Σημαντικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο φέρνει το νέο νομοθετικό πλαίσιο, αλλάζοντας τους κανόνες για τα χρέη του αποβιώσαντος, τη νόμιμη μοίρα, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου αλλά και τη δυνατότητα συμφωνιών πριν από τον θάνατο.
Οι νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται, κατά κανόνα, στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ενώ ο νόμος περιλαμβάνει ειδικές μεταβατικές προβλέψεις για παλαιότερες κληρονομιές.
Τι αλλάζει στα χρέη της κληρονομιάς
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη που συνοδεύουν την περιουσία που κληρονομεί. Το νέο πλαίσιο προβλέπει διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου, ώστε οι υποχρεώσεις της κληρονομιάς να ικανοποιούνται κατά βάση από την ίδια την κληρονομιαία περιουσία.
Παράλληλα, προβλέπονται διαδικασίες για τη δικαστική εκκαθάριση της κληρονομιάς, ώστε να αντιμετωπίζονται χωριστά το ενεργητικό και οι οφειλές της. Ωστόσο, η προστασία αυτή δεν είναι απόλυτη. Ο κληρονόμος μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με συνέπειες εφόσον παραβιάσει τους κανόνες που θέτει ο νόμος για τη διαχείριση ή τη διάθεση της κληρονομιαίας περιουσίας.
Αλλαγές επέρχονται και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή στην περίπτωση που ο αποβιώσας δεν έχει αφήσει διαθήκη. Ενισχύεται η θέση του επιζώντος συζύγου, ενώ προβλέπονται ειδικότερες ρυθμίσεις και για τον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Παράλληλα, ο επιζών σύζυγος αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μετά τον θάνατο.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης χρηματική παροχή για πρόσωπο που παρείχε ουσιαστική και χωρίς αμοιβή φροντίδα στον αποβιώσαντα, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του νόμου.
Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική αξίωση
Μία από τις βασικότερες αλλαγές αφορά τη νόμιμη μοίρα. Τα πρόσωπα που έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας – μεταξύ άλλων οι κατιόντες, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι – αποκτούν πλέον κατ’ αρχήν χρηματική αξίωση έναντι του κληρονόμου.
Η αξίωση αντιστοιχεί στο μισό της αξίας της μερίδας που θα λάμβανε ο δικαιούχος εάν δεν υπήρχε διαθήκη. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, πάντως, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει και αυτούσια απόδοση περιουσιακού στοιχείου. Η αλλαγή αυτή διαφοροποιεί ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο ασκείται το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας, καθώς δεν οδηγεί αυτομάτως σε συγκυριότητα επί των περιουσιακών στοιχείων της κληρονομιάς.
Το νέο πλαίσιο εισάγει και τη δυνατότητα κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου, οι οποίες καταρτίζονται με συμβολαιογραφικό έγγραφο.
Με τον τρόπο αυτό μπορεί να ρυθμιστεί εκ των προτέρων η διαδοχή, κάτι που αποκτά ιδιαίτερη σημασία για περιουσίες με ακίνητα αλλά και για οικογενειακές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα εκ των προτέρων παραίτησης από το κληρονομικό δικαίωμα ή από τη νόμιμη μοίρα, υπό τις προϋποθέσεις και τον τύπο που ορίζει ο νόμος. Οι σχετικές συμφωνίες μπορούν να καταρτίζονται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026.
Τι ισχύει για παλαιότερες κληρονομιές
Κρίσιμο είναι το μεταβατικό καθεστώς. Οι νέες ρυθμίσεις δεν εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις παλαιότερες υποθέσεις, καθώς ο νόμος προβλέπει ειδικούς κανόνες ανάλογα με τον χρόνο θανάτου και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η διαδικασία.
Ειδικότερα, για πρόσωπα που είχαν αποβιώσει πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 προβλέπονται ειδικές μεταβατικές διατάξεις, ενώ για ορισμένες διαδικασίες η εφαρμογή του νέου πλαισίου εξαρτάται από το εάν έχει ήδη ασκηθεί σχετική αγωγή.
Η μεταρρύθμιση αποτελεί συνολική αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τόσο η περιουσία όσο και οι υποχρεώσεις που αφήνει πίσω του ο αποβιώσας.
