Στα χαρτιά, μια εκδρομή είναι μια όμορφη εκπαιδευτική εμπειρία. Και πράγματι είναι. Το ίδιο το Υπουργείο Παιδείας έχει χαρακτηρίσει τις εκπαιδευτικές εκδρομές «αναγκαίο συμπλήρωμα της αγωγής», καθώς δίνουν στους μαθητές τη δυνατότητα να γνωρίσουν χώρους πολιτισμού, ιστορίας, αρχαιολογίας και περιβάλλοντος και να καλλιεργήσουν την κοινωνικότητά τους.
Στην πραγματικότητα, όμως, για τον εκπαιδευτικό μια εκδρομή δεν είναι απλώς μια ημέρα έξω από το σχολείο.
Είναι μια τεράστια ευθύνη.
Ο εκπαιδευτικός πρέπει να γνωρίζει ποιοι μαθητές συμμετέχουν και ποιοι όχι, να ελέγχει παρουσίες, να φροντίζει για τη σωστή επιβίβαση και αποβίβαση, να επιβλέπει μαθητές σε έναν χώρο που δεν είναι ελεγχόμενος όπως η σχολική αίθουσα, να αντιμετωπίζει απρόοπτα περιστατικά, να συνεργάζεται με τους υπόλοιπους συνοδούς και, όταν χρειάζεται, να επικοινωνεί με γονείς ή υπευθύνους. Και όλα αυτά έχοντας συνεχώς το βλέμμα του στραμμένο σε δεκάδες παιδιά.
Η ευθύνη δεν σταματά επειδή τελείωσε το σχολικό ωράριο. Συνεχίζεται μέχρι να επιστρέψουν όλοι οι μαθητές με ασφάλεια.
Η εκδρομή δεν είναι απλή υπόθεση
Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες και προϋποθέσεις για τις σχολικές εκδρομές και τις εκπαιδευτικές επισκέψεις. Υπάρχουν αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν από τα αρμόδια όργανα του σχολείου, προϋποθέσεις συμμετοχής, γονικές συναινέσεις όπου απαιτούνται και κανόνες που αφορούν τις μετακινήσεις και την ασφάλεια των μαθητών.
Σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπονται ακόμη και αυξημένες απαιτήσεις για τους χώρους που επισκέπτονται οι μαθητές και για τις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται. Η καταλληλότητα των εγκαταστάσεων, οι απαιτούμενες άδειες και η συνολική οργάνωση δεν είναι λεπτομέρειες. Αποτελούν μέρος της ευθύνης που συνοδεύει κάθε εκπαιδευτική μετακίνηση.
Άρα, η εκδρομή δεν είναι «πάμε μια βόλτα».
Είναι μια οργανωμένη εκπαιδευτική μετακίνηση με διαδικασίες, ελέγχους, ευθύνες και κινδύνους. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα:
Πόση πραγματική στήριξη παρέχεται στον εκπαιδευτικό που αναλαμβάνει αυτή την ευθύνη;
Ο εκπαιδευτικός δεν είναι απλώς συνοδός
Πρέπει να γίνει κατανοητό κάτι πολύ σημαντικό.
Ο εκπαιδευτικός που συνοδεύει μαθητές δεν κάνει τουρισμό.
Δεν βρίσκεται στην εκδρομή για να περάσει ευχάριστα. Δεν μπορεί να χαλαρώσει, να αποσυνδεθεί ή να κινηθεί όπως θα κινούνταν ένας ιδιώτης σε μια προσωπική του έξοδο. Βρίσκεται εκεί για να επιβλέπει, να προστατεύει, να οργανώνει και να παρεμβαίνει όταν χρειάζεται.
Μια φαινομενικά απλή ημερήσια μετακίνηση μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να μετατραπεί σε μια κατάσταση που απαιτεί ψυχραιμία, γρήγορες αποφάσεις και υψηλό αίσθημα ευθύνης. Και όσο περισσότερα παιδιά συμμετέχουν, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ευθύνη.
Αυτό είναι κάτι που συχνά ξεχνάμε όταν μιλάμε για «εκδρομές».
