ΕΒΕ μετά από πέντε χρόνια: 14 κρίσιμες ερωτήσεις και τεκμηριωμένες απαντήσεις

Η δημόσια συζήτηση για την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής συχνά περιορίζεται σε ένα τεχνητό δίλημμα: ή θα υπάρχει ένας αυστηρός κόφτης ή θα εισάγονται στα Πανεπιστήμια υποψήφιοι χωρίς βασικές γνώσεις. Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό: χρειάζεται ασφαλώς ακαδημαϊκός πήχης, αλλά είναι η σημερινή ΕΒΕ ο καταλληλότερος, δικαιότερος και αποτελεσματικότερος τρόπος να τεθεί; Πέντε χρόνια μετά την πρώτη εφαρμογή της, υπάρχουν πλέον αρκετά δεδομένα για να εξεταστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα οφέλη, οι αποκλεισμοί, οι κενές θέσεις και οι συνέπειες για τους νέους, τις οικογένειες και τα περιφερειακά ΑΕΙ.

1. Τι ακριβώς είναι η ΕΒΕ και ποιο πρόβλημα επιχειρεί να λύσει;

Η ΕΒΕ θεσπίστηκε με τον ν. 4777/2021 και εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις Πανελλαδικές του 2021. Για κάθε επιστημονικό πεδίο υπολογίζεται ένας μέσος όρος επιδόσεων και κάθε τμήμα εφαρμόζει συντελεστή, κατά κανόνα από 0,80 έως 1,20. Ο υποψήφιος που δεν καλύπτει την ΕΒΕ ενός τμήματος δεν μπορεί να το δηλώσει, ακόμη και όταν υπάρχουν κενές θέσεις. Ο θεμιτός στόχος είναι να αποτραπούν ακραίες περιπτώσεις εισαγωγής χωρίς βασικές προϋποθέσεις και να ενισχυθεί η πιθανότητα επιτυχούς φοίτησης. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ο στόχος, αλλά αν ο συγκεκριμένος μαθηματικός μηχανισμός μετρά πράγματι αυτό που ισχυρίζεται ότι μετρά.

1. Μετρά η ΕΒΕ πραγματική ακαδημαϊκή ετοιμότητα;

Όχι με άμεσο και σταθερό τρόπο. Ένα έγκυρο όριο ετοιμότητας θα έπρεπε να περιγράφει συγκεκριμένες γνώσεις και δεξιότητες που απαιτεί το πρόγραμμα σπουδών. Η ΕΒΕ, αντίθετα, εξαρτάται από το πώς έγραψε συνολικά η εκάστοτε γενιά. Ο ίδιος βαθμός μπορεί μία χρονιά να επιτρέπει τη δήλωση ενός τμήματος και την επόμενη να την απαγορεύει, χωρίς να έχει αλλάξει ούτε το πρόγραμμα του τμήματος ούτε το επίπεδο γνώσεων του υποψηφίου. Η ακαδημαϊκή επάρκεια είναι κριτηριοαναφορική· η ΕΒΕ είναι κυρίως κανονικοαναφορική. Η διαφάνεια ενός τύπου δεν αρκεί για να τον μετατρέψει σε παιδαγωγικά έγκυρο κριτήριο.

1. Υπάρχουν θετικά στοιχεία στη λειτουργία της;

Ναι. Η ΕΒΕ απέτρεψε ορισμένες ακραίες εισαγωγές με εξαιρετικά χαμηλές συνολικές επιδόσεις, διατήρησε τον αδιάβλητο χαρακτήρα των Πανελλαδικών και έδωσε στα τμήματα περιορισμένη δυνατότητα επιλογής συντελεστή. Επιπλέον, η ανάλυση του ΚΕΠΕ δείχνει ότι μετά το 2021 αυξήθηκε το ποσοστό των επιτυχόντων που τοποθετούνται σε υψηλές προτιμήσεις: η πρώτη επιλογή αυξήθηκε από 21,6% το 2019 σε 35,9% το 2025, ενώ μία από τις τρεις πρώτες επιλογές από 43,6% σε 68,1%. Αυτό είναι θετικό ως προς την αντιστοίχιση προτίμησης και τμήματος. Δεν αποδεικνύει, όμως, από μόνο του καλύτερη μάθηση, μικρότερη εγκατάλειψη ή δικαιότερη πρόσβαση.

