Κάθε Σεπτέμβρη επαναλαμβάνεται σχεδόν το ίδιο σκηνικό.
Τα σχολεία ετοιμάζονται να ανοίξουν, οι εκπαιδευτικοί παίρνουν στα χέρια τους την τοποθέτησή τους και χιλιάδες άνθρωποι ξεκινούν για μια πόλη ή ένα νησί που μπορεί να βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι τους.
Μόνο που για αρκετούς το πρώτο πρόβλημα δεν είναι ποιο σχολείο θα αναλάβουν, ποια τάξη θα έχουν ή πόσοι μαθητές θα τους περιμένουν.
Το πρώτο ερώτημα είναι πολύ πιο στοιχειώδες: «Πού θα κοιμηθώ;»
Και κάπου εδώ αρχίζουν οι εικόνες που θα έπρεπε να μας ντροπιάζουν.
Άλλοι σε σκηνές.
Και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αναζητείται ακόμη και μια πρόχειρη λύση μέσα σε σχολικούς χώρους μέχρι να βρεθεί κάτι αξιοπρεπές.
Διορίζεσαι – και ξεκινάς ψάχνοντας κρεβάτι
Ο εκπαιδευτικός που τοποθετείται σε ένα νησί ή σε μια τουριστική περιοχή δεν μετακινείται για διακοπές.
Πηγαίνει εκεί επειδή το κράτος τον χρειάζεται.
Για να ανοίξει ένα σχολείο.
Για να λειτουργήσει μια τάξη.
Για να μη μείνουν παιδιά χωρίς μαθηματικό, φιλόλογο, δάσκαλο, νηπιαγωγό ή καθηγητή ξένης γλώσσας.
Κι όμως, πολλές φορές η ίδια Πολιτεία που τον στέλνει να καλύψει μια δημόσια ανάγκη τον αφήνει μόνο του να λύσει το πιο βασικό πρόβλημα: τη στέγασή του.
Και τότε αρχίζει ένας μικρός αγώνας επιβίωσης.
Τηλέφωνα σε μεσιτικά γραφεία.
Αγγελίες.
Ομάδες στα social media.
Ερωτήσεις σε συναδέλφους.
«Ξέρεις κανέναν που να νοικιάζει;»
«Υπάρχει κανένα δωμάτιο;»
«Μήπως μπορούμε να μείνουμε δύο μαζί;»
«Μέχρι τον Μάιο το δίνει ή πρέπει να φύγουμε νωρίτερα;»
Αυτές είναι συζητήσεις που επαναλαμβάνονται κάθε Αύγουστο και Σεπτέμβριο.
«Μέχρι να αρχίσει η σεζόν»
Ακόμη και όταν βρεθεί σπίτι, το πρόβλημα δεν τελειώνει πάντα. Σε πολλές τουριστικές περιοχές υπάρχει μια ιδιότυπη αγορά δύο ταχυτήτων.
Τον χειμώνα ένα διαμέρισμα μπορεί να δοθεί σε έναν εκπαιδευτικό. Μόλις όμως πλησιάσει η τουριστική περίοδος, το ίδιο ακίνητο αποκτά πολύ μεγαλύτερη οικονομική αξία ως βραχυχρόνια μίσθωση.
Και έτσι αρκετοί εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με συμφωνίες του τύπου: «Το σπίτι είναι διαθέσιμο μέχρι τον Μάιο».
Μόνο που το σχολικό έτος δεν τελειώνει τον Μάιο.
Ούτε ο εκπαιδευτικός παύει να έχει ανάγκη από στέγη επειδή αρχίζουν να καταφθάνουν οι τουρίστες.
Η εικόνα είναι παράδοξη: ένας άνθρωπος που καλείται να παραμείνει σε έναν τόπο για να λειτουργήσει το σχολείο μπορεί να αντιμετωπίζεται ως προσωρινός ένοικος μέχρι να γίνει ξανά πιο επικερδές το ακίνητο.
Ο μισθός απέναντι στο ενοίκιο
Στο στεγαστικό πρόβλημα προστίθεται και το οικονομικό.
Οι εκπαιδευτικοί, ιδιαίτερα οι νεοδιόριστοι και οι αναπληρωτές, δεν διαθέτουν εισοδήματα που μπορούν εύκολα να απορροφήσουν τα σημερινά ενοίκια.
Από τον μισθό πρέπει να πληρωθούν:
το ενοίκιο, οι λογαριασμοί, το φαγητό, οι καθημερινές μετακινήσεις και, σε πολλές περιπτώσεις, τα ταξίδια προς τον τόπο όπου βρίσκεται η οικογένεια.
Για όσους υπηρετούν σε νησιά υπάρχει και ένα επιπλέον σημαντικό κόστος: τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια.
Ένας εκπαιδευτικός μπορεί λοιπόν να είναι μόνιμος ή να έχει προσληφθεί για μια ολόκληρη σχολική χρονιά και παρ' όλα αυτά να δυσκολεύεται να πληρώσει ένα μικρό διαμέρισμα στον τόπο όπου εργάζεται.
Αυτό δεν είναι πλέον απλώς «στεγαστικό πρόβλημα».
