Σε μια κρίσιμη φάση εισέρχεται από σήμερα, Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, η συζήτηση για το νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, καθώς ξεκινά στην Αθήνα η διήμερη ευρωπαϊκή συμβουλευτική διαδικασία που διοργανώνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, παρουσία της υπουργού Σοφίας Ζαχαράκη.
Στο τραπέζι βρίσκονται πλέον τα πιο δύσκολα ζητήματα της μεταρρύθμισης: πώς θα συνδεθεί το Εθνικό Απολυτήριο με την εισαγωγή στα ΑΕΙ, αν και με ποια μορφή θα διατηρηθούν οι Πανελλαδικές Εξετάσεις, πόσο θα μετρούν οι σχολικοί βαθμοί και ποιες τάξεις του Λυκείου θα συμμετέχουν στον τελικό βαθμό πρόσβασης.
Η συζήτηση δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Η Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, που παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο και ανέδειξε αναλυτικά το alfavita.gr, έχει ήδη καταγράψει τρεις διαφορετικές θεσμικές επιλογές για τη σχέση ανάμεσα στο Απολυτήριο και την πρόσβαση στα πανεπιστήμια. Καμία από αυτές δεν έχει ακόμη επιλεγεί οριστικά.
Σενάριο 1: Το σχολείο δίνει το Απολυτήριο, οι Πανελλαδικές παραμένουν χωριστές
Η πρώτη επιλογή προβλέπει ότι ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου θα διαμορφώνεται κυρίως μέσα στο σχολείο, μέσω ενδοσχολικών διαδικασιών αξιολόγησης, ενώ η εισαγωγή στα ΑΕΙ θα εξακολουθεί να γίνεται μέσω μιας ξεχωριστής, κεντρικά οργανωμένης εθνικής εξεταστικής διαδικασίας.
Με απλά λόγια, άλλο θα είναι το ερώτημα «ο μαθητής ολοκλήρωσε επιτυχώς το Λύκειο;» και άλλο το «σε ποια θέση κατατάσσεται ανάμεσα στους υποψηφίους για μια πανεπιστημιακή σχολή;».
Αυτό είναι και το μοντέλο που δίνει τον ισχυρότερο ρόλο στο ίδιο το σχολείο, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί το δύσκολο ζήτημα της συγκρισιμότητας των βαθμών μεταξύ διαφορετικών σχολείων. Αν ο σχολικός βαθμός αποκτήσει πραγματικό βάρος, θα πρέπει να υπάρχουν εξωτερικοί μηχανισμοί που να εγγυώνται ότι ένα 18 σε ένα σχολείο σημαίνει περίπου το ίδιο με ένα 18 σε ένα άλλο.
Σενάριο 2: Δύο εξεταστικές πύλες
Το δεύτερο μοντέλο είναι σαφώς πιο εξετασιοκεντρικό.
Ο μαθητής, δηλαδή, θα πρέπει να περάσει από δύο διαφορετικές εθνικές διαδικασίες: μία για να πιστοποιηθεί η επιτυχής ολοκλήρωση του Λυκείου και μία δεύτερη για τη συγκριτική κατάταξη στα ΑΕΙ.
Η ίδια η Ενδιάμεση Έκθεση αναγνωρίζει ως βασικό κίνδυνο εδώ τον αυξημένο εξεταστικό φόρτο, καθώς ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να οδηγήσει τελικά σε ακόμη μεγαλύτερη πίεση για τους μαθητές.
Στο πλαίσιο αυτής της επιλογής έχει εξεταστεί και μια παραλλαγή, με ενιαία εξέταση γενικών γνώσεων, ενδεχομένως πολλαπλής επιλογής, για το Απολυτήριο, η οποία θα μπορούσε να έχει και επικουρικό ρόλο στην πρόσβαση στα ΑΕΙ.
Σενάριο 3: Μία εθνική εξέταση για Απολυτήριο και πανεπιστήμια
Η τρίτη εκδοχή προβλέπει ένα ενιαίο σύστημα εθνικών εξετάσεων διπλής λειτουργίας.