1. Τι άλλαξε στην πρόσβαση μετά το 2021;

Η μεταβολή ήταν απότομη. Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, το ποσοστό των υποψηφίων ΓΕΛ τρέχοντος έτους που πέτυχαν σε Πανεπιστήμιο μειώθηκε από 83,9% το 2020 σε 63,5% το 2021 και διαμορφώθηκε στο 66,3% το 2025. Δεν επιτρέπεται να αποδοθεί ολόκληρη η πτώση αποκλειστικά στην ΕΒΕ, επειδή επηρεάζουν επίσης ο αριθμός θέσεων, οι προτιμήσεις, η δημογραφία και η γεωγραφία. Είναι όμως σαφές ότι από το 2021 η πρόσβαση περιορίστηκε σημαντικά και ότι το προκαταρκτικό κατώφλι απέκτησε πολύ μεγαλύτερο ρόλο από ό,τι η τελική βάση του τελευταίου εισαχθέντος.

1. Πόσοι μένουν εκτός πριν ακόμη λειτουργήσει η κατάταξη των βάσεων;

Συγκεντρωτική επεξεργασία των επίσημων Πινάκων 1 του Υπουργείου Παιδείας για τις κατηγορίες «Επιλογή ΓΕΛ» και «Επιλογή ΕΠΑΛ» δείχνει ότι, την περίοδο 2021–2025, από 446.953 υποψηφίους οι 132.880, δηλαδή 29,7%, δεν εμφανίζονται στο στάδιο της επιλογής με κύριο μηχανογραφικό. Από αυτούς, 103.908 προέρχονται από ΓΕΛ και 28.972 από ΕΠΑΛ. Στην ίδια πενταετία, 29.997 υπέβαλαν μηχανογραφικό αλλά δεν εισήχθησαν. Συνεπώς, το 81,6% των συνολικά 162.877 μη εισαχθέντων των δύο βασικών κατηγοριών έμεινε εκτός πριν από την τελική κατάταξη. Το εύρημα δείχνει ότι ο κυριότερος περιορισμός της πρόσβασης λειτουργεί πλέον πριν από τον ανταγωνισμό των βάσεων.

1. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι και οι 132.880 αποκλείστηκαν αποκλειστικά λόγω ΕΒΕ;

Όχι, και αυτή η επιφύλαξη είναι κρίσιμη. Το Υπουργείο δεν δημοσιεύει χωριστά πόσοι δεν υπέβαλαν μηχανογραφικό επειδή δεν κάλυπταν την ΕΒΕ και πόσοι, ενώ είχαν δικαίωμα, επέλεξαν για προσωπικούς λόγους να μην το οριστικοποιήσουν. Ο αριθμός δεν αποτελεί καθαρή αιτιώδη καταμέτρηση αποκλεισμένων από την ΕΒΕ. Αποτελεί, όμως, τον πλησιέστερο επίσημα ελέγξιμο δείκτη της έκτασης του αποκλεισμού πριν από την επιλογή. Η έλλειψη λεπτομερέστερων δημόσιων δεδομένων δεν ακυρώνει το πρόβλημα· αποκαλύπτει ένα σοβαρό κενό λογοδοσίας.

1. Ποιες συνέπειες δημιουργεί ο αποκλεισμός για τους νέους και τις οικογένειες;

Για έναν νέο ο αποκλεισμός μπορεί να σημαίνει επανάληψη των Πανελλαδικών, μετάβαση σε δημόσια κατάρτιση, στροφή σε ιδιωτικό κολέγιο ή ΙΕΚ, σπουδές στο εξωτερικό, πρόωρη είσοδο στην εργασία ή ακόμη και περίοδο εκτός εκπαίδευσης και απασχόλησης. Οι επιλογές αυτές δεν είναι κοινωνικά ουδέτερες. Η δεύτερη προετοιμασία, η ιδιωτική εκπαίδευση και η μετακίνηση στο εξωτερικό απαιτούν οικονομικούς πόρους. Έτσι, ένα τυπικά κοινό όριο μπορεί να έχει πολύ διαφορετικές πραγματικές συνέπειες ανάλογα με το εισόδημα, τον τόπο κατοικίας και τη δυνατότητα οικογενειακής στήριξης. Το κράτος, μάλιστα, δεν δημοσιεύει συστηματική ιχνηλάτηση για το τι απέγιναν οι αποκλεισμένοι: πόσοι επανεξετάστηκαν, πόσοι καταρτίστηκαν, πόσοι εργάστηκαν και πόσοι έμειναν εκτός κάθε διαδρομής.

