Σφοδρή κριτική στην επιχειρούμενη συνταγματική αναθεώρηση αναφορικά με την τριτοβάθμια εκπαίδευση άσκησε το ΚΚΕ, διά στόματος της βουλευτού του, Αφροδίτης Κτενά, κατά τη διάρκεια της πρόσφατης συνεδρίασης της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής. Η τοποθέτηση του κόμματος επικεντρώθηκε στο επιχείρημα ότι η τροποποίηση του άρθρου 16 του Συντάγματος στερείται κοινωνικού προσήμου και αποσκοπεί αποκλειστικά στην ευθυγράμμιση της ανώτατης εκπαίδευσης με τις επιδιώξεις των επιχειρηματικών ομίλων.
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΚΚΕ, η διαγραφή της ρητής πρόβλεψης για αποκλειστικά δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα των πανεπιστημίων ανοίγει τον δρόμο για τη λειτουργία των κρατικών ιδρυμάτων με όρους ελεύθερης αγοράς, αποτελώντας κοινό τόπο της πολιτικής των υπόλοιπων κομμάτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η κριτική στα κόμματα του «αστικού τόξου» και το επιχείρημα των ελέγχων
Η εκπρόσωπος του ΚΚΕ υποστήριξε ότι στο ζήτημα της εμπορευματοποίησης της γνώσης καταγράφεται μια ουσιαστική σύγκλιση ανάμεσα στη Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ. Όπως σημείωσε, η αξιωματική αντιπολίτευση συναινεί στη μετατροπή των δημόσιων ιδρυμάτων σε επιχειρηματικές οντότητες, ενώ το ΠΑΣΟΚ ευθυγραμμίζεται πλήρως με τη λογική της ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων.
Αποδομώντας τη ρητορική της Χαριλάου Τρικούπη περί αυστηρών κρατικών ελέγχων στους ιδιώτες επενδυτές, η βουλευτής υπογράμμισε:
- Το θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ και οι κανόνες της ελεύθερης αγοράς καθιστούν αδύνατο τον έλεγχο των ιδιωτικών κεφαλαίων από το αστικό κράτος.
- Η δήθεν «ανεξάρτητη εποπτεία» αποτελεί προπέτασμα καπνού για την απρόσκοπτη είσοδο ιδιωτών τόσο στη χρηματοδότηση των δημόσιων όσο και στην ίδρυση αυτόνομων πανεπιστημίων.
Χρονικό μιας διαχρονικής απαξίωσης: Πώς «κουρελιάστηκε» το άρθρο 16
Κατά τη διάρκεια της ομιλίας πραγματοποιήθηκε μια αναλυτική ιστορική αναδρομή, με σκοπό να καταδειχθεί ότι η συνταγματική προστασία της δωρεάν παιδείας είχε υποστεί καίρια πλήγματα από όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις μέσω συγκεκριμένων νομοθετημάτων:
- Δεκαετία '90: Ενσωμάτωση των κατευθύνσεων της Συμφωνίας του Μάαστριχτ και, το 1999, της Διακήρυξης της Μπολόνια για τη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς εκπαιδευτικών υπηρεσιών.
- Νόμος Διαμαντοπούλου (2011): Θεσμοθέτηση των διαγραφών φοιτητών από τη συγκυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ.
- Στροφή του ΣτΕ (2012): Πρώτη δικαστική νομιμοποίηση της επιβολής διδάκτρων στα μεταπτυχιακά προγράμματα.
- Νόμος Γαβρόγλου (2017): Γενίκευση των διδάκτρων σε μεταπτυχιακά και ξενόγλωσσα τμήματα επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
- Νόμοι Κεραμέως (2019-2022): Κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου, επαναφορά των διαγραφών και επαγγελματική ισοτίμηση των κολεγίων με τα δημόσια ΑΕΙ, με αποκορύφωμα τον νόμο-πλαίσιο 4957 που οχύρωσε την επιχειρηματική λειτουργία των ιδρυμάτων.
- Νόμος Πιερρακάκη (2023): Πλήρης παράκαμψη του άρθρου 16 στην πράξη, με την άδεια λειτουργίας ιδιωτικών παραρτημάτων βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου.
Από τον μεταπολεμικό συμβιβασμό στην πολεμική οικονομία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιστορική προσέγγιση του ΚΚΕ για τη γέννηση του άρθρου 16. Όπως αναφέρθηκε, η καθιέρωση της δημόσιας και δωρεάν ανώτατης εκπαίδευσης στη Δυτική Ευρώπη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν το αποτέλεσμα της ιδεολογικής πίεσης και της ανωτερότητας των εκπαιδευτικών συστημάτων της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Τότε, οι καπιταλιστικές οικονομίες είχαν ανάγκη τη μαζική κρατική εκπαίδευση για την παραγωγή εξειδικευμένου δυναμικού, επιτρέποντας παράλληλα την είσοδο των λαϊκών στρωμάτων στα αμφιθέατρα.
Σήμερα, ωστόσο, σε συνθήκες έντονων ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, οι ανάγκες του κεφαλαίου έχουν μεταβληθεί. Το σύστημα απαιτεί τη μετατροπή του πανεπιστημίου σε καθαρό ιδεολογικό του μηχανισμό μέσω δύο οδών: των ιδιωτικών σχολών για άμεσο έλεγχο και των δημόσιων ιδρυμάτων που υποτάσσονται στους ομίλους μέσω της επιλεκτικής χρηματοδότησης και της καταστολής.
Οι κοινωνικές επιπτώσεις και το αίτημα για διεύρυνση της δωρεάν παιδείας
Το ΚΚΕ προειδοποιεί για δραματικές επιπτώσεις από την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς στην εκπαίδευση, κάνοντας λόγο για:
- Επέλαση των εκπαιδευτικών μονοπωλίων και διεκδίκηση του δημόσιου χρήματος.
- Υποβάθμιση και κατηγοριοποίηση των τίτλων σπουδών.
- Κατάρρευση της φοιτητικής μέριμνας και ανάπτυξη της αγοράς των φοιτητικών δανείων λόγω της γενίκευσης των διδάκτρων.
«Θεσμοθετούνται δύο ταχύτητες εισαγωγής: μία με βάση τις επιδόσεις και μία με βάση την οικονομική επιφάνεια, υψώνοντας νέους ταξικούς φραγμούς για τα παιδιά της εργατικής τάξης», τονίστηκε στην επιτροπή. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι πλήττεται η ακαδημαϊκή ελευθερία, καθώς η ανάγκη για ανταγωνιστικότητα θα εκδιώξει την κριτική σκέψη και την αμφισβήτηση από τα αμφιθέατρα.
Καταλήγοντας, η Αφροδίτη Κτενά ξεκαθάρισε ότι για το ΚΚΕ ο πραγματικός αναχρονισμός δεν είναι το κρατικό πανεπιστήμιο, αλλά η επιστροφή στα δίδακτρα. Το κόμμα διεκδικεί τη διεύρυνση του άρθρου 16 με γενναία αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης, σύγχρονα προγράμματα σπουδών και αποκλειστικά δημόσια, δωρεάν ανώτατη εκπαίδευση, στοχεύοντας σε μια κοινωνία απαλλαγμένη από την εκμετάλλευση, όπου η γνώση θα υπηρετεί αυτούς που παράγουν τον πλούτο.