Το παράδοξο της απλήρωτης επιπλέον ευθύνης
Και εδώ βρίσκεται ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα.
Ο εκπαιδευτικός καλείται να διαθέσει χρόνο, ενέργεια και προσωπική προσπάθεια για την προετοιμασία και την πραγματοποίηση μιας σχολικής μετακίνησης. Υπάρχει προετοιμασία πριν από την εκδρομή, συνεχής ευθύνη κατά τη διάρκειά της και, συχνά, επιπλέον διαδικασίες μετά την επιστροφή.
Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για μερικές ώρες μακριά από το σχολείο. Πρόκειται για πρόσθετο έργο και, κυρίως, για πρόσθετη ευθύνη.
Σε παλαιότερη επίσημη τοποθέτηση του Υπουργείου είχε μάλιστα αναφερθεί ότι δεν υπήρχε δυνατότητα κάλυψης των δαπανών μετακίνησης εκπαιδευτικών που συμμετείχαν ως συνοδοί σε σχολικές εκδρομές.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθύτερα θέμα αναγνώρισης της ευθύνης*.*
Όταν ζητάς από έναν εργαζόμενο να αναλάβει αυξημένη ευθύνη για την ασφάλεια και την ομαλή μετακίνηση ανηλίκων, δεν μπορείς ταυτόχρονα να θεωρείς αυτονόητο ότι θα επωμιστεί ο ίδιος κάθε κόστος, κάθε δυσκολία και κάθε προσωπική επιβάρυνση.
Πού είναι η ουσιαστική υποστήριξη;
Την ίδια στιγμή που οι απαιτήσεις αυξάνονται, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα σχολικό περιβάλλον που συχνά αντιμετωπίζει ελλείψεις προσωπικού και υποστηρικτικών δομών.
Ποιος στηρίζει τον εκπαιδευτικό όταν υπάρχουν μαθητές με σοβαρές δυσκολίες; Ποιος τον βοηθά όταν ένα τμήμα παρουσιάζει έντονα προβλήματα συμπεριφοράς; Ποιος βρίσκεται δίπλα του όταν πρέπει να διαχειριστεί ένα σοβαρό περιστατικό; Ποιος αναλαμβάνει μέρος του διοικητικού βάρους; Ποιος βρίσκεται δίπλα του όταν η ευθύνη μιας εκδρομής γίνεται δυσανάλογη σε σχέση με τον αριθμό των μαθητών και των διαθέσιμων συνοδών;
Και, κυρίως:
Ποιος στηρίζει τον εκπαιδευτικό όταν αυτός ο ίδιος χρειάζεται στήριξη;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονίμως «βρες μια λύση».
Το σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί με ηρωισμούς
Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που βασίζεται στην αυτοθυσία των εκπαιδευτικών δεν είναι ένα ισχυρό σύστημα. Είναι ένα σύστημα που έχει μάθει να καλύπτει τις αδυναμίες του μέσα από το φιλότιμο των ανθρώπων του. Και αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί επ' άπειρον.
Ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να χρειάζεται να γίνει «ήρωας» για να κάνει σωστά τη δουλειά του.
Χρειάζεται προσωπικό. Χρειάζεται συνεργασία. Χρειάζεται παιδαγωγική και ψυχολογική υποστήριξη. Χρειάζεται σαφείς διαδικασίες. Χρειάζεται κατάλληλες υποδομές. Χρειάζεται χρόνο. Χρειάζεται σεβασμό.
Και στις εκδρομές χρειάζεται επαρκή αριθμό συνοδών, σωστή οργάνωση, σαφή κατανομή ευθυνών και ουσιαστική υποστήριξη από τη διοίκηση*.*
Γιατί μια σχολική εκδρομή μπορεί να είναι πράγματι μια πολύτιμη εκπαιδευτική εμπειρία για τα παιδιά. Για να παραμείνει όμως έτσι, δεν αρκεί ο ενθουσιασμός των μαθητών. Χρειάζεται ένα σύστημα που να προστατεύει και εκείνους που έχουν αναλάβει να τους προστατεύσουν.
