Στα σχολεία της Γαλλίας, η συζήτηση για την εκπαιδευτική κρίση έχει πλέον περάσει από τις αίθουσες και τα γραφεία των συνδικαλιστικών οργανώσεων στις αποκλεισμένες σχολικές εισόδους, όπου μαθητές διαμαρτύρονται για τις συνθήκες φοίτησης και, σε αρκετές περιπτώσεις, βρίσκονται αντιμέτωποι με αστυνομικές δυνάμεις. Πίσω από τις εικόνες των συγκρούσεων βρίσκεται μια επίμονη απαίτηση: να μπορούν να παρακολουθούν μαθήματα με επαρκείς καθηγητές, σε αξιοπρεπή κτίρια και με ένα πρόγραμμα που να αφήνει χώρο για ξεκούραση και προσωπική ζωή.
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από λύκεια της παρισινής περιφέρειας και επεκτάθηκαν σε άλλες πόλεις. Σύμφωνα με τον επίσημο απολογισμό για την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου, 356 λύκεια βρίσκονταν σε πλήρη ή μερικό αποκλεισμό, έναντι 338 την προηγούμενη ημέρα. Η έκταση του κινήματος δείχνει ότι τα προβλήματα που καταγγέλλονται δεν περιορίζονται σε μια σχολική μονάδα ή σε μια γειτονιά.
Ο πρόεδρος της Ένωσης Μαθητών Λυκείου, Ριάντ Ρανί, αναφέρεται σε τμήματα με 32–35 μαθητές, σε ελλείψεις εκπαιδευτικών και υποστηρικτικού προσωπικού, ενώ μαθητές περιγράφουν σχολικά ωράρια που εξαντλούν τις αντοχές τους. Πρόκειται για αναφορές σε συγκεκριμένες συνθήκες και όχι για ενιαία αποτύπωση όλων των γαλλικών σχολείων.
Η έλλειψη καθηγητών, πάντως, επιβεβαιώνεται και από ευρύτερη συνδικαλιστική καταγραφή. Η έρευνα του SNES-FSU σε δείγμα 1.033 σχολικών μονάδων έδειξε ότι στην αρχή της χρονιάς έλειπε τουλάχιστον ένας καθηγητής από το 53% των γυμνασίων και λυκείων που εξετάστηκαν, ενώ στο 69% υπήρχε έλλειψη τουλάχιστον ενός μέλους του διδακτικού ή υποστηρικτικού προσωπικού. Η έρευνα αφορά κενές θέσεις και ανάγκες αντικατάστασης μεγαλύτερης διάρκειας, εξαιρώντας τις περιστασιακές απουσίες.
Για έναν μαθητή που προετοιμάζεται για εξετάσεις, η απουσία καθηγητή μεταφράζεται σε χαμένες ώρες, ύλη που συσσωρεύεται και αβεβαιότητα για το αν θα μπορέσει να καλύψει εγκαίρως τα κενά. Όταν αυτή η εμπειρία συνυπάρχει με πολυπληθείς τάξεις, ακόμη και ο εκπαιδευτικός που βρίσκεται στη θέση του έχει περιορισμένα περιθώρια να απαντήσει στις διαφορετικές ανάγκες των παιδιών.
Η πίεση συμπληρώνεται από το ωράριο. Στο ρεπορτάζ του Basta!, μαθητές περιγράφουν ημέρες που εκτείνονται από τις οκτώ το πρωί έως τις έξι το απόγευμα, με μετακινήσεις και περιορισμένο χρόνο για φαγητό. Η κόπωση φτάνει μέσα στην αίθουσα, όπου ορισμένοι δυσκολεύονται να παραμείνουν συγκεντρωμένοι. Το σχολείο κινδυνεύει έτσι να απαιτεί διαρκώς περισσότερη προσπάθεια από παιδιά που διαθέτουν όλο και λιγότερο χρόνο για να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν και οι καταγγελίες για τις υποδομές.Η 17χρονη Φαντίλα αναφέρεται σε παρουσία κατσαρίδων και αρουραίων στο σχολείο της, καθώς και σε ακραίες θερμοκρασιακές συνθήκες στις αίθουσες. Ο καθηγητής Βενσάν Λατούρ συνδέει τη συσσωρευμένη δυσαρέσκεια με τους καύσωνες του Ιουνίου, οι οποίοι ανέδειξαν προβλήματα μόνωσης και προστασίας των σχολικών κτιρίων από τη ζέστη.
