Η εγχώρια δημόσια διοίκηση εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονο συγκεντρωτισμό, μια παθογένεια που κατατάσσει την Ελλάδα στις πλέον γραφειοκρατικές χώρες της Ευρώπης. Αυτή η υπερσυγκέντρωση εξουσιών στο κεντρικό κράτος δεν αποτελεί απλώς ένα θεσμικό δυσλειτουργικό γνώρισμα, αλλά παράγει άμεσες αρνητικές συνέπειες στην καθημερινότητα των πολιτών, οδηγώντας σε καθυστερήσεις έργων, αναπτυξιακές ανισότητες και σταδιακή δημογραφική ερήμωση της περιφέρειας.
Οι υφιστάμενες δομές περιορίζουν την αυτονομία των δήμων, στερώντας τους τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους και την αυτοτέλεια, ενώ παράλληλα περιθωριοποιούν τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στη λήψη των αποφάσεων. Απέναντι σε αυτό το τοπίο, η πολιτική πρωτοβουλία της ΕΛΑΣ, με τις κατευθυντήριες γραμμές που παρουσιάζονται από τον Αλέξη Τσίπρα στο «Σεράφειο», εισηγείται μια συνολική αναδιάρθρωση του διοικητικού μοντέλου, με στόχο τη μετατροπή των πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων οργανισμών σε πραγματικές τοπικές κυβερνήσεις.
Οι πέντε κομβικές τομές για την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών
Η προτεινόμενη μεταρρυθμιστική στρατηγική αρθρώνεται σε πέντε βασικές κατευθύνσεις:
- Αναδιαμόρφωση του αυτοδιοικητικού χάρτη: Προβλέπεται η ορθολογική επαναοριοθέτηση των δήμων σε 100 έως 150 ισχυρά σχήματα πανελλαδικά, με κριτήριο τη γεωγραφική και κοινωνική συνοχή. Παράλληλα, θεσμοθετείται η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και η μεταφορά των αρμοδιοτήτων τους στις αιρετές Περιφέρειες, ενώ εισάγεται ένας νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης που αποσαφηνίζει τις ευθύνες κάθε βαθμίδας.
- Ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων: Επαναφέρεται η αυτοτελής κάλπη για τα κοινοτικά συμβούλια, τα οποία αποκτούν δικό τους προϋπολογισμό και απευθείας χρηματοδότηση για τη διαχείριση των ζητημάτων της καθημερινότητας.
- Πολυεπίπεδη και μητροπολιτική διακυβέρνηση: Θεσπίζονται ειδικά σχήματα μητροπολιτικής διοίκησης για τα μεγάλα αστικά κέντρα (Αθήνα και Θεσσαλονίκη), καθώς και ενισχυμένες διαδημοτικές συνεργασίες για την αντιμετώπιση υπερτοπικών προκλήσεων, όπως η πολιτική προστασία και η διαχείριση πόρων.
- Ενίσχυση της συμμετοχικής δημοκρατίας: Εισάγονται εργαλεία ουσιαστικής παρέμβασης των πολιτών, όπως δεσμευτικοί συμμετοχικοί προϋπολογμοί, τοπικά δημοψηφίσματα με αποφασιστικό χαρακτήρα και κληρωτές συνελεύσεις, με στόχο τη διαφάνεια και τη διαρκή λογοδοσία.
- Οικονομική αυτονομία και επενδυτικά εργαλεία: Αντιμετωπίζεται το οξύ δημοσιονομικό έλλειμμα των δήμων —όπου η δημοσιονομική αυτονομία διαμορφώνεται μόλις στο 24,9%— μέσω της απόδοσης του τέλους ανθεκτικότητας, της ενίσχυσης των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ), της διεύρυνσης της χρηματοδότησης από το Πράσινο Ταμείο και της δημιουργίας ενός νέου προγράμματος «Φιλόδημος».