Η ίδια εξέταση θα χρησιμοποιείται τόσο για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου όσο και για την κατάταξη των υποψηφίων στα πανεπιστήμια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα ισχύει το ίδιο όριο επιτυχίας ή ο ίδιος τρόπος υπολογισμού και για τις δύο λειτουργίες.
Για παράδειγμα, ένας μαθητής θα μπορούσε να έχει πετύχει το όριο που απαιτείται για να λάβει το Απολυτήριο, χωρίς η ίδια επίδοση να είναι αρκετή για την εισαγωγή σε μια σχολή υψηλής ζήτησης.
Το πλεονέκτημα είναι ότι αποφεύγονται δύο ξεχωριστές εξεταστικές διαδικασίες. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι αν μπορεί πραγματικά μία εξέταση να υπηρετεί ταυτόχρονα δύο τόσο διαφορετικούς στόχους: την πιστοποίηση γνώσεων και την ανταγωνιστική επιλογή για περιορισμένο αριθμό πανεπιστημιακών θέσεων.
Το μεγάλο ζήτημα των βαθμών Β΄ και Γ΄ Λυκείου
Στη σημερινή συζήτηση ιδιαίτερο βάρος έχει και το ερώτημα αν οι σχολικοί βαθμοί θα συμμετέχουν στην εισαγωγή στα ΑΕΙ.
Η Ενδιάμεση Έκθεση δεν έχει κλείσει το θέμα. Παραμένει ανοιχτό αν στον βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου θα προσμετράται μόνο η Γ΄ Λυκείου ή και η Β΄, ποιο ποσοστό θα προέρχεται από την ενδοσχολική αξιολόγηση και αν ο τελικός βαθμός του Απολυτηρίου θα συμμετέχει στην κατάταξη για τα πανεπιστήμια.
Αυτό είναι ίσως το πιο ευαίσθητο σημείο ολόκληρης της μεταρρύθμισης, διότι η προσμέτρηση των σχολικών επιδόσεων μπορεί να επαναφέρει ουσιαστικά το Λύκειο στο κέντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αλλά ταυτόχρονα γεννά ερωτήματα για βαθμολογικές ανισότητες, πιέσεις για υψηλότερους βαθμούς και διαφορετική αυστηρότητα μεταξύ σχολείων.
Και τέσσερις διαφορετικές εκδοχές για το πώς θα γίνονται οι εξετάσεις
Η Έκθεση διαχωρίζει μάλιστα τα τρία θεσμικά σενάρια από τον τεχνικό τρόπο εξέτασης.
Στο τραπέζι υπάρχουν κεντρικές εξετάσεις με δεύτερη ευκαιρία βελτίωσης βαθμού, δύο εξεταστικές περίοδοι μέσα στη Γ΄ Λυκείου ώστε να κατανέμεται η ύλη, αλλά και πιο σύνθετα ψηφιακά μοντέλα αξιολόγησης μέσα από πιστοποιημένη Τράπεζα Θεμάτων. Προβλέπεται επίσης η ιδέα του Clearing, μιας δεύτερης διαδικασίας κατανομής για πανεπιστημιακές θέσεις που μένουν κενές μετά την κύρια εισαγωγή, χωρίς νέα εξέταση.
Η κρίσιμη αρχή: Άλλο Απολυτήριο, άλλο επιλογή για τα ΑΕΙ
Παρά τις διαφορετικές προτάσεις, υπάρχει μία βασική αρχή που διατρέχει ολόκληρη την Ενδιάμεση Έκθεση: η πιστοποίηση ότι ένας μαθητής ολοκλήρωσε επιτυχώς το Λύκειο δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη συγκριτική επιλογή των υποψηφίων για τις πανεπιστημιακές σχολές.
Ακριβώς αυτή η διάκριση βρίσκεται από σήμερα στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συμβουλευτικής διαδικασίας.
Το τελικό ερώτημα δεν είναι απλώς εάν «θα καταργηθούν οι Πανελλαδικές». Είναι πόσο θα μετρά το σχολείο, πόσο θα μετρά μια κεντρική εξέταση και αν το Λύκειο θα μπορέσει πραγματικά να πάψει να λειτουργεί σχεδόν αποκλειστικά ως προθάλαμος των Πανελλαδικών.
