Τα αποτελέσματα του PISA 2025 έχουν ανοίξει ξανά τη συζήτηση για τις επιδόσεις των μαθητών και τις αδυναμίες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α., σε κείμενο θέσεων που απευθύνει προς το Υπουργείο Παιδείας, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής και τους αρμόδιους φορείς, υποστηρίζει ότι το επόμενο βήμα δεν μπορεί να περιοριστεί στη διάγνωση του προβλήματος.
Όπως επισημαίνει, το ζητούμενο είναι η μετάβαση από την αποστήθιση στη λειτουργική γνώση, δηλαδή από το τι γνωρίζει ένας μαθητής στο τι μπορεί πραγματικά να κάνει με όσα έχει μάθει.
Σύμφωνα με την ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α., περίπου οι μισοί μαθητές βρίσκονται κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας του PISA, ενώ την ίδια στιγμή περίπου 35% των αποφοίτων Γυμνασίου λαμβάνει απολυτήριο με άριστα. Η οργάνωση κάνει λόγο για απόσταση ανάμεσα στον σχολικό βαθμό και στην πραγματική γνώση.
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. υποστηρίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις του παρελθόντος δεν είχαν τη διάρκεια που απαιτούνταν, καθώς, μεταξύ άλλων, δεν εξασφαλίστηκε επαρκής υποστήριξη στους εκπαιδευτικούς που κλήθηκαν να τις εφαρμόσουν.
Με στόχο να αξιοποιηθεί ο χρόνος μέχρι το PISA 2029, καταθέτει επτά βασικές προτάσεις.
1. Νέο διδακτικό πλαίσιο μέσα στην τάξη
Προτείνεται η κατανόηση κειμένου να γίνει οριζόντια δεξιότητα σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα.
Σύμφωνα με την πρόταση, θα μπορούσε να προβλέπεται τουλάχιστον ένα δίωρο εβδομαδιαίως ανά γνωστικό αντικείμενο, με την πρώτη ώρα να αφιερώνεται στη διδασκαλία νέων εννοιών και τη δεύτερη στην πρακτική εφαρμογή τους από τους μαθητές μέσα στην τάξη.
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. προτείνει, μεταξύ άλλων, τη χρήση Φύλλου Μικρής Εργασίας, χωρίς υποχρεωτική εργασία εκτός σχολείου, ενώ οι αδυναμίες που εντοπίζονται θα μπορούσαν να οδηγούν σε ενισχυτική διδασκαλία ή πρόσθετη στήριξη.
2. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών με πρακτικό χαρακτήρα
Η δεύτερη πρόταση αφορά την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. ζητά η επιμόρφωση να μην περιορίζεται σε σύντομες εξ αποστάσεως ενημερώσεις, αλλά να συνδέεται με την πρακτική εφαρμογή εκπαιδευτικού υλικού και νέων μεθόδων διδασκαλίας.
Προτείνεται μάλιστα ετήσια ή εξαμηνιαία επιμόρφωση μετ' αποδοχών.
3. Προστασία του διδακτικού χρόνου
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον διδακτικό χρόνο και στην κατανομή των απουσιών.
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. προτείνει το όριο των 114 δικαιολογημένων απουσιών ετησίως να κατανέμεται αναλογικά με τις ώρες κάθε μαθήματος, ώστε τα μονόωρα μαθήματα να μην κινδυνεύουν να περιορίζονται σημαντικά ή ακόμη και να μη διδάσκονται.
Παράλληλα, ζητά τα μαθήματα να ανατίθενται κατά προτεραιότητα σε εκπαιδευτικούς της αντίστοιχης ειδικότητας, ιδιαίτερα σε μικρά, νησιωτικά και ορεινά σχολεία.
4. Μικρότερα τμήματα και καλύτερες σχολικές υποδομές
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται και η μείωση του ανώτατου αριθμού μαθητών ανά τμήμα, από 25-27 σε 22-24.
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. συνδέει την πρόταση με την ανομοιογένεια του γνωστικού και κοινωνικοοικονομικού υπόβαθρου των μαθητών, υποστηρίζοντας ότι οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται συνθήκες που να επιτρέπουν ουσιαστικότερη διδασκαλία.
Παράλληλα, προτείνει σταδιακό σχεδιασμό μεγαλύτερων σχολικών μονάδων, με γραμματεία, μόνιμο εκπαιδευτικό και βοηθητικό προσωπικό, εργαστήρια και χώρους άθλησης.
5. Αξιολόγηση που μετρά τη σκέψη
Η πέμπτη πρόταση αφορά την αξιολόγηση των μαθητών και τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνεται η γνώση.
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. υποστηρίζει ότι η υποχρεωτική εκπαίδευση δεν πρέπει να σημαίνει απλώς υποχρεωτική φοίτηση, αλλά δέσμευση του σχολείου να εξασφαλίζει βασικές ικανότητες σε όλους τους μαθητές.
Σε αυτές περιλαμβάνονται η κατανόηση κειμένου, ο έλεγχος πληροφοριών και πηγών, οι βασικοί υπολογισμοί και η τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων.
6. Νέοι εκπαιδευτικοί δίπλα στην εμπειρία
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. θέτει ακόμη το ζήτημα της ηλικιακής σύνθεσης του εκπαιδευτικού δυναμικού.
Όπως αναφέρει, στο Γυμνάσιο μόλις το 1,4% των εκπαιδευτικών είναι κάτω των 30 ετών, ενώ περίπου το 55% είναι ηλικίας 50 ετών και άνω. Στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, περισσότεροι από τους μισούς εκπαιδευτικούς είναι επίσης άνω των 50.
Η πρόταση, όπως διευκρινίζεται, δεν αφορά την αντικατάσταση της εμπειρίας, αλλά τον συνδυασμό της με νέες παιδαγωγικές προσεγγίσεις, ψηφιακές τεχνολογίες και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
7. Διάλογος πριν από κάθε αλλαγή
Τελευταία αλλά βασική πρόταση είναι η συναίνεση πριν από την εφαρμογή οποιασδήποτε εκπαιδευτικής αλλαγής.
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. ζητά θεσμικό διάλογο μεταξύ εκπαιδευτικών, γονέων, πανεπιστημίων και κοινωνικών φορέων, ενώ συνδέει τα αιτήματα των εκπαιδευτικών –όπως διορισμοί, μονιμοποιήσεις, μικρότερα τμήματα και επιμόρφωση– με την ανάληψη ευθύνης για την εφαρμογή ενός νέου διδακτικού πλαισίου.
«Το PISA δεν πρέπει να γίνει στόχος προετοιμασίας»
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. χαρακτηρίζει εφικτό τον επίσημο στόχο η Ελλάδα να βρίσκεται έως το 2030 στο ανώτερο 25% της Ευρώπης στις βασικές δεξιότητες, υπό την προϋπόθεση ότι το PISA θα αντιμετωπιστεί ως αποτέλεσμα μιας ουσιαστικής αλλαγής στο σχολείο και όχι ως ένας στόχος για τον οποίο οι μαθητές απλώς θα προετοιμάζονται.
Όπως επισημαίνει, η πραγματική δοκιμασία βρίσκεται στην καθημερινή σχολική αίθουσα.
Η ΠΡΩ.ΠΑΙΔΕΙ.Α. αναφέρει τέλος ότι διαθέτει παραδείγματα εκπαιδευτικού υλικού και δηλώνει διαθέσιμη για συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς για την περαιτέρω επεξεργασία και εφαρμογή των προτάσεών της.
