Σε μια σοβαρή καταγγελία που αναδεικνύει τις στρεβλώσεις και τις αυθαίρετες πρακτικές στην εφαρμογή της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης στη χώρα μας προχωρά ο Σύλλογος Αποφοίτων Τμημάτων Ειδικής Αγωγής (Σ.Α.Κ.Ε.Α.).
Με μια σκληρή ανακοίνωσή του, ο Σύλλογος κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για πληροφορίες που καταφθάνουν από εκπαιδευτικούς, σύμφωνα με τις οποίες εξετάζεται ή προτείνεται σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας η συγκέντρωση όλων των μαθητών που διαθέτουν γνωμάτευση για υποστήριξη από Τμήμα Ένταξης στο ίδιο ακριβώς τμήμα γενικής εκπαίδευσης.
Επιστροφή σε ξεπερασμένες πρακτικές απομόνωσης
Όπως υπογραμμίζει με έμφαση ο Σ.Α.Κ.Ε.Α., η συγκεκριμένη μεθοδολογία έρχεται σε πλήρη και ευθεία αντίθεση με τις θεμελιώδεις αρχές της Ευρωπαϊκής και Ελληνικής εκπαιδευτικής πολιτικής, οι οποίες προασπίζονται την ισότιμη συμμετοχή και την αποφυγή των διακρίσεων. Η σύγχρονη παιδαγωγική επιστήμη επιτάσσει την ισόρροπη κατανομή των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή αναπηρία σε όλα τα τμήματα της ίδιας τάξης, ώστε να προάγεται η κοινωνική ένταξη, η συνεργασία και η αποδοχή της διαφορετικότητας.
Αντίθετα, η «στοίβαξη» των παιδιών με γνωματεύσεις κάτω από την ίδια σχολική στέγη γενικής τάξης οδηγεί ντε φάκτο στη δημιουργία «γκέτο» ή «τμημάτων ειδικού χαρακτήρα» μέσα στο γενικό σχολείο. Με τον τρόπο αυτό, η Ειδική Αγωγή εργαλειοποιείται και μετατρέπεται από μέσο υποστήριξης σε μηχανισμό έμμεσου διαχωρισμού και περιθωριοποίησης.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι, όπως αποκαλύπτει ο Σύλλογος, το θέμα έχει ήδη τεθεί σε θεσμική συνάντηση με τη Διεύθυνση Ειδικής Αγωγής του Υπουργείου Παιδείας. Από την πλευρά του Υπουργείου ξεκαθαρίστηκε ρητά ότι τέτοιες ενέργειες υπερσυγκέντρωσης δεν συνάδουν με τη φιλοσοφία της συμπερίληψης και δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση κατεύθυνση της επίσημης εκπαιδευτικής πολιτικής.
Κατόπιν αυτού, ο Σ.Α.Κ.Ε.Α. καλεί τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης, τους διευθυντές των σχολείων και τους Συλλόγους Διδασκόντων να εφαρμόζουν αποκλειστικά παιδαγωγικά κριτήρια κατά τον σχηματισμό των τμημάτων. Παράλληλα, ζητά την άμεση έκδοση σαφούς και δεσμευτικής εγκυκλίου από το Υπουργείο Παιδείας, η οποία θα απαγορεύει ρητά αυτές τις μεθοδεύσεις και θα επιβάλλει την ισόρροπη κατανομή των μαθητών.
Η ανακοίνωση του Σ.Α.Κ.Ε.Α.
«Ο Σ.Α.Κ.Ε.Α. εκφράζει την έντονη ανησυχία και τον προβληματισμό του για πληροφορίες που έχουν περιέλθει σε γνώση του Συλλόγου από συναδέλφους εκπαιδευτικούς Ειδικής Αγωγής σε διάφορες περιοχές της χώρας, σύμφωνα με τις οποίες εξετάζεται ή προτείνεται η συγκέντρωση, όλων των μαθητών που διαθέτουν γνωμάτευση για υποστήριξη από Τμήμα Ένταξης, στο ίδιο τμήμα γενικής εκπαίδευσης.
Ο Σύλλογός μας θεωρεί ότι μια τέτοια πρακτική βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τις αρχές της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, της ισότιμης συμμετοχής και της αποφυγής διακρίσεων, οι οποίες αποτελούν θεμελιώδεις άξονες τόσο της Ελληνικής όσο και της Ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής πολιτικής.
Οι μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια ξεχωριστή ομάδα που οφείλει να συγκεντρώνεται σε συγκεκριμένα τμήματα. Αντίθετα, η συμπερίληψη προϋποθέτει τη συμμετοχή όλων των μαθητών στη σχολική ζωή, την ισόρροπη κατανομή τους στα τμήματα και τη δημιουργία ενός σχολικού περιβάλλοντος που προάγει τη συνεργασία, την αλληλεπίδραση και την αποδοχή της διαφορετικότητας.
