Σε αναθεώρηση και περαιτέρω εξειδίκευση των κριτηρίων πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών προχωρά η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης μετά τις πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις οποίες ακυρώθηκαν πιστοποιήσεις προγραμμάτων σπουδών ορισμένων μη κρατικών Πανεπιστημίων που είχαν λάβει άδεια λειτουργίας το 2025. Η ΕΘΑΑΕ δηλώνει ότι σέβεται απολύτως τις αποφάσεις του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, αναγνωρίζει την αναστάτωση που έχει προκληθεί σε φοιτητές και οικογένειες και ανακοινώνει ότι έχει ήδη ξεκινήσει τις διαδικασίες συμμόρφωσης.
Η επίσημη ανακοίνωση του Ανώτατου Συμβουλίου της ΕΘΑΑΕ έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτυπώνει για πρώτη φορά με σαφήνεια το πώς προτίθεται να κινηθεί η ανεξάρτητη Αρχή μετά τη δικαστική εξέλιξη που άνοιξε νέο κεφάλαιο στη λειτουργία των Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης.
Το βασικό μήνυμα είναι διπλό: από τη μία πλευρά η ΕΘΑΑΕ αποδέχεται ότι το κανονιστικό πλαίσιο χρειάζεται προσαρμογές και μεγαλύτερη εξειδίκευση, ώστε να ανταποκρίνεται πλήρως στις απαιτήσεις του νόμου όπως αυτές ερμηνεύθηκαν από το ΣτΕ, και από την άλλη υπερασπίζεται τη φιλοσοφία και τη μεθοδολογία του μοντέλου αξιολόγησης που χρησιμοποιεί, τονίζοντας ότι αυτή βασίζεται στα ευρωπαϊκά πρότυπα διασφάλισης ποιότητας.
«Πλήρης σεβασμός» στις αποφάσεις του ΣτΕ
Η ΕΘΑΑΕ ξεκαθαρίζει ότι θα προχωρήσει άμεσα σε όλες τις αναγκαίες ενέργειες για την πλήρη συμμόρφωσή της με τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Το Ανώτατο Συμβούλιο αναφέρει ότι θα μελετήσει αναλυτικά το σκεπτικό των αποφάσεων και, σε συνεργασία με την Πολιτεία, θα προχωρήσει στις αναγκαίες προσαρμογές του κανονιστικού πλαισίου, ώστε οι διαδικασίες πιστοποίησης να ανταποκρίνονται πληρέστερα στις απαιτήσεις των άρθρων 145 και 190 παρ. 1 του ν. 5094/2024.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί ουσιαστικά σημαίνει ότι το πλαίσιο με το οποίο πιστοποιήθηκαν τα επίμαχα προγράμματα δεν θα παραμείνει ακριβώς όπως ήταν.
Θα τροποποιηθεί.
Θα εξειδικευτεί.
Και θα πρέπει πλέον να αποτυπώνει με μεγαλύτερη σαφήνεια τα κριτήρια βάσει των οποίων ένα πρόγραμμα σπουδών μπορεί να λάβει πανεπιστημιακή πιστοποίηση.
Η ΕΘΑΑΕ υπερασπίζεται το ευρωπαϊκό μοντέλο
Την ίδια στιγμή, όμως, η Αρχή θέτει μια σαφή διαχωριστική γραμμή.
Υπογραμμίζει ότι τόσο η μεθοδολογία πιστοποίησης όσο και το ισχύον Πρότυπο έχουν δημιουργηθεί σε συμφωνία με τα Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area – ESG, δηλαδή το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη διασφάλιση ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση.
Τα ευρωπαϊκά αυτά πρότυπα, όπως επισημαίνει, βασίζονται κυρίως σε ποιοτικά κριτήρια και αρχές, τα οποία συνοδεύονται από ποσοτικά δεδομένα και τεκμήρια.
Με άλλα λόγια, η ΕΘΑΑΕ δεν αποδέχεται ότι η μέχρι σήμερα φιλοσοφία της αξιολόγησης ήταν αυθαίρετη ή ξένη προς την ευρωπαϊκή πρακτική. Αντίθετα, επισημαίνει ότι πρόκειται για το μοντέλο που εφαρμόζεται από αντίστοιχους φορείς διασφάλισης ποιότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Υπενθυμίζει, μάλιστα, ότι είναι πλήρες μέλος τόσο του EQAR όσο και της ENQA, ενώ το συγκεκριμένο Πρότυπο Πιστοποίησης Προγραμμάτων Προπτυχιακών Σπουδών εφαρμόζεται από το 2018 στα ελληνικά Πανεπιστήμια.