1. Αποδείχθηκε ότι η ΕΒΕ βελτιώνει τη φοίτηση και την έγκαιρη αποφοίτηση;

Όχι ακόμη. Η ΕΘΑΑΕ καταγράφει ότι κατά μέσο όρο μόνο το 24,2% των προπτυχιακών αποφοίτων ολοκληρώνει στον προβλεπόμενο χρόνο. Το στοιχείο επιβεβαιώνει ότι η καθυστέρηση σπουδών είναι σοβαρό πρόβλημα, δεν αποδεικνύει όμως ότι προκαλείται κυρίως από χαμηλό βαθμό εισαγωγής. Εργασία παράλληλα με τις σπουδές, κόστος στέγασης, λανθασμένη επιλογή τμήματος, αλληλουχία μαθημάτων, ποιότητα διδασκαλίας, μετεγγραφές και ανεπαρκής υποστήριξη επηρεάζουν επίσης την πορεία. Για να αποδειχθεί η αποτελεσματικότητα της ΕΒΕ απαιτούνται δεδομένα ανά τμήμα για πιστωτικές μονάδες, επιτυχία πρώτου έτους, εγκατάλειψη και αποφοίτηση πριν και μετά το 2021. Τέτοια ολοκληρωμένη αιτιώδης αξιολόγηση δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

1. Είναι δίκαιο ένα απόλυτο όριο για υποψηφίους που διαφέρουν ελάχιστα;

Κάθε εξέταση περιέχει αναπόφευκτη αβεβαιότητα: διαφορετικό δείγμα θεμάτων, άγχος, στιγμιαία λάθη και περιθώριο βαθμολογικής διακύμανσης. Ένας υποψήφιος με 11,99 και ένας με 12,01 δεν αποτελούν δύο φυσικά διαφορετικές κατηγορίες ικανότητας. Παρ’ όλα αυτά, το απόλυτο όριο μπορεί να δώσει στον έναν πλήρες δικαίωμα επιλογής και στον άλλο μηδενική δυνατότητα. Διεθνείς μελέτες γύρω από όρια εισαγωγής δείχνουν ότι οι οριακά εισαγόμενοι δεν είναι καταδικασμένοι να αποτύχουν: στη Φλόριντα η πρόσβαση συνδέθηκε αιτιωδώς με αύξηση εισοδήματος περίπου 22%, ενώ σε 35 δημόσια πανεπιστήμια του Τέξας αύξησε την πιθανότητα πτυχίου κατά 12 ποσοστιαίες μονάδες και τα μελλοντικά εισοδήματα κατά περίπου 8%.

1. Ποιους επιβαρύνει περισσότερο;

Η κοινή εξέταση είναι διαδικαστικά ίση, αλλά οι ευκαιρίες προετοιμασίας δεν είναι ίδιες. Η ελληνική και διεθνής βιβλιογραφία καταγράφει ισχυρή σύνδεση της επίδοσης και της επιλογής τμήματος με το μορφωτικό και οικονομικό κεφάλαιο της οικογένειας, την πρόσβαση σε εξωσχολική υποστήριξη και τον τόπο κατοικίας. Στο PISA 2022 οι κοινωνικά προνομιούχοι μαθητές στην Ελλάδα υπερείχαν των μειονεκτούντων κατά 76 μονάδες στα Μαθηματικά. Όταν πάνω σε αυτή την ήδη άνιση αφετηρία προστίθεται ένα σκληρό κατώφλι χωρίς δεύτερη ευκαιρία, η τυπική ισότητα μπορεί να μετατραπεί σε ουσιαστική ανισότητα. Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι υποψήφιοι από χαμηλότερα εισοδήματα, ορεινές, νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές.

