Ένα ταξίδι που ξεκίνησε πριν από σχεδόν πέντε χιλιετίες και δεν ολοκληρώθηκε ποτέ έρχεται ξανά στο φως, μέσα από μια σημαντική υποβρύχια αρχαιολογική ανακάλυψη. Κοντά στο νησί Κέκοβα, στα ανοιχτά της Αττάλειας στη νότια Τουρκία, αρχαιολόγοι εντόπισαν κατάλοιπα ναυαγίου με φορτίο που χρονολογείται πριν από περίπου 4.400 έως 4.700 χρόνια.
Το εύρημα ενδέχεται να ανήκει στο αρχαιότερο γνωστό ναυάγιο που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα, ενώ ένα από τα σενάρια που εξετάζουν οι ερευνητές είναι ότι το πλοίο κατευθυνόταν προς την Κρήτη ή την Τροία. Αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις, η ανακάλυψη θα προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τις θαλάσσιες μετακινήσεις και τις εμπορικές επαφές των πολιτισμών της Ανατολικής Μεσογείου κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού.
Τα ευρήματα που έμειναν στον βυθό για χιλιάδες χρόνια
Το ναυάγιο βρίσκεται σε βάθος περίπου 30 μέτρων, κοντά στο νησί Κέκοβα, στην περιοχή της Αττάλειας. Από το ξύλινο σκαρί δεν έχουν διασωθεί κατάλοιπα, ωστόσο το φορτίο που παρέμεινε στον βυθό αποτελεί σημαντική πηγή πληροφοριών για την ηλικία και τη δραστηριότητα του πλοίου.
Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν περισσότερα από 30 κεραμικά αγγεία αποθήκευσης, γνωστά ως αμφορείς, καθώς και τρεις πέτρινες άγκυρες. Τα αντικείμενα παραπέμπουν σε ένα εμπορικό ταξίδι της Εποχής του Χαλκού, όταν οι θαλάσσιες διαδρομές συνέδεαν ήδη απομακρυσμένες περιοχές της Μεσογείου.
Σύμφωνα με τις έως τώρα εκτιμήσεις, τα αγγεία ενδέχεται να χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά προϊόντων όπως το ελαιόλαδο ή το κρασί. Η μελέτη τους αναμένεται να δώσει περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενο του φορτίου, αλλά και για τις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιούνταν τα μεγάλα θαλάσσια ταξίδια της εποχής.
Γιατί η Κρήτη βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πιθανή σύνδεση του ναυαγίου με την Κρήτη. Αναλύσεις του πηλού υποδεικνύουν ότι τα αγγεία ενδέχεται να κατασκευάστηκαν σε εργαστήρια της κοιλάδας του Ιορδάνη, στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Παρόμοια κεραμικά ευρήματα έχουν εντοπιστεί σε αρχαιολογικές θέσεις της Αιγύπτου, μεταξύ άλλων κοντά στις πυραμίδες της Γκίζας, αλλά και στην Τροία και την Κρήτη. Οι ομοιότητες αυτές ενισχύουν την εκτίμηση ότι υπήρχαν εμπορικές διαδρομές που συνέδεαν τις περιοχές αυτές πολύ πριν από την ακμή των μεγάλων πολιτισμών της δεύτερης χιλιετίας π.Χ.
Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο το πλοίο να είχε αποπλεύσει από κάποιο λιμάνι των ακτών του Λεβάντε, μεταφέροντας προϊόντα προς τη δυτική ή τη βόρεια Ανατολική Μεσόγειο. Η Κρήτη αποτελεί έναν από τους πιθανούς προορισμούς, χωρίς ωστόσο να έχει αποδειχθεί ότι ήταν πράγματι το σημείο στο οποίο κατευθυνόταν.
Εάν η σύνδεση επιβεβαιωθεί, το εύρημα θα μπορούσε να προσφέρει νέα στοιχεία για τις επαφές του νησιού με τις ανατολικές ακτές της Μεσογείου σε μια εξαιρετικά πρώιμη περίοδο της ιστορίας του.
Το παράξενο αγγείο με τα εννέα σημάδια
Ανάμεσα στα αντικείμενα που ξεχωρίζουν βρίσκεται ένα ιδιαίτερο κεραμικό αγγείο, το οποίο φέρει εννέα διαφορετικά σημάδια στην επιφάνειά του και δύο οπές στο σώμα του.