Είναι πρόβλημα λειτουργίας της δημόσιας εκπαίδευσης.
Μια χώρα του τουρισμού που δεν μπορεί να στεγάσει τους δασκάλους της
Η αντίφαση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν δει κανείς τη μεγάλη εικόνα.
Η Ελλάδα υπερηφανεύεται –δικαίως– για την τουριστική της επιτυχία και για τα δεκάδες εκατομμύρια επισκέπτες που μπορεί να υποδεχθεί κάθε χρόνο.
Χτίζονται ξενοδοχεία.
Ανακαινίζονται καταλύματα.
Χιλιάδες κατοικίες προσφέρονται για βραχυχρόνια μίσθωση.
Ολόκληρες περιοχές διαθέτουν τεράστια δυναμικότητα φιλοξενίας.
Κι όμως, κάθε Σεπτέμβριο αποδεικνύεται δύσκολο να εξασφαλιστεί αξιοπρεπής κατοικία για μερικές χιλιάδες ανθρώπους που χρειάζονται τα σχολεία αυτών των ίδιων περιοχών.
Είναι δύσκολο να μην αναρωτηθεί κανείς:
Μπορούμε να οργανώσουμε τη φιλοξενία εκατομμυρίων τουριστών, αλλά όχι τη στέγαση των εκπαιδευτικών που στέλνουμε στα νησιά και στις τουριστικές πόλεις;
Δεν λύνεται με εκκλήσεις στην «καλή θέληση»
Τα τελευταία χρόνια δήμοι, ιδιώτες και τοπικές κοινωνίες προσπαθούν πολλές φορές να βοηθήσουν.
Οι πρωτοβουλίες αυτές είναι πολύτιμες.
Δεν μπορούν, όμως, να αποτελούν την κανονική λύση.
Η στέγαση των ανθρώπων που στελεχώνουν βασικές δημόσιες υπηρεσίες δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν θα βρεθεί ένας ιδιοκτήτης που θα κάνει χαμηλότερη τιμή ή ένας επιχειρηματίας που θα προσφέρει δωμάτια για μερικές εβδομάδες.
Χρειάζεται θεσμική πολιτική στέγασης.
Δημοτικά ή κρατικά ακίνητα μπορούν να αξιοποιηθούν.
Μπορούν να δημιουργηθούν κατοικίες εκπαιδευτικών στις περιοχές όπου το πρόβλημα είναι μόνιμο.
Μπορούν να θεσπιστούν ουσιαστικά στεγαστικά επιδόματα συνδεδεμένα με το πραγματικό κόστος κατοικίας κάθε περιοχής.
Μπορούν να δοθούν κίνητρα σε ιδιοκτήτες για μακροχρόνια μίσθωση σε εκπαιδευτικούς.
Μπορούν να υπάρξουν ειδικές συμφωνίες για μετακινήσεις και ακτοπλοϊκά εισιτήρια.
Λύσεις υπάρχουν.
Το ερώτημα είναι αν υπάρχει η πολιτική απόφαση να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα ως αυτό που πραγματικά είναι: ζήτημα δημόσιας εκπαίδευσης και όχι προσωπικό πρόβλημα του κάθε εκπαιδευτικού.
Ο εκπαιδευτικός δεν ζητά δωρεάν διακοπές
Υπάρχει και κάτι βαθύτερα άδικο στην εικόνα αυτή.
Ο δάσκαλος που φτάνει σε ένα νησί δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση.
Δεν ζητά θέα στη θάλασσα.
Δεν ζητά τουριστικό κατάλυμα.
Ζητά ένα δωμάτιο με ένα κρεβάτι, ένα μπάνιο και μια πόρτα που να κλείνει.
Ζητά να μπορεί να πληρώνει τη στέγη του με τον μισθό του.
Τίποτε περισσότερο.
Και όμως, αυτό που για κάθε εργαζόμενο θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο μετατρέπεται κάθε Σεπτέμβρη σε είδηση.
Πριν από το πρώτο κουδούνι υπάρχει μια βαλίτσα
Συνήθως όταν συζητάμε για την έναρξη της σχολικής χρονιάς μιλάμε για κενά.
Για προσλήψεις.
Για πίνακες.
Για αριθμούς.
Για το αν θα βρίσκεται κάθε εκπαιδευτικός στη θέση του την ημέρα που θα χτυπήσει το πρώτο κουδούνι.
Πίσω όμως από κάθε «κάλυψη κενού» υπάρχει ένας άνθρωπος.
Το ελάχιστο που μπορεί να περιμένει είναι να μη χρειαστεί να κοιμηθεί στο αυτοκίνητο μέχρι να βρει στέγη.
Γιατί ένα κράτος που ζητά από τον εκπαιδευτικό να βρίσκεται την πρώτη ημέρα στην τάξη, οφείλει πρώτα να έχει εξασφαλίσει ότι την προηγούμενη νύχτα θα έχει ένα αξιοπρεπές μέρος για να κοιμηθεί.
Και μέχρι αυτό να γίνει αυτονόητο, οι εικόνες κάθε Σεπτέμβρη δεν είναι απλώς εικόνες ταλαιπωρίας.
Είναι εικόνες ντροπής.