Εδώ βρίσκεται και η δύσκολη ισορροπία της επόμενης ημέρας: τα κριτήρια θα πρέπει να γίνουν πιο συγκεκριμένα και νομικά σαφή, χωρίς όμως να μετατραπεί η αξιολόγηση ενός πανεπιστημιακού προγράμματος σε μια απλή αριθμητική άσκηση.
Τι σημαίνει στην πράξη η «περαιτέρω εξειδίκευση»
Αυτό είναι πλέον το κρίσιμο ζήτημα.
Όταν η ΕΘΑΑΕ αναφέρει ότι θα προχωρήσει σε «περαιτέρω εξειδίκευση των κριτηρίων πιστοποίησης», το πραγματικό ερώτημα είναι ποια στοιχεία θα οριστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Για παράδειγμα:
Ποιο πρέπει να είναι το ελάχιστο ακαδημαϊκό προσωπικό ενός προγράμματος;
Ποια προσόντα πρέπει να διαθέτουν οι διδάσκοντες;
Ποια πρέπει να είναι η αναλογία φοιτητών και διδακτικού προσωπικού;
Τι εργαστηριακές, βιβλιοθηκικές και ερευνητικές υποδομές απαιτούνται;
Πώς αξιολογείται η σύνδεση ενός προγράμματος με το μητρικό Πανεπιστήμιο του εξωτερικού;
Πώς αποδεικνύεται ότι οι σπουδές που παρέχονται στην Ελλάδα έχουν πράγματι το ίδιο ακαδημαϊκό επίπεδο με εκείνες του αλλοδαπού ιδρύματος;
Αυτού του τύπου η εξειδίκευση είναι που καλείται τώρα να αποτυπωθεί με σαφέστερο τρόπο στο νέο κανονιστικό πλαίσιο.
Η ΕΘΑΑΕ αναγνωρίζει την αγωνία φοιτητών και οικογενειών
Ιδιαίτερο βάρος έχει και το τελευταίο μέρος της ανακοίνωσης, όπου η Αρχή αναφέρεται ευθέως στην αναστάτωση που έχει δημιουργηθεί.
Η ΕΘΑΑΕ δηλώνει ότι αντιλαμβάνεται πλήρως την ανησυχία των φοιτητών και των οικογενειών τους, καθώς και τη μεγάλη χρονική πίεση που υπάρχει για να αποκατασταθεί όσο το δυνατόν γρηγορότερα η νομική ασφάλεια των προγραμμάτων σπουδών.
Αυτό είναι ίσως το πιο ανθρώπινο κομμάτι μιας υπόθεσης που μέχρι τώρα συζητείται κυρίως με όρους νόμων, αδειών και δικαστικών αποφάσεων.
Γιατί πίσω από κάθε πιστοποίηση υπάρχει ένας φοιτητής που έχει επιλέξει ένα πρόγραμμα, μια οικογένεια που ενδεχομένως πληρώνει υψηλά δίδακτρα και μια πραγματική αγωνία για το τι θα συμβεί με τις σπουδές και τον τίτλο που θα αποκτηθεί.
Γι' αυτό και η ΕΘΑΑΕ ανακοινώνει ότι τόσο το Ανώτατο Συμβούλιο όσο και το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης έχουν ήδη ξεκινήσει τις ενέργειες συμμόρφωσης.
Οι Έλληνες επιστήμονες της διασποράς
Στην ανακοίνωσή της η Αρχή επιλέγει επίσης να υπερασπιστεί δημόσια το έργο των εκατοντάδων Ελλήνων επιστημόνων της διασποράς που συμμετέχουν στις Επιτροπές Εξωτερικής Αξιολόγησης και Πιστοποίησης.
Τους ευχαριστεί για τη συμβολή τους και τονίζει ότι προέρχονται από κορυφαία πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα του εξωτερικού, προσφέροντας εμπειρία, διεθνή γνώση και ακαδημαϊκό κύρος στη διαδικασία αξιολόγησης.
Η αναφορά μόνο τυχαία δεν είναι. Η ΕΘΑΑΕ επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι οι δικαστικές ακυρώσεις και η ανάγκη αλλαγής του κανονιστικού πλαισίου δεν πρέπει να εκληφθούν ως συνολική απαξίωση του επιστημονικού έργου που έχει πραγματοποιηθεί όλα τα προηγούμενα χρόνια.
