Όπως επισημαίνουν ειδικοί στην οφθαλμολογία, η ηλικία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για πολλές παθήσεις των ματιών. Επειδή αρκετές από αυτές μπορούν να εξελίσσονται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εμφανή συμπτώματα, οι προληπτικοί έλεγχοι έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Για τους ενήλικες άνω των 40 ετών συνιστάται τακτική οφθαλμολογική εξέταση, ενώ η συχνότητα των ελέγχων μπορεί να χρειάζεται να αυξάνεται όσο μεγαλώνει κάποιος. Άτομα άνω των 55 ετών μπορεί να χρειάζονται έλεγχο κάθε ένα έως δύο χρόνια, ενώ μετά τα 65 ο ετήσιος έλεγχος θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν ενοχλήσεις.
Ακόμη μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό οφθαλμολογικών προβλημάτων ή παθήσεις όπως ο διαβήτης και η υπέρταση, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τον αμφιβληστροειδή.
Δυσκολία στην ανάγνωση από κοντά
Η ανάγκη να απομακρύνεται ένα βιβλίο, ένα κινητό τηλέφωνο ή μια ετικέτα για να διαβαστούν καθαρά τα μικρά γράμματα αποτελεί μία από τις πιο συνηθισμένες αλλαγές που εμφανίζονται με την ηλικία.
Η συγκεκριμένη μεταβολή οφείλεται στην πρεσβυωπία. Με το πέρασμα των χρόνων, ο φυσικός φακός του ματιού χάνει σταδιακά την ελαστικότητά του και δυσκολεύεται να αλλάξει σχήμα ώστε να εστιάσει σωστά σε κοντινές αποστάσεις.
Η πρεσβυωπία εμφανίζεται συνήθως γύρω στην ηλικία των 40 ετών και αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης του ματιού. Η χρήση γυαλιών οράσεως ή γυαλιών για διάβασμα μπορεί να αποκαταστήσει την καθαρή κοντινή όραση.
Ξηρότητα στα μάτια
Η ξηροφθαλμία μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, όμως γίνεται συχνότερη όσο περνούν τα χρόνια. Η μειωμένη παραγωγή δακρύων μπορεί να προκαλέσει αίσθημα ξηρότητας, κάψιμο, ερεθισμό ή την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι μέσα στο μάτι.
Η παρατεταμένη χρήση υπολογιστών, κινητών και άλλων οθονών μπορεί επίσης να επιδεινώσει το πρόβλημα.
Τα τεχνητά δάκρυα συχνά προσφέρουν ανακούφιση, όμως όταν η ενόχληση επιμένει ή γίνεται έντονη είναι σημαντικό να αναζητηθεί η αιτία μέσω οφθαλμολογικού ελέγχου.
Δυσκολία στην όραση σε χαμηλό φωτισμό
Με την ηλικία μπορεί να γίνεται πιο δύσκολη η προσαρμογή από ένα φωτεινό περιβάλλον σε ένα σκοτεινό. Ορισμένοι άνθρωποι παρατηρούν επίσης ότι χρειάζονται περισσότερο φως για να διαβάσουν ή να εκτελέσουν καθημερινές δραστηριότητες.
Η αλλαγή αυτή συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τη σταδιακή φθορά των φωτοϋποδοχέων του αμφιβληστροειδούς, των κυττάρων που μετατρέπουν το φως σε νευρικά σήματα τα οποία στη συνέχεια επεξεργάζεται ο εγκέφαλος.
Η δυσκολία στην προσαρμογή στο σκοτάδι, ωστόσο, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνδέεται και με αυξημένο κίνδυνο για ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, μία πάθηση που αποτελεί σημαντική αιτία μόνιμης απώλειας όρασης σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Θολή ή λιγότερο καθαρή όραση
Η σταδιακή θόλωση της εικόνας μπορεί να αποτελεί ένδειξη καταρράκτη. Στην πάθηση αυτή ο φυσιολογικά διαυγής φακός του ματιού γίνεται προοδευτικά πιο θολός, με αποτέλεσμα η όραση να χάνει την καθαρότητά της.