Οι πρώτες εκτιμήσεις των ειδικών αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο να χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή τυριού ή βουτύρου. Η υπόθεση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα μπορούσε να αποκαλύψει πτυχές της καθημερινής ζωής των ναυτικών που ταξίδευαν στην περιοχή πριν από περίπου 4.700 χρόνια.
Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι ότι τα πληρώματα ενδέχεται να μετέφεραν ζώα, όπως κατσίκες, ώστε να εξασφαλίζουν γάλα κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους και να παρασκευάζουν γαλακτοκομικά προϊόντα. Πρόκειται, ωστόσο, για πιθανή ερμηνεία της χρήσης του αγγείου και όχι για οριστικά επιβεβαιωμένο συμπέρασμα.
Η περαιτέρω ανάλυση των ευρημάτων και των υπολειμμάτων που έχουν διατηρηθεί σε ορισμένα αγγεία ίσως προσφέρει απαντήσεις για το είδος των προϊόντων που μετέφερε το πλοίο, αλλά και για τις διατροφικές συνήθειες των αρχαίων πληρωμάτων.
Πώς αποκαλύφθηκε το αρχαίο ναυάγιο
Τα κατάλοιπα είχαν εντοπιστεί σε προηγούμενες υποβρύχιες έρευνες κοντά στην Κέκοβα, όμως η ηλικία των ευρημάτων δεν είχε αρχικά εκτιμηθεί σωστά. Η σύγκριση των αγγείων με αντίστοιχα κεραμικά αντικείμενα που έχουν βρεθεί σε άλλες αρχαιολογικές θέσεις οδήγησε τους επιστήμονες σε μια πολύ παλαιότερη χρονολόγηση.
Οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν το 2026, έπειτα από την εξασφάλιση των απαραίτητων αδειών από το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού. Οι εργασίες πραγματοποιούνται υπό την εποπτεία της Διεύθυνσης του Μουσείου της Αττάλειας, με επιστημονικό υπεύθυνο τον αναπληρωτή καθηγητή Χακάν Ονίζ του Πανεπιστημίου Akdeniz.
Η χρονολόγηση βασίζεται κυρίως στη μορφολογία και τη διακόσμηση των κεραμικών αγγείων, καθώς το ξύλινο τμήμα του πλοίου δεν έχει διασωθεί ώστε να καταστεί δυνατή η άμεση χρονολόγησή του με μεθόδους όπως η ανάλυση ραδιενεργού άνθρακα.
Τα αντικείμενα που ανασύρονται υποβάλλονται σε εργασίες συντήρησης και επιστημονικής εξέτασης, με στόχο να διατηρηθούν και να μελετηθούν λεπτομερώς.
Ένα εύρημα που μπορεί να αλλάξει την ιστορία της ναυσιπλοΐας
Η πιθανή ηλικία του ναυαγίου της Κέκοβα το καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό για την υποβρύχια αρχαιολογία. Εφόσον επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις, θα μπορούσε να προηγείται χρονικά του γνωστού ναυαγίου της Δοκού, κοντά στην Ύδρα, το οποίο συγκαταλέγεται στα αρχαιότερα γνωστά ναυάγια του Αιγαίου.
Η σημασία της ανακάλυψης, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην πιθανότητα ενός αρχαιολογικού ρεκόρ. Τα ευρήματα προσφέρουν στοιχεία για την έκταση των εμπορικών δικτύων της εποχής, την προέλευση των προϊόντων που μεταφέρονταν διά θαλάσσης και τις επαφές ανάμεσα σε διαφορετικές κοινότητες της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ερώτημα για το πού ακριβώς κατευθυνόταν το πλοίο παραμένει ανοιχτό. Η πιθανή πορεία προς την Κρήτη προσθέτει μια ιδιαίτερη διάσταση στην ανακάλυψη, καθώς συνδέει το ναυάγιο με ένα από τα σημαντικότερα νησιά της προϊστορικής Μεσογείου.
Περισσότερες απαντήσεις αναμένονται από τη συνέχιση των ερευνών. Μέχρι τότε, τα κεραμικά αγγεία που παρέμειναν στον βυθό επί χιλιάδες χρόνια αποτελούν ένα σπάνιο παράθυρο σε έναν κόσμο θαλάσσιων ταξιδιών, εμπορίου και πολιτισμικών ανταλλαγών που αναπτύσσονταν πολύ νωρίτερα απ’ όσο θα μπορούσε κανείς να φανταστεί.
