«Βαθύ» και μακροχρόνιο αποτύπωμα στην κατανομή του καθαρού πλούτου αφήνει η κρίση χρέους στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο, όπως προκύπτει από πρόσφατη ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Σύμφωνα με τα στοιχεία, το μερίδιο του πλουσιότερου 10% του πληθυσμού στον συνολικό καθαρό πλούτο αυξήθηκε από 46% το 2010 σε 51,8% το 2023 στην ομάδα των έξι χωρών της ευρωζώνης που βρέθηκαν στο επίκεντρο της δημοσιονομικής προσαρμογής (Ελλάδα, Κύπρος, Ισπανία, Ιρλανδία, Ιταλία και Πορτογαλία).
Αυξημένος συντελεστής ανισότητας και απόκλιση από την υπόλοιπη Ευρωζώνη
Η εξέλιξη του συντελεστή Gini, ο οποίος μετρά το επίπεδο της κοινωνικής ανισότητας, αποτυπώνει την έντονη απόκλιση ανάμεσα στα κράτη-μέλη:
Στις 6 πληγείσες χώρες, ο δείκτης Gini αυξήθηκε από τις 61,5 μονάδες το 2010 στις 65,9 μονάδες το 2023, παραμένοντας στάσιμος στα υψηλά επίπεδα του 2021.
Στη υπόλοιπη Ευρωζώνη, ο δείκτης σημείωσε υποχώρηση από τις 71,8 μονάδες το 2010 στις 69,7 μονάδες το 2023, καταγράφοντας βελτίωση κατά 2,1 μονάδες.
Η σύγκριση αυτή καταδεικνύει την ιδιαίτερη επιμονή των συνεπειών της ύφεσης στις οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου και της Ιρλανδίας.
Πώς προέκυψε η διεύρυνση
Η διεύρυνση της ανισότητας οφείλεται σε σειρά παραγόντων που επηρέασαν διαφορετικά τα νοικοκυριά ανάλογα με την περιουσιακή τους σύνθεση:
Πτώση των τιμών των ακινήτων και δανεισμός: Τα νοικοκυριά που είχαν λάβει στεγαστικά δάνεια είδαν την αξία της περιουσίας τους να υποχωρεί δραματικά, ενώ οι δανειακές τους υποχρεώσεις παρέμειναν αμετάβλητες.
Ταχύτερη ανάκαμψη των χρηματοπιστωτικών τίτλων: Περιουσιακά στοιχεία όπως οι μετοχές, τα οποία κατέχονται κατά κύριο λόγο από τα εύπορα στρώματα, ανέκαμψαν με πολύ ταχύτερους ρυθμούς.
Υποχώρηση της ιδιοκατοίκησης: Η μείωση των ποσοστών ιδιοκατοίκησης, ιδίως ανάμεσα στους νεότερους, εμπόδισε τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα να επωφεληθούν από τη μεταγενέστερη άνοδο των τιμών στην αγορά ακινήτων.
Τα χαρακτηριστικά της ανάλυσης της ΕΚΤ
Η μελέτη εκπονήθηκε από τους οικονομικούς αναλυτές Danilo Bianco, Jiri Slacalek και Oreste Tristani, βασιζόμενη στα ευρήματα της έρευνας Household Finance and Consumption Survey του Ευρωσυστήματος, η οποία καλύπτει περίπου 90.000 νοικοκυριά σε 22 χώρες.
Όπως διευκρινίζουν οι συντάκτες, η έρευνα εστιάζει στον καθαρό πλούτο (αξία περιουσίας μετ’ αφαιρέσεως των χρεών). Παρότι τα ευρήματα δεν υποδηλώνουν αναγκαστικά απόλυτη αύξηση του πλούτου των ευσυνείδητων ή απόλυτη πτώση των φτωχότερων, καθιστούν σαφές ότι το μερίδιο του συνολικού πλούτου μετατοπίστηκε υπέρ των πιο εύπορων νοικοκυριών, περιορίζοντας το αποτύπωμα του φτωχότερου 50% του πληθυσμού.