Η κατανομή των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες οφείλει να γίνεται με τρόπο που να αποφεύγεται η υπερσυγκέντρωσή τους σε συγκεκριμένα τμήματα, καθώς η πρακτική αυτή αλλοιώνει τον χαρακτήρα της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και δημιουργεί συνθήκες έμμεσου διαχωρισμού. Η ισόρροπη κατανομή των μαθητών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία των τμημάτων, την κοινωνική ένταξη των μαθητών και την ανάπτυξη μιας πραγματικά συμπεριληπτικής σχολικής κουλτούρας.
Η συγκέντρωση όλων των μαθητών με γνωματεύσεις στο ίδιο τμήμα οδηγεί ουσιαστικά στη δημιουργία «τμημάτων ειδικού χαρακτήρα» μέσα στο γενικό σχολείο, αναπαράγοντας πρακτικές διαχωρισμού, που η σύγχρονη εκπαιδευτική επιστήμη επιχειρεί διαχρονικά να ξεπεράσει. Μια τέτοια επιλογή δεν εξυπηρετεί ούτε τις εκπαιδευτικές, ούτε τις κοινωνικές ανάγκες των μαθητών και κινδυνεύει να λειτουργήσει ως μορφή έμμεσου διαχωρισμού εντός της γενικής εκπαίδευσης.
Ο Σ.Α.Κ.Ε.Α. υπενθυμίζει ότι σκοπός των Τμημάτων Ένταξης δεν είναι η ομαδοποίηση ή η απομόνωση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, αλλά η παροχή της αναγκαίας εκπαιδευτικής υποστήριξης, ώστε οι μαθητές να συμμετέχουν ισότιμα στη σχολική κοινότητα και στη μαθησιακή διαδικασία.
Μάλιστα, κατά τη θεσμική συνάντηση του Συλλόγου μας με τη Διεύθυνση Ειδικής Αγωγής του Υπουργείου Παιδείας, επισημάνθηκε ότι πρακτικές συγκέντρωσης όλων των μαθητών με γνωματεύσεις στο ίδιο τμήμα δεν συνάδουν με τη φιλοσοφία της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και δεν αποτελούν επιδιωκόμενη κατεύθυνση της εκπαιδευτικής πολιτικής.
Καλούμε το Υπουργείο Παιδείας, τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης, τους Διευθυντές σχολικών μονάδων και τους Συλλόγους Διδασκόντων να διασφαλίσουν ότι η κατανομή των μαθητών θα πραγματοποιείται με παιδαγωγικά κριτήρια, με σεβασμό στις αρχές της συμπερίληψης και της ισότιμης συμμετοχής όλων των μαθητών στη σχολική ζωή.
Ο Σ.Α.Κ.Ε.Α. ζητά από το Υπουργείο Παιδείας να προχωρήσει στην έκδοση σαφών οδηγιών προς τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης και τις σχολικές μονάδες σχετικά με την κατανομή των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στα τμήματα γενικής εκπαίδευσης. Η παροχή συγκεκριμένων κατευθύνσεων κρίνεται απαραίτητη, ώστε να αποφεύγονται πρακτικές υπερσυγκέντρωσης μαθητών με γνωματεύσεις στα ίδια τμήματα, οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και δημιουργούν συνθήκες έμμεσου διαχωρισμού μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
Ζητούμε η σχετική οδηγία να προβλέπει ρητά ότι οι μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες κανανέμονται ισόρροπα στα τμήματα κάθε τάξης, λαμβάνοντας υπόψη παιδαγωγικά και εκπαιδευτικά κριτήρια, ώστε να διασφαλίζεται στην πράξη η αρχή της συμπερίληψης.
Ως Σ.Α.Κ.Ε.Α. αγωνιζόμαστε καθημερινά για ένα δημόσιο σχολείο ισότιμο, συμπεριληπτικό και προσβάσιμο για όλους τους μαθητές, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς. Γνωρίζουμε πολύ καλά τις δυσκολίες που εξακολουθούν να υπάρχουν στην εφαρμογή της νομοθεσίας και των αρχών της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, καθώς και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί Ειδικής Αγωγής μέσα στις σχολικές μονάδες. Ωστόσο, πέρα από κάθε επιμέρους δυσκολία ή διαφωνία, θεωρούμε ότι κοινός στόχος όλων μας πρέπει να είναι το συμφέρον των μαθητών και η διασφάλιση ίσων ευκαιριών συμμετοχής και μάθησης για όλους. Για τον λόγο αυτό δεν μπορούμε να παραμείνουμε σιωπηλοί απέναντι σε πρακτικές που οδηγούν, έστω και έμμεσα, σε διαχωρισμό και περιθωριοποίηση μαθητών μέσα στο ίδιο το σχολικό περιβάλλον.
Η Ειδική Αγωγή δεν μπορεί και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο διαχωρισμού. Αντίθετα, αποτελεί βασικό πυλώνα ενός σύγχρονου δημόσιου σχολείου χωρίς αποκλεισμούς, που αγκαλιάζει όλους τους μαθητές και δημιουργεί ίσες ευκαιρίες μάθησης και συμμετοχής για όλους.
Με εκτίμηση, για το Δ.Σ. του Σ.Α.Κ.Ε.Α.
Η Πρόεδρος Παναγοπούλου Χριστίνα
Η Γεν. Γραμματέας Λάμπρου – Φωτίου Αικατερίνη»