Εκτός από τη θολούρα, μπορεί να εμφανιστούν φωτοστέφανα γύρω από τα φώτα, δυσκολία στην όραση τη νύχτα, παραμορφώσεις ή σε ορισμένες περιπτώσεις διπλή εικόνα.
Στα αρχικά στάδια, η αλλαγή στη συνταγή των γυαλιών μπορεί να βοηθήσει. Όταν όμως ο καταρράκτης εξελιχθεί σημαντικά και επηρεάζει την καθημερινότητα, η χειρουργική αντιμετώπιση αποτελεί αποτελεσματική επιλογή.
Οι ευθείες γραμμές φαίνονται κυματιστές
Μία ιδιαίτερα σημαντική αλλαγή είναι όταν οι γραμμές που κανονικά είναι ευθείες αρχίζουν ξαφνικά να φαίνονται κυματιστές ή παραμορφωμένες.
Το συγκεκριμένο σύμπτωμα μπορεί να σχετίζεται με την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, αλλά και με άλλες παθήσεις, μεταξύ των οποίων ορισμένες μορφές διαβητικής οφθαλμικής νόσου.
Η ξαφνική παραμόρφωση της εικόνας δεν πρέπει να θεωρείται απλώς αποτέλεσμα της ηλικίας. Χρειάζεται οφθαλμολογική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν η αλλαγή εμφανίζεται απότομα.
Ξαφνικά «μυγάκια» και λάμψεις
Οι μικρές σκιές ή κουκκίδες που κινούνται μέσα στο οπτικό πεδίο είναι γνωστές ως «μυγάκια» και μπορεί να γίνουν συχνότερες με την ηλικία. Όταν όμως εμφανίζονται ξαφνικά σε μεγάλη ποσότητα ή συνοδεύονται από φωτεινές αναλαμπές και σκοτεινά σημεία, χρειάζεται άμεσος έλεγχος.
Τέτοιες αλλαγές μπορεί να σχετίζονται με αποκόλληση του υαλοειδούς, διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια ή, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.
Η τελευταία αποτελεί επείγουσα κατάσταση και η καθυστέρηση στην αντιμετώπιση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μόνιμης απώλειας όρασης. Για τον λόγο αυτό, η ξαφνική εμφάνιση πολλών νέων «μυγών», λάμψεων ή μιας σκοτεινής σκιάς στο οπτικό πεδίο χρειάζεται άμεση επικοινωνία με οφθαλμίατρο.
Μείωση της περιφερικής όρασης
Η απώλεια της περιφερικής όρασης μπορεί να αποτελεί σημάδι γλαυκώματος. Σε αντίθεση με την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, η οποία επηρεάζει κυρίως το κέντρο της όρασης, το γλαύκωμα συχνά ξεκινά από την περιφέρεια του οπτικού πεδίου.
Η πάθηση προκαλεί προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο και μπορεί να δημιουργήσει «τυφλά σημεία». Επειδή η εξέλιξή της είναι συνήθως αργή και η κεντρική όραση μπορεί να παραμένει καλή για μεγάλο χρονικό διάστημα, το πρόβλημα συχνά δεν γίνεται αντιληπτό από τον ίδιο τον ασθενή.
Χωρίς κατάλληλη αντιμετώπιση, το γλαύκωμα μπορεί να προκαλέσει μόνιμη απώλεια όρασης και, σε προχωρημένες περιπτώσεις, τύφλωση.
Οι προληπτικές εξετάσεις έχουν καθοριστική σημασία
Δεν σημαίνει κάθε αλλαγή στην όραση ότι υπάρχει σοβαρή πάθηση. Ορισμένες μεταβολές, όπως η πρεσβυωπία, αποτελούν φυσιολογικό κομμάτι της γήρανσης. Άλλες, όμως, μπορεί να αποτελούν το πρώτο σημάδι ενός προβλήματος που χρειάζεται έγκαιρη αντιμετώπιση.
Ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος είναι επομένως σημαντικός, ιδιαίτερα μετά την ηλικία των 40 ετών και ακόμη περισσότερο όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να επιτρέψει την κατάλληλη θεραπεία πριν προκληθεί σημαντική ή μη αναστρέψιμη απώλεια όρασης.