1. Τι σημαίνουν οι κενές θέσεις για τα περιφερειακά Πανεπιστήμια;

Η συγκεντρωτική επεξεργασία των επίσημων στοιχείων υπολογίζει περίπου 61.200 κενές θέσεις στα ΑΕΙ την περίοδο 2021–2025. Δεν οφείλεται κάθε κενή θέση αποκλειστικά στην ΕΒΕ: επηρεάζουν η χαμηλή ζήτηση, η τοποθεσία, το κόστος διαβίωσης, ο αριθμός των προσφερόμενων θέσεων και οι επαγγελματικές προσδοκίες. Ωστόσο, η συστηματική συγκέντρωση κενών σε περιφερειακά και βασικά επιστημονικά τμήματα δημιουργεί φαύλο κύκλο. Λιγότεροι πρωτοετείς σημαίνουν μικρότερη ακαδημαϊκή ζωντάνια, δυσκολότερη διεκδίκηση πόρων, υποχώρηση της ελκυστικότητας και οικονομική απώλεια για τις τοπικές κοινωνίες. Η Πολιτεία δεν μπορεί να ορίζει χιλιάδες θέσεις και ταυτόχρονα να εμποδίζει την κάλυψή τους χωρίς δημόσια αξιολόγηση κόστους και οφέλους.

1. Τι δείχνει η διεθνής εμπειρία;

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο διεθνές μοντέλο. Πολλά συστήματα συνδυάζουν τίτλο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, εξεταστική επίδοση, ειδικές προϋποθέσεις ανά πρόγραμμα, κοινωνικά δεδομένα, προπαρασκευαστικά έτη και εναλλακτικές διαδρομές. Οι σχολικοί βαθμοί συχνά προβλέπουν καλύτερα την έγκαιρη αποφοίτηση από ένα μεμονωμένο τεστ, επειδή αποτυπώνουν συνέπεια, επιμονή και αυτορρύθμιση. Οι contextual admissions στη Βρετανία δείχνουν ότι μαθητές με κοινωνικό μειονέκτημα μπορούν να εισαχθούν με ελαφρώς διαφοροποιημένες απαιτήσεις και να εμφανίσουν υψηλά ποσοστά επιτυχίας. Τυχαιοποιημένες μελέτες για θερινά προγράμματα γέφυρας και συνεπικουρικά μαθήματα δείχνουν ότι η οργανωμένη υποστήριξη μπορεί να αυξήσει την ολοκλήρωση βασικών μαθημάτων. Η διεθνής εμπειρία δεν προσφέρει έτοιμη αντιγραφή, αλλά αποδεικνύει ότι υπάρχουν λύσεις πιο σύνθετες και παιδαγωγικά ενεργές από τον απλό αποκλεισμό.

1. Πρέπει η ΕΒΕ να καταργηθεί;

Η σημερινή μορφή της πρέπει να αντικατασταθεί, όχι επειδή δεν χρειάζονται ακαδημαϊκές απαιτήσεις, αλλά επειδή το κυμαινόμενο σχετικό όριο δεν έχει επικυρωθεί ως πραγματικό μέτρο ετοιμότητας και δεν συνοδεύεται από διορθωτική υποστήριξη. Η επιστροφή σε ανεπιφύλακτη εισαγωγή δεν είναι επαρκής λύση. Χρειάζεται ένα σύστημα που να διατηρεί τον πήχη, να αναγνωρίζει την αβεβαιότητα γύρω από τα όρια και να δίνει οργανωμένη δυνατότητα κάλυψης των ελλείψεων. Η αρχή της ακαδημαϊκής ετοιμότητας είναι θεμιτή· ο σημερινός μηχανισμός δεν είναι μονόδρομος.

1. Ποια συγκεκριμένη εναλλακτική μπορεί να εφαρμοστεί;

