Ποια μπορεί να ήταν άραγε η πρώτη λέξη που ακούστηκε ποτέ από ανθρώπινο στόμα; Είναι ένα ερώτημα που μοιάζει σχεδόν αδύνατο να απαντηθεί, αφού δεν υπάρχει τρόπος να καταγραφεί η γλώσσα των ανθρώπων πριν από την εμφάνιση της γραφής.
Ωστόσο, μελέτη ερευνητών από το University of Reading στο Ηνωμένο Βασίλειο επιχειρεί να φωτίσει την πολύ μακρινή ιστορία της ανθρώπινης γλώσσας, εξετάζοντας λέξεις και ήχους που φαίνεται να έχουν διατηρηθεί για χιλιάδες χρόνια.
Η πρώτη λέξη και το «σήμα κινδύνου»
Σύμφωνα με την έρευνα, ένα από τα πιο πιθανά πρώιμα ανθρώπινα φωνητικά σήματα ήταν ένας ήχος αντίστοιχος με το «ωχ», ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργεί ως προειδοποίηση για κάποιον άμεσο κίνδυνο.
Πρόκειται, φυσικά, για επιστημονική ανασύνθεση και όχι για κάτι που μπορεί να αποδειχθεί με απόλυτη βεβαιότητα. Οι άνθρωποι έζησαν για χιλιάδες χρόνια χωρίς γραπτή γλώσσα και επομένως οι πρώτες λέξεις τους δεν άφησαν πίσω τους άμεσο αρχαιολογικό αποτύπωμα.
Η μελέτη επικεντρώνεται σε μια σειρά από λέξεις που φαίνεται να έχουν πολύ βαθιές ρίζες στην ανθρώπινη επικοινωνία και εκτιμάται ότι ορισμένες από αυτές χρησιμοποιούνται εδώ και περίπου 15.000 χρόνια.
Οι λέξεις που άντεξαν στον χρόνο
Η έρευνα εντόπισε μια σειρά από βασικές έννοιες που εμφανίζονται σε πολύ παλιές γλωσσικές ρίζες και αφορούν την καθημερινή ζωή, τους ανθρώπους και το φυσικό περιβάλλον.
Ανάμεσα στις αρχαιότερες λέξεις ή γλωσσικές ρίζες που εξετάζονται περιλαμβάνονται οι έννοιες:
- εσύ
- εγώ
- όχι
- εκείνο
- εμείς
- αυτό
- τι
- άνδρας / αρσενικό
- μητέρα
- ακούω
- χέρι
- φωτιά
- τραβάω
- μαύρο
- κυλάω
- γαβγίζω
- τέφρα
- φτύνω
- σκουλήκι
Πρόκειται κυρίως για απλές και θεμελιώδεις έννοιες, κάτι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους γλωσσολόγους. Οι λέξεις αυτές σχετίζονται με βασικές ανάγκες, ανθρώπινες σχέσεις, αντικείμενα του περιβάλλοντος και ενέργειες που θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος της καθημερινής ζωής των πρώτων ανθρώπινων κοινωνιών.
Από τον προφορικό λόγο στη γραφή
Η εξέλιξη της γλώσσας προηγήθηκε κατά πολύ της γραφής. Η σουμεριακή, στη νότια Μεσοποταμία, θεωρείται η αρχαιότερη γνωστή γλώσσα που καταγράφηκε γραπτώς, με τους ανθρώπους να αναπτύσσουν σταδιακά τη σφηνοειδή γραφή.
Τα πρώτα σύμβολα χρησιμοποιήθηκαν για την καταγραφή βασικών εννοιών και πραγμάτων, μεταξύ άλλων του θεού, της γης, του άνδρα και της γυναίκας.
Από τα πρώτα αυτά σημάδια μέχρι τις χιλιάδες γλώσσες που μιλιούνται σήμερα, η ανθρώπινη γλώσσα έχει διανύσει μια τεράστια διαδρομή. Και παρότι η πραγματική «πρώτη λέξη» παραμένει κρυμμένη στην προϊστορία, η αναζήτηση των αρχαιότερων λέξεων δείχνει πόσο βαθιές είναι οι ρίζες ορισμένων στοιχείων της ανθρώπινης επικοινωνίας.
