Η διδασκαλία της Φυσικής στην Α΄ Λυκείου με μόλις δύο διδακτικές ώρες εβδομαδιαίως δεν επαρκεί για την ουσιαστική κάλυψη της ύλης, την επίτευξη των μαθησιακών στόχων και την εφαρμογή των σύγχρονων διδακτικών προσεγγίσεων που προβλέπονται από τα νέα σχολικά εγχειρίδια. Η προσθήκη τρίτης διδακτικής ώρας κρίνεται αναγκαία τόσο για παιδαγωγικούς όσο και για επιστημονικούς λόγους.
Καταρχάς, τα νέα βιβλία της Φυσικής Α΄ Λυκείου αποτελούν ένα εκτεταμένο και απαιτητικό διδακτικό εγχειρίδιο περίπου 200 σελίδων, το οποίο περιλαμβάνει τέσσερα μεγάλα κεφάλαια: Δύναμη, Κίνηση, Ενέργεια και Ήχο, με συνολικά δεκαεννέα επιμέρους ενότητες, διερευνήσεις κεφαλαίων, πειραματικές δραστηριότητες, εφαρμογές και ασκήσεις. Η έκταση και η πολυπλοκότητα αυτής της ύλης υπερβαίνουν σημαντικά τις δυνατότητες που παρέχουν δύο ώρες διδασκαλίας την εβδομάδα.
Επιπλέον, το βιβλίο δεν αποτελεί απλώς ένα θεωρητικό εγχειρίδιο, αλλά έναν «οδηγό μάθησης», ο οποίος υποστηρίζει τη διερευνητική διδασκαλία, την ανάπτυξη επιστημονικού συλλογισμού, την επίλυση προβλημάτων, τον πειραματισμό και την επεξεργασία πειραματικών δεδομένων. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις επιστημονικές πρακτικές, στα ψηφιακά εργαλεία και στις εργαστηριακές δραστηριότητες.
Η διδασκαλία πρέπει να ακολουθεί την «επιστημονική εκπαιδευτική μέθοδο με διερεύνηση», η οποία περιλαμβάνει διαδοχικά στάδια όπως ο καθορισμός προβλήματος, η διατύπωση υποθέσεων, ο πειραματισμός, η συλλογή και ανάλυση δεδομένων, η εξαγωγή συμπερασμάτων και οι εφαρμογές. Μια τέτοια διαδικασία απαιτεί σημαντικό διδακτικό χρόνο και δεν μπορεί να υλοποιηθεί αποτελεσματικά όταν η διδασκαλία περιορίζεται σε δύο ώρες εβδομαδιαίως. Στην πράξη, ο εκπαιδευτικός αναγκάζεται να περιορίζεται στην παρουσίαση της θεωρίας και στην επίλυση ελάχιστων ασκήσεων, εγκαταλείποντας τις διερευνητικές και εργαστηριακές δραστηριότητες που αποτελούν βασικό στοιχείο του Προγράμματος Σπουδών.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι τα νεα βιβλία ενσωματώνουν πλήθος πειραματικών δραστηριοτήτων και εργαστηριακών εφαρμογών. Ήδη από την πρώτη ενότητα για τη δύναμη προτείνονται πειράματα για τον νόμο του Hooke, τη μέτρηση δυνάμεων, τη δράση–αντίδραση και εικονικά εργαστήρια. Παράλληλα, περιλαμβάνουν οδηγίες για τη συγγραφή εργαστηριακών αναφορών και απαιτεί από τους μαθητές να εξοικειωθούν με την επεξεργασία πειραματικών δεδομένων. Η υλοποίηση τέτοιων δραστηριοτήτων προϋποθέτει διαθέσιμο χρόνο, ο οποίος δεν μπορεί να εξασφαλιστεί στο σημερινό ωρολόγιο πρόγραμμα.
Επιπρόσθετα, η Α΄ Λυκείου αποτελεί μεταβατική βαθμίδα μεταξύ Γυμνασίου και Λυκείου. Οι μαθητές καλούνται να κατανοήσουν νέες έννοιες, όπως τα διανυσματικά μεγέθη, η σύνθεση δυνάμεων, τα μοντέλα υλικού σημείου και άκαμπτου σώματος, η κινηματική περιγραφή της κίνησης, η ενέργεια και τα κύματα. Οι έννοιες αυτές αποτελούν τη βάση για τη Φυσική των επόμενων τάξεων και απαιτούν χρόνο για εμπέδωση, εξάσκηση και ανατροφοδότηση.
Η έλλειψη επαρκούς διδακτικού χρόνου έχει ως αποτέλεσμα την επιφανειακή κάλυψη της ύλης, τη μεταφορά σημαντικού μέρους της μαθησιακής διαδικασίας στην εξωσχολική υποστήριξη και την αδυναμία πολλών μαθητών να αποκτήσουν ουσιαστική κατανόηση των φυσικών εννοιών. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη φιλοσοφία του ίδιου του προγράμματος σπουδών , το οποίο επιδιώκει τη βαθιά κατανόηση και όχι την αποστήθιση.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, η καθιέρωση τρίτης εβδομαδιαίας διδακτικής ώρας στη Φυσική της Α΄ Λυκείου δεν αποτελεί απλώς μια επιθυμητή βελτίωση αλλά αναγκαία προϋπόθεση για την επιτυχή εφαρμογή του νέου Προγράμματος Σπουδών, την πραγματοποίηση εργαστηριακών δραστηριοτήτων, την ουσιαστική κατανόηση των φυσικών εννοιών και την επιστημονική καλλιέργεια των μαθητών. Η επιπλέον ώρα θα επιτρέψει την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων δραστηριοτήτων, θα ενισχύσει τη μαθησιακή διαδικασία και θα αναβαθμίσει συνολικά τη διδασκαλία της Φυσικής στο ελληνικό Λύκειο.
*Eμμανουηλίδης Αριστείδης Δ.ντης Γελ Πεύκων
Πάλλας Δήμος τ.Δ.ντης 4ου -8ου Γυμνασίου Λαμίας
