Χωρίς σύνταξη κινδυνεύουν να μείνουν ασφαλισμένοι που φτάνουν στην ηλικία των 67 ετών χωρίς να έχουν συμπληρώσει τα απαραίτητα 15 χρόνια ασφάλισης. Ωστόσο, υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις που μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να τους βοηθήσουν να καλύψουν τον χρόνο που υπολείπεται και να κατοχυρώσουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Η αναζήτηση χαμένων ενσήμων, η προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης, η αναγνώριση πλασματικών ετών και η κάλυψη εισφορών από τη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) είναι ορισμένες από τις δυνατότητες που έχουν στη διάθεσή τους οι ενδιαφερόμενοι.
Οι επιλογές αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, μακροχρόνια ανέργους, γυναίκες που διέκοψαν την εργασία τους για την ανατροφή των παιδιών τους, πρώην ελεύθερους επαγγελματίες που έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους, αλλά και εργαζομένους που έχουν σημαντικά κενά στο ασφαλιστικό τους ιστορικό.
Για τη χορήγηση πλήρους σύνταξης γήρατος στα 67 απαιτούνται, κατά κανόνα, τουλάχιστον 4.500 ημέρες ασφάλισης, δηλαδή 15 έτη. Όσοι διαθέτουν 10, 11 ή 12 χρόνια ασφάλισης μπορούν να εξετάσουν τις διαθέσιμες λύσεις, προκειμένου να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο χρόνο. Καθοριστικό είναι να ελεγχθεί κάθε περίπτωση ξεχωριστά, καθώς οι προϋποθέσεις διαφέρουν ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς.
Σύνταξη χωρίς συμπληρωμένη 15ετία: Οι 7 λύσεις
1. Έλεγχος για χαμένα ένσημα
Το πρώτο βήμα για όσους πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση χωρίς να έχουν συμπληρώσει 15 χρόνια ασφάλισης είναι να ελέγξουν προσεκτικά το ασφαλιστικό ιστορικό τους στον e-ΕΦΚΑ.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να μην εμφανίζονται περίοδοι ασφάλισης, παρότι έχουν καταβληθεί εισφορές. Για τον λόγο αυτό, αξίζει να αναζητηθούν ένσημα που δεν έχουν καταγραφεί, χρόνος ασφάλισης από παλαιά ή χαμένα ασφαλιστικά βιβλιάρια, εισφορές σε διαφορετικούς πρώην ασφαλιστικούς φορείς, καθώς και περίοδοι ασφάλισης στον πρώην ΟΓΑ.
Παράλληλα, μπορεί να εξεταστεί αν υπάρχουν δυνατότητες αναγνώρισης περιόδων ανασφάλιστης εργασίας, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. Στον συνολικό ασφαλιστικό χρόνο είναι επίσης δυνατόν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να συνυπολογιστεί εργασία σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε κράτη με τα οποία η Ελλάδα έχει συνάψει διμερείς συμβάσεις κοινωνικής ασφάλισης.
Ο έλεγχος αυτός μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός, καθώς ενδέχεται να αποκαλύψει χρόνο ασφάλισης που δεν είχε υπολογιστεί αρχικά.
2. Προαιρετική ασφάλιση για έως τρία χρόνια
Μια ακόμη δυνατότητα αφορά όσους έχουν διακόψει την υποχρεωτική ασφάλισή τους και βρίσκονται κοντά στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Ειδικότερα, προβλέπεται, υπό προϋποθέσεις, η δυνατότητα συμπλήρωσης έως τριών ετών ασφάλισης για ασφαλισμένους που έχουν υποβάλει αίτηση συνταξιοδότησης και χρειάζονται περιορισμένο επιπλέον χρόνο για να θεμελιώσουν δικαίωμα.
Για τους μισθωτούς απαιτούνται τουλάχιστον 500 ημέρες υποχρεωτικής ασφάλισης κατά την τελευταία πενταετία, ενώ για τους μη μισθωτούς προβλέπονται αντίστοιχες προϋποθέσεις ασφαλιστικού χρόνου.
Στην περίπτωση των μισθωτών, ο ασφαλισμένος καταβάλλει το σύνολο της εισφοράς κύριας σύνταξης, δηλαδή τόσο το εργατικό όσο και το εργοδοτικό μέρος. Ο υπολογισμός γίνεται με βάση τον μέσο όρο των αποδοχών του τελευταίου δωδεκαμήνου, με κατώτατη βάση τον κατώτατο μισθό.
Η δυνατότητα αυτή μπορεί να διευκολύνει όσους βρίσκονται κοντά στη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών, χωρίς να χρειάζεται να επιστρέψουν απαραίτητα σε καθεστώς κανονικής απασχόλησης.
