Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ελέγχεται η καταλληλότητα των εκπαιδευτικών για την άσκηση διδακτικού έργου εξετάζει το υπουργείο Παιδείας.
Ο σχεδιασμός που βρίσκεται υπό επεξεργασία αφορά τόσο τους εκπαιδευτικούς που πρόκειται να διοριστούν στο δημόσιο σχολείο όσο και όσους υπηρετούν ήδη ως μόνιμοι. Στο επίκεντρο βρίσκεται η καθιέρωση περιοδικής ψυχιατρικής αξιολόγησης, με ένα από τα σενάρια που εξετάζονται να προβλέπει επανέλεγχο ανά τρία χρόνια.
Πρόκειται, εφόσον τελικά προχωρήσει, για αλλαγή που θα αφορά περίπου 130.000 μόνιμους εκπαιδευτικούς σε όλη τη χώρα. Σημαντικό είναι, πάντως, να διευκρινιστεί ότι δεν πρόκειται ακόμη για θεσμοθετημένο μέτρο, αλλά για σχεδιασμό που εξετάζεται από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας.
Τι σχεδιάζει το υπουργείο Παιδείας, ψυχιατρική εξέταση ανά τριετία
Με αφορμή τα τελευταία περιστατικά, όπως αυτό σε Γυμνάσιο των Σερρών, επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται περιπτώσεις εκπαιδευτικών που, για λόγους υγείας, ενδέχεται να μην μπορούν να συνεχίσουν να ασκούν διδακτικό έργο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το υπουργείο επεξεργάζεται ένα νέο πλαίσιο αξιολόγησης πριν από την είσοδο στο επάγγελμα, αλλά και κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας. Στο πλαίσιο που εξετάζεται, η διαδικασία δεν θα περιορίζεται στους νεοδιοριζόμενους. Αντίστοιχος έλεγχος αναμένεται να αφορά και τους ήδη υπηρετούντες μόνιμους εκπαιδευτικούς.
Το βασικό σενάριο που βρίσκεται στο τραπέζι προβλέπει περιοδική ψυχιατρική εξέταση κάθε τρία χρόνια για τους μόνιμους εκπαιδευτικούς.
Οι εκπαιδευτικοί θα καλούνται, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, να προσκομίζουν στην αρμόδια Διεύθυνση Εκπαίδευσης ιατρική βεβαίωση από ψυχίατρο ή νευρολόγο-ψυχίατρο. Η σχετική βεβαίωση θα μπορεί να εκδίδεται είτε από δημόσια δομή Υγείας είτε από ιδιώτη γιατρό.
Ανάλογη διαδικασία προβλέπεται να υπάρχει και κατά τον διορισμό νέων μόνιμων εκπαιδευτικών.
Ωστόσο, στο υπουργείο εξετάζεται και ένα διαφορετικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο ο έλεγχος θα πραγματοποιείται σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, πιθανότατα ανά πενταετία. Ως εκ τούτου, το ακριβές χρονικό διάστημα του επανελέγχου δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
Τι θα συμβαίνει αν διαπιστωθεί ψυχιατρική πάθηση
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του υπό επεξεργασία πλαισίου αφορά το τι θα συμβαίνει όταν ένας εκπαιδευτικός εμφανίζει ψυχιατρική διάγνωση.
Η ύπαρξη μιας ψυχιατρικής πάθησης δεν θα συνεπάγεται αυτομάτως απομάκρυνση από την τάξη ή από την υπηρεσία.
Η υπόθεση θα μπορούσε να παραπέμπεται σε ειδική επιτροπή, αποτελούμενη από ειδικούς, η οποία θα εξετάζει συνολικά την κατάσταση και θα κρίνει κατά πόσο ο εκπαιδευτικός μπορεί να συνεχίσει να ασκεί διδακτικά καθήκοντα.
Στόχος του σχεδιασμού είναι, δηλαδή, η καταλληλότητα να κρίνεται με βάση την πραγματική δυνατότητα άσκησης του διδακτικού έργου και όχι αποκλειστικά από την ύπαρξη μιας διάγνωσης.
Τι θα γίνεται αν ένας εκπαιδευτικός κριθεί ακατάλληλος για την τάξη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η πρόβλεψη για τους εκπαιδευτικούς που, μετά την εξέταση της περίπτωσής τους, θα κρίνονται ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν να ασκούν διδακτικό έργο.
Σύμφωνα με το σενάριο που εξετάζεται, δεν προβλέπεται αυτομάτως απομάκρυνση από την υπηρεσία.
Ο εκπαιδευτικός θα μπορεί να τίθεται στη διάθεση της οικείας Διεύθυνσης Εκπαίδευσης και να αναλαμβάνει διοικητικά καθήκοντα, αντί να εργάζεται μέσα στη σχολική τάξη.
Παράλληλα, εξετάζεται ειδικότερα η περίπτωση των λεγόμενων «αδυνατούντων», δηλαδή εκπαιδευτικών που δεν μπορούν ή δεν πρέπει να ασκούν διδακτικό έργο, κυρίως για λόγους ψυχικής υγείας.
Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν καταγραφεί από τις περιφερειακές υπηρεσίες, οι περιπτώσεις αυτές ανέρχονται περίπου σε 2.500 σε ολόκληρη τη χώρα.
Στο υπό επεξεργασία πλαίσιο εξετάζεται ακόμη μια πιο συγκεκριμένη πρόβλεψη. Εφόσον ένας εκπαιδευτικός κριθεί «αδυνατών» να ασκήσει διδακτικά καθήκοντα και η κατάσταση αυτή παραμένει αμετάβλητη για τρία συνεχόμενα χρόνια, θα μπορούσε να μετατάσσεται μόνιμα σε διοικητική θέση.
Με αυτόν τον τρόπο, ο εκπαιδευτικός δεν θα αποκόπτεται από το εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά θα αξιοποιείται σε διαφορετικό εργασιακό περιβάλλον, χωρίς να επιστρέφει στην τάξη εφόσον έχει κριθεί ότι δεν μπορεί να ασκήσει διδακτικό έργο.
Ήδη υπάρχει αντίστοιχη διαδικασία για τους αναπληρωτές
Η προσκόμιση ιατρικής βεβαίωσης για την καταλληλότητα δεν αποτελεί εντελώς νέα διαδικασία στον χώρο της εκπαίδευσης.
Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί καλούνται ήδη κατά την πρόσληψή τους να προσκομίζουν, μεταξύ των απαιτούμενων δικαιολογητικών, πιστοποιητικό από ψυχίατρο ή νευρολόγο-ψυχίατρο.
Η αλλαγή που εξετάζεται αφορά επομένως κυρίως τους μόνιμους εκπαιδευτικούς και, κυρίως, την περιοδική επανάληψη του ελέγχου κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας τους.
Το υπουργείο Παιδείας φαίνεται να αναζητά ένα μοντέλο που θα επιτρέπει την έγκαιρη ανίχνευση σοβαρών προβλημάτων και παράλληλα θα προστατεύει τόσο τον ίδιο τον εκπαιδευτικό όσο και τη σχολική κοινότητα.
Το ζήτημα, ωστόσο, έχει και μια δεύτερη διάσταση: το στίγμα που εξακολουθεί να συνοδεύει τα ζητήματα ψυχικής υγείας.
Εκπαιδευτικοί μπορεί να διστάζουν να αναζητήσουν βοήθεια από φόβο ότι αυτό θα επηρεάσει την επαγγελματική τους πορεία, ενώ αντίστοιχα διευθυντές σχολείων και στελέχη της εκπαίδευσης συχνά βρίσκονται μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις, φοβούμενοι καταγγελίες, νομικές συνέπειες ή κατηγορίες για στοχοποίηση.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, σε αρκετές περιπτώσεις, το σύστημα να παρεμβαίνει όταν το πρόβλημα έχει ήδη διογκωθεί, αντί να λειτουργεί προληπτικά.
Στο τραπέζι και ειδικό τμήμα υποστήριξης
Παράλληλα με τον περιοδικό έλεγχο, εξετάζεται η δημιουργία ειδικού τμήματος υποστήριξης εκπαιδευτικών που αντιμετωπίζουν ψυχολογικά ή διοικητικά προβλήματα.
Η λογική του σχεδιασμού δεν είναι μόνο ο εντοπισμός περιπτώσεων που κρίνονται ακατάλληλες για την τάξη, αλλά και η δημιουργία ενός μηχανισμού που θα μπορεί να παρέχει υποστήριξη και να προλαμβάνει την επιδείνωση μιας κατάστασης.
Στο ίδιο πλαίσιο συζητείται η δημιουργία νομικών τμημάτων στις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης, τα οποία θα παρέχουν θεσμική κάλυψη σε περιπτώσεις καταγγελιών κατά στελεχών που καλούνται να προχωρήσουν σε αλλαγή εργασιακού περιβάλλοντος εκπαιδευτικών για λόγους υγείας.
Ανάλογες δομές, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, λειτουργούν ήδη στις 13 Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης.
Εφόσον οι προτάσεις πάρουν τελικά τη μορφή επίσημης ρύθμισης, θα πρόκειται για σημαντική αλλαγή στη λειτουργία της δημόσιας εκπαίδευσης, καθώς θα επηρεάσει περίπου 130.000 μόνιμους εκπαιδευτικούς.
Το μεγάλο ζητούμενο, ωστόσο, θα είναι η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των μαθητών και της σχολικής κοινότητας, την αξιολόγηση της πραγματικής καταλληλότητας για άσκηση διδακτικού έργου και τον σεβασμό στα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια των εκπαιδευτικών.
Σε κάθε περίπτωση, μέχρι να υπάρξει συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση, τα παραπάνω παραμένουν υπό εξέταση προτάσεις και όχι εφαρμοζόμενο μέτρο.