Μια εφαρμόσιμη λύση είναι ένα Σύστημα Τεκμηριωμένης και Υποστηριζόμενης Πρόσβασης. Οι Πανελλαδικές παραμένουν ο κοινός και αδιάβλητος μηχανισμός κατάταξης. Κάθε τμήμα που απαιτεί συγκεκριμένο επίπεδο σε ένα συναφές μάθημα ορίζει σταθερό κριτήριο δύο χρόνια νωρίτερα και τεκμηριώνει ότι αυτό προβλέπει ουσιαστικά την επιτυχία στις σπουδές. Οι υποψήφιοι λίγο κάτω από το όριο, εφόσον υπάρχουν θέσεις, εντάσσονται σε ζώνη υποστηριζόμενης εισαγωγής με δωρεάν θερινό πρόγραμμα γέφυρας, διαγνωστική αξιολόγηση και συνεπικουρικό μάθημα στο πρώτο εξάμηνο. Παράλληλα απαιτούνται μέντορες, ενίσχυση στέγασης και δημοσίευση ανωνυμοποιημένων στοιχείων για πρόοδο, εγκατάλειψη και αποφοίτηση. Έτσι η ποιότητα ελέγχεται με πραγματικά αποτελέσματα και όχι μόνο με τον αριθμό όσων αποκλείστηκαν.

Συμπέρασμα: ποιο είναι το πραγματικό δίλημμα;

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «ποιότητα ή δικαιοσύνη». Ένα ποιοτικό Πανεπιστήμιο δεν χαρίζει πτυχία, αλλά ούτε εγκαταλείπει έναν νέο πριν δοκιμαστεί σε πραγματικές συνθήκες μάθησης. Η ΕΒΕ έχει θεμιτό στόχο, όμως παραμένει ανεπαρκές εργαλείο: περιορίζει την πρόσβαση, δημιουργεί απόλυτες ασυνέχειες γύρω από ένα κινητό όριο, επιβαρύνει δυσανάλογα όσους ξεκινούν από δυσμενέστερες συνθήκες και συνυπάρχει με χιλιάδες κενές θέσεις. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς έναν αυστηρότερο κόφτη. Χρειάζεται ένα απαιτητικότερο, μετρήσιμο και δικαιότερο σύστημα που θα ρωτά όχι μόνο «ποιον αποκλείουμε;», αλλά και «τι υποστήριξη χρειάζεται ο νέος ώστε να μάθει, να αποφοιτήσει και να προσφέρει;».

* MSc, MEd, Μαθηματικού, Εκπαιδευτικού, Ερευνητή εκπαιδευτικών θεμάτων, Συγγραφέα

Ενδεικτική τεκμηρίωση

[1] Ελληνική Δημοκρατία, ν. 4777/2021, ΦΕΚ Α΄ 25/17.2.2021, άρθρα για την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής. Πηγή

[2] ΚΕΠΕ, «Οι κενές θέσεις στα πανεπιστήμια και η ελάχιστη βάση εισαγωγής: Τι δείχνουν τα δεδομένα για τις προτιμήσεις των υποψήφιων φοιτητών», Οικονομικές Εξελίξεις 59/2026. Πηγή

[3] ΕΘΑΑΕ, Ετήσια Έκθεση για την Ποιότητα της Ανώτατης Εκπαίδευσης 2024. Πηγή

[4] Υπουργείο Παιδείας, αποτελέσματα εισαγωγής Πανελλαδικών Εξετάσεων 2021–2025 και επίσημοι Πίνακες 1. Πηγή

[5] OECD, PISA 2022 Results, Country Note: Greece. Πηγή

[6] Sianou-Kyrgiou, E. (2010), “Stratification in Higher Education, Choice and Social Inequalities in Greece”, Higher Education Quarterly, 64, 22–40. Πηγή

[7] Zimmerman, S. D. (2014), “The Returns to College Admission for Academically Marginal Students”, Journal of Labor Economics, 32(4), 711–754. Πηγή

[8] Mountjoy, J. (2024, revised 2025), “Marginal Returns to Public Universities”, NBER Working Paper 32296. Πηγή

[9] Galla, B. M. et al. (2019), “Why High School Grades Are Better Predictors of On-Time College Graduation Than Admissions Test Scores”, American Educational Research Journal. Πηγή

[10] Weiss, M. J. et al. (2021), “An On-Ramp to Student Success: A Randomized Controlled Trial Evaluation of CUNY Start”, Educational Evaluation and Policy Analysis, 43(4), 555–586. Πηγή

Μεθοδολογική σημείωση: Οι συγκεντρωτικοί αριθμοί 2021–2025 προκύπτουν από επεξεργασία των επίσημων ετήσιων πινάκων. Όπου τα δημόσια στοιχεία δεν επιτρέπουν καθαρή αιτιώδη απόδοση στην ΕΒΕ, αυτό δηλώνεται ρητά στο κείμενο.