Η μεγάλη αλλαγή μετά το ΣτΕ
Οι αποφάσεις του ΣτΕ φαίνεται τελικά να οδηγούν σε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από μια απλή επανάληψη ορισμένων διαδικασιών.
Υποχρεώνουν το σύστημα πιστοποίησης των μη κρατικών Πανεπιστημίων να περάσει σε ένα νέο στάδιο, στο οποίο οι ακαδημαϊκές προδιαγραφές θα πρέπει να είναι όχι μόνο συμβατές με τις ευρωπαϊκές αρχές, αλλά και σαφώς εξειδικευμένες με τρόπο που να καλύπτει πλήρως τις απαιτήσεις της ελληνικής νομοθεσίας.
Η ΕΘΑΑΕ δηλώνει ότι θα συνεργαστεί στενά με το Υπουργείο Παιδείας και την ακαδημαϊκή κοινότητα για τη διαμόρφωση αυτού του νέου πλαισίου.
Και εκεί βρίσκεται τώρα ο πραγματικός πυρήνας της υπόθεσης των μη κρατικών Πανεπιστημίων.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο ποια ιδρύματα θα πάρουν άδεια να λειτουργήσουν. Είναι με ποιους ακριβώς, συγκεκριμένους και ελέγξιμους κανόνες θα αποδεικνύεται ότι τα προγράμματά τους αξίζουν να φέρουν τον χαρακτηρισμό “πανεπιστημιακά”.
Για τους φοιτητές, τις οικογένειες και συνολικά την Ανώτατη Εκπαίδευση, αυτή είναι τελικά η ουσία: όχι απλώς να υπάρχουν άδειες και πιστοποιήσεις, αλλά να υπάρχει ένα πλαίσιο τόσο καθαρό και ισχυρό ώστε η ποιότητα των σπουδών να μην μπορεί να αμφισβητηθεί ούτε ακαδημαϊκά ούτε νομικά.
Ενημέρωση της ΕΘΑΑΕ για την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών με αφορμή τις πρόσφατες αποφάσεις του ΣτΕ
Ανακοίνωση του Ανώτατου Συμβουλίου της ΕΘΑΑΕ
Με αφορμή τις πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), με τις οποίες ακυρώθηκαν οι πιστοποιήσεις προγραμμάτων σπουδών ορισμένων μη κρατικών πανεπιστημίων (ΝΠΠΕ) που έλαβαν άδεια λειτουργίας το 2025, το Ανώτατο Συμβούλιο της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) επιθυμεί να ενημερώσει την ακαδημαϊκή κοινότητα και την ελληνική κοινωνία για τα ακόλουθα:
1. Πλήρης σεβασμός και συμμόρφωση με τις αποφάσεις του ΣτΕ
Η ΕΘΑΑΕ, ως ανεξάρτητη διοικητική αρχή που λειτουργεί εντός του θεσμικού πλαισίου του κράτους δικαίου, σέβεται απολύτως τις αποφάσεις του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου και θα προβεί άμεσα σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την πλήρη συμμόρφωσή της με αυτές. Το Ανώτατο Συμβούλιο θα εξετάσει ενδελεχώς το σκεπτικό των αποφάσεων και θα προχωρήσει, σε συνεργασία με την Πολιτεία, στις αναγκαίες προσαρμογές του κανονιστικού πλαισίου, ώστε οι διαδικασίες πιστοποίησης να ανταποκρίνονται πληρέστερα στις απαιτήσεις των εξουσιοδοτικών διατάξεων των άρθρων 145 και 190 παρ. 1 του ν. 5094/2024, όπως αυτές ερμηνεύθηκαν από το Δικαστήριο.
2. Εναρμόνιση της διαδικασίας και του Προτύπου Πιστοποίησης με την ευρωπαϊκή πρακτική
Η ΕΘΑΑΕ επιθυμεί παράλληλα να επισημάνει ότι, τόσο η μεθοδολογία πιστοποίησης όσο και το εφαρμοζόμενο Πρότυπο έχουν αναπτυχθεί σε πλήρη συμφωνία με τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα και τις Κατευθυντήριες Γραμμές για τη Διασφάλιση Ποιότητας στον Ευρωπαϊκό Χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης (Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area – ESG), τα οποία υιοθετήθηκαν από τους Υπουργούς Παιδείας των κρατών-μελών του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης στο Ερεβάν το 2015.