3. Γενική προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης
Για όσους δεν πληρούν τις ειδικές προϋποθέσεις της παραπάνω ρύθμισης, υπάρχει η δυνατότητα γενικής προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης.
Η συγκεκριμένη επιλογή μπορεί να επιτρέψει στον ασφαλισμένο να συνεχίσει να συγκεντρώνει συντάξιμο χρόνο, ακόμη και αν έχει σταματήσει να εργάζεται. Για την υπαγωγή προβλέπονται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, οι οποίες σχετίζονται με τον προηγούμενο χρόνο ασφάλισης και το χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει από τη διακοπή της υποχρεωτικής ασφάλισης.
Μεταξύ άλλων, απαιτείται είτε να έχουν συμπληρωθεί 3.000 ημέρες ή 10 χρόνια υποχρεωτικής ασφάλισης οποτεδήποτε είτε να υπάρχουν 1.500 ημέρες ή πέντε χρόνια ασφάλισης, εκ των οποίων οι 300 ημέρες να βρίσκονται μέσα στην τελευταία πενταετία, με αίτηση εντός 12 μηνών από τη διακοπή της ασφάλισης.
Για την ένταξη μπορεί επίσης να απαιτείται έλεγχος της ασφαλιστικής κατάστασης και, όπου προβλέπεται, εξέταση από αρμόδια Υγειονομική Επιτροπή. Για πρώην αυτοαπασχολουμένους και αγρότες, σημαντική προϋπόθεση είναι η εξόφληση ή η ενεργή ρύθμιση των ασφαλιστικών οφειλών τους.
Η ασφάλιση αρχίζει από την υποβολή της αίτησης και δεν έχει αναδρομική ισχύ. Επομένως, πριν από την επιλογή της συγκεκριμένης λύσης, είναι απαραίτητο να υπολογιστούν οι εισφορές και ο χρόνος που θα χρειαστεί για τη συμπλήρωση της 15ετίας.
4. Κάλυψη εισφορών από τη ΔΥΠΑ για μακροχρόνια ανέργους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυνατότητα προαιρετικής συνέχισης της ασφάλισης για μακροχρόνια ανέργους, με κάλυψη των εισφορών από τη ΔΥΠΑ, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση αφορά ασφαλισμένους που βρίσκονται έως πέντε χρόνια πριν από τη συμπλήρωση του ορίου ηλικίας για πλήρη συνταξιοδότηση. Όταν το όριο είναι τα 67 έτη, η δυνατότητα μπορεί να εξεταστεί από την ηλικία των 62 ετών.
Για την ένταξη απαιτείται, μεταξύ άλλων, να έχουν συμπληρωθεί τουλάχιστον 3.000 ημέρες ασφάλισης, να υπάρχει συνεχόμενη εγγεγραμμένη ανεργία για 12 μήνες και να πληρούνται οι όροι που αφορούν την εγγραφή στη ΔΥΠΑ και την απόσταση από το όριο συνταξιοδότησης.
Εφόσον εγκριθεί η υπαγωγή, η ΔΥΠΑ καλύπτει τις προβλεπόμενες εισφορές κύριας και επικουρικής ασφάλισης.
Για τους μακροχρόνια ανέργους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, η συγκεκριμένη δυνατότητα μπορεί να αποτελέσει σημαντική διέξοδο, καθώς επιτρέπει τη συνέχιση της ασφαλιστικής κάλυψης χωρίς να απαιτείται η καταβολή των αντίστοιχων εισφορών από τους ίδιους.
5. Εξαγορά πλασματικών ετών
Η αναγνώριση πλασματικών χρόνων ασφάλισης αποτελεί ακόμη μία επιλογή για όσους επιδιώκουν να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο ασφαλιστικό χρόνο.
Ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς και τις προϋποθέσεις που ισχύουν για κάθε κατηγορία ασφαλισμένων, μπορούν να αναγνωριστούν συγκεκριμένες περίοδοι, όπως χρόνος σπουδών, ανατροφής τέκνων, γονικής άδειας ή κενά ασφάλισης.
Για ορισμένες κατηγορίες ασφαλισμένων προβλέπονται ειδικές δυνατότητες αναγνώρισης χρόνου, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στη συμπλήρωση των 4.500 ημερών ασφάλισης. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, γυναίκες που ασφαλίστηκαν πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993 και διαθέτουν τουλάχιστον 3.600 ημέρες ασφάλισης μπορούν να εξετάσουν την αναγνώριση επιπλέον χρόνου, με βάση το καθεστώς που τις αφορά.
