.115 |
| ΕΕΠ – ΕΒΠ | 10.218 | 6.786 | 66% | 3.432 |
| Σύνολο | 51.261 | 29.908 | 58% | 21.353 |
Είναι εύκολο να συνηθίσουμε το 21.353.
Μόνο που κάθε κενό έχει μαθητές μέσα.
Ένα κενό Παράλληλης Στήριξης σημαίνει ένα παιδί που περιμένει τον άνθρωπο που χρειάζεται δίπλα του. Ένα κενό καθηγητή σημαίνει ώρες που δεν πραγματοποιούνται ή προγράμματα που αναδιαμορφώνονται. Ένα κενό δασκάλου σημαίνει σχολεία που ξεκινούν χωρίς όλο το προσωπικό τους.
Οι αναπληρωτές χρειάζονται σε κάθε εκπαιδευτικό σύστημα. Αλλά πρέπει να καλύπτουν το πραγματικά απρόβλεπτο και προσωρινό, όχι να αποτελούν τον βασικό μηχανισμό λειτουργίας του.
Γιατί όταν σχεδόν 30.000 άνθρωποι προσλαμβάνονται σε μία μόνο φάση και παρ' όλα αυτά απομένουν πάνω από 21.000 κενά, το ζήτημα δεν είναι πια μια κακή συγκυρία.
Είναι δομικό.
Καλή σχολική χρονιά, λοιπόν. Αλλά κάποτε πρέπει να αποφασίσουμε αν θέλουμε σχολεία που κάθε Σεπτέμβριο ψάχνουν εκπαιδευτικούς ή σχολεία που τους έχουν ήδη μέσα στις τάξεις τους.