Τα ESG, τα οποία αποτελούν το κοινό πλαίσιο αναφοράς για όλους τους φορείς διασφάλισης ποιότητας στην Ευρώπη, στηρίζονται σε ένα σύστημα ποιοτικών κριτηρίων και αρχών, στο πλαίσιο των οποίων αξιοποιούνται και ποσοτικά δεδομένα ως τεκμήρια. Η προσέγγιση αυτή δεν συνιστά ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά αποτελεί την καθιερωμένη ευρωπαϊκή πρακτική, την οποία εφαρμόζουν όλοι οι ομόλογοι φορείς διασφάλισης ποιότητας που είναι εγγεγραμμένοι στο Ευρωπαϊκό Μητρώο Διασφάλισης Ποιότητας (EQAR) και μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Διασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση (ENQA).
Υπενθυμίζεται ότι η ΕΘΑΑΕ είναι πλήρες μέλος τόσο του EQAR όσο και της ENQA, γεγονός που επιβεβαιώνει, κατόπιν ενδελεχούς διεθνούς αξιολόγησης, τη συμμόρφωσή της με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και την αξιοπιστία των διαδικασιών της. Το ισχύον Πρότυπο Πιστοποίησης Προγραμμάτων Προπτυχιακών Σπουδών αποτελεί προσαρμογή των ESG στην ελληνική έννομη τάξη και ακαδημαϊκή πραγματικότητα και εφαρμόζεται από το 2018 στα ΑΕΙ όλης της χώρας, διασφαλίζοντας τη διεθνή αναγνωρισιμότητα και συγκρισιμότητα των ελληνικών τίτλων σπουδών.
3. Η καθοριστική συμβολή των Ελλήνων επιστημόνων της διασποράς
Το Ανώτατο Συμβούλιο θεωρεί χρέος του να αναγνωρίσει δημοσίως και να ευχαριστήσει θερμά τις εκατοντάδες άξιων και έμπειρων Ελλήνων επιστημόνων της διασποράς, οι οποίοι, από κορυφαία πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα του εξωτερικού, έχουν προσφέρει με ζήλο και ανιδιοτέλεια τις υπηρεσίες τους ως μέλη των Επιτροπών Εξωτερικής Αξιολόγησης και Πιστοποίησης. Η συμβολή τους στη διενέργεια των εκατοντάδων πιστοποιήσεων που έχει ολοκληρώσει έως σήμερα η ΕΘΑΑΕ υπήρξε καθοριστική, τόσο για την ποιότητα και την αξιοπιστία των διαδικασιών όσο και για τη διασύνδεση της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης με τις διεθνείς ακαδημαϊκές εξελίξεις και πρακτικές. Το ακαδημαϊκό τους εγνωσμένο κύρος, η αμεροληψία και η βαθιά γνώση των διεθνών προτύπων αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για την ελληνική ανώτατη εκπαίδευση και εγγύηση για την ποιότητα του έργου της Αρχής.
4. Επόμενα βήματα
Το Ανώτατο Συμβούλιο αντιλαμβάνεται πλήρως την αναστάτωση και την ανησυχία που έχει προκληθεί στους φοιτητές και τις οικογένειές τους, καθώς και τη σημαντική χρονική πίεση υπό την οποία καλείται να δράσει η Αρχή, προκειμένου να αποκατασταθεί το συντομότερο δυνατόν η νομική ασφάλεια και η ομαλότητα στα προγράμματα σπουδών των εν λόγω ιδρυμάτων. Με πλήρη επίγνωση της ευθύνης αυτής, το Ανώτατο Συμβούλιο και το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης της ΕΘΑΑΕ έχουν ήδη δρομολογήσει τις ενέργειες συμμόρφωσης προς τις αποφάσεις του ΣτΕ, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η περαιτέρω εξειδίκευση των κριτηρίων πιστοποίησης, ώστε να καλύπτονται πλήρως οι απαιτήσεις του νομοθέτη, χωρίς παράλληλα να θίγεται η ουσιαστική ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή πρακτική. Η Αρχή θα συνεργαστεί στενά με το Υπουργείο Παιδείας, καθώς και με την ακαδημαϊκή κοινότητα, ώστε το αναθεωρημένο πλαίσιο να διασφαλίζει τόσο τη νομική ασφάλεια όσο και την ποιότητα της παρεχόμενης ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα.
Η ΕΘΑΑΕ παραμένει αταλάντευτα προσηλωμένη στην αποστολή της για τη διασφάλιση και τη συνεχή βελτίωση της ποιότητας της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα, με πλήρη σεβασμό στο θεσμικό πλαίσιο και στις αρχές του ευρωπαϊκού ακαδημαϊκού χώρου.