Το κόστος εξαγοράς εξαρτάται από τις ισχύουσες διατάξεις και τα δεδομένα κάθε ασφαλισμένου. Για τον λόγο αυτό, πριν από την υποβολή αίτησης, είναι σημαντικό να υπολογιστεί αν η εξαγορά συμφέρει οικονομικά και αν ο αναγνωριζόμενος χρόνος μπορεί πράγματι να αξιοποιηθεί για τη θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Η αίτηση αναγνώρισης υποβάλλεται σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες, συνήθως πριν ή ταυτόχρονα με την αίτηση συνταξιοδότησης, ενώ για ορισμένες περιπτώσεις ισχύουν ειδικές ρυθμίσεις.
6. Συμπλήρωση ενσήμων μέσω εργασίας
Η επιστροφή στην εργασία αποτελεί μια ακόμη λύση για όσους έχουν τη δυνατότητα να απασχοληθούν και χρειάζονται επιπλέον χρόνο ασφάλισης.
Στη μισθωτή εργασία, η πλήρης απασχόληση αντιστοιχεί κατά κανόνα σε 25 ημέρες ασφάλισης τον μήνα, δηλαδή σε 300 ημέρες τον χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο, ο ασφαλισμένος μπορεί σταδιακά να καλύψει το κενό που τον χωρίζει από τη συμπλήρωση της 15ετίας.
Εναλλακτικά, όσοι επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν επαγγελματικά ως αυτοαπασχολούμενοι μπορούν να εξετάσουν τις ασφαλιστικές υποχρεώσεις που συνεπάγεται η συγκεκριμένη επιλογή.
Το κόστος εξαρτάται από την ασφαλιστική κατηγορία και τις εισφορές που ισχύουν κατά τον χρόνο υπαγωγής. Παράλληλα, θα πρέπει να υπολογιστούν τυχόν πρόσθετες επαγγελματικές και φορολογικές επιβαρύνσεις.
Πριν από οποιαδήποτε απόφαση, οι ενδιαφερόμενοι χρειάζεται να εξετάσουν αν η συγκεκριμένη επιλογή είναι οικονομικά βιώσιμη και πόσος χρόνος απαιτείται για να συμπληρωθούν οι ημέρες ασφάλισης που λείπουν.
7. Η παροχή του ΟΠΕΚΑ για ανασφάλιστους υπερηλίκους
Για όσους δεν καταφέρουν να συμπληρώσουν τα απαιτούμενα 15 χρόνια ασφάλισης, υπάρχει και η δυνατότητα εξέτασης της παροχής του ΟΠΕΚΑ για ανασφάλιστους υπερηλίκους.
Πρόκειται για προνοιακή παροχή και όχι για σύνταξη γήρατος. Η χορήγησή της εξαρτάται από συγκεκριμένα κριτήρια, μεταξύ των οποίων η ηλικία, τα χρόνια νόμιμης και μόνιμης διαμονής στην Ελλάδα, το εισόδημα και η περιουσιακή κατάσταση.
Βασική προϋπόθεση είναι η συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας. Για τη χορήγηση του πλήρους ποσού απαιτείται συγκεκριμένος χρόνος διαμονής στη χώρα, ενώ σε περιπτώσεις μικρότερης διάρκειας προβλέπεται αναλογική μείωση, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες.
Παράλληλα, εξετάζονται εισοδηματικά όρια, τα οποία διαφέρουν ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση, καθώς και πρόσθετες προϋποθέσεις σχετικά με άλλες συντάξεις ή παροχές που ενδέχεται να λαμβάνει ο ενδιαφερόμενος.
Η συγκεκριμένη επιλογή αφορά όσους δεν έχουν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα και χρειάζεται να ενημερωθούν για τις δυνατότητες κοινωνικής προστασίας που προβλέπονται για την περίπτωσή τους.
Τι πρέπει να προσέξουν όσοι πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση
Για όσους βρίσκονται κοντά στα 67 έτη και δεν έχουν συμπληρώσει 15 χρόνια ασφάλισης, το πρώτο βήμα είναι να εξακριβώσουν τον ακριβή χρόνο ασφάλισης που διαθέτουν και να ελέγξουν αν υπάρχουν ένσημα που δεν έχουν καταγραφεί.
Στη συνέχεια, μπορούν να εξετάσουν αν πληρούν τις προϋποθέσεις για προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης, αναγνώριση πλασματικών χρόνων ή κάλυψη εισφορών από τη ΔΥΠΑ. Εάν δεν μπορούν να θεμελιώσουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα, είναι σημαντικό να ενημερωθούν και για την προνοιακή παροχή του ΟΠΕΚΑ.
Οι προϋποθέσεις, το κόστος και οι δυνατότητες διαφέρουν ανάλογα με το ασφαλιστικό ιστορικό κάθε ενδιαφερομένου. Για τον λόγο αυτό, πριν από οποιαδήποτε ενέργεια, συνιστάται η επικοινωνία με τον e-ΕΦΚΑ και τις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να επιλεγεί η καταλληλότερη λύση.