Οι μαρτυρίες αυτές χρειάζονται συγκεκριμένους τεχνικούς και υγειονομικούς ελέγχους, αλλά το παιδαγωγικό τους περιεχόμενο είναι σαφές: ένα παιδί που δυσφορεί από τη θερμοκρασία ή αισθάνεται ότι βρίσκεται σε παραμελημένο χώρο δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί, ενώ η κατάσταση του κτιρίου επηρεάζει και την εμπιστοσύνη του στους θεσμούς που έχουν την ευθύνη της εκπαίδευσής του.
Στο Σεν Ντενί, η διαμαρτυρία συνδέεται επίσης με το αίσθημα κοινωνικής και χωρικής ανισότητας. Μαθητές περιγράφουν την πεποίθηση ότι τα σχολεία των εργατικών προαστίων αντιμετωπίζονται δυσμενέστερα, ενώ ο δήμαρχος Μπαλί Μπαγιακόκο υποστηρίζει ότι οι φτωχότερες περιοχές λαμβάνουν λιγότερους πόρους. Αυτές οι τοποθετήσεις εκφράζουν μια πολιτική διάσταση της κινητοποίησης: την απαίτηση η ποιότητα της δημόσιας εκπαίδευσης να μην εξαρτάται από τη διεύθυνση κατοικίας.
Οι μαθητικές διαμαρτυρίες συνέπεσαν με την απεργία εργαζομένων του Δημοσίου στις 29 Σεπτεμβρίου, ενόψει του προϋπολογισμού του 2027. Το Reuters αναφέρεται σε κυβερνητικό σχέδιο εξοικονόμησης 54 δισ. ευρώ και σε πρόταση νέου παγώματος των βασικών αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων. Η χρονική σύμπτωση ενισχύει την αντιπαράθεση γύρω από τη χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών, χωρίς να σημαίνει ότι όλες οι μαθητικές διεκδικήσεις προέκυψαν από το συγκεκριμένο δημοσιονομικό σχέδιο.
Η κρατική αντιμετώπιση έχει οξύνει τη σύγκρουση. Τα εκπαιδευτικά συνδικάτα SNES-FSU, SNEP-FSU και SNUEP-FSU καταγγέλλουν βίαιες και αδιάκριτες αστυνομικές επεμβάσεις μπροστά σε σχολεία, τραυματισμούς μαθητών και περιπτώσεις κράτησης, ζητώντας να διασφαλιστούν η έκφραση και ο διάλογος. Παράλληλα, καταδικάζουν τη βία εναντίον μαθητών και προσωπικού από οποιαδήποτε πλευρά.
Για την Τετάρτη ανακοινώθηκαν 625 αστυνομικές συλλήψεις ή προσαγωγές και 83 τραυματισμοί αστυνομικών και χωροφυλάκων, ενώ το υπουργείο Παιδείας ανέφερε 119 τραυματίες, μεταξύ τους 34 εργαζομένους, από την αρχή των κινητοποιήσεων. Τα στοιχεία αφορούν διαφορετικά χρονικά διαστήματα και δεν προσδιορίζουν από μόνα τους την αιτία κάθε τραυματισμού.
Ταυτόχρονα, σοβαρές επιθέσεις απαιτούν διερεύνηση και απόδοση ατομικών ευθυνών: στη Μασσαλία, σύμφωνα με τις αρχές, διευθυντής σχολείου περιλούστηκε με βενζίνη και τραυματίστηκε, ενώ πυροσβεστικό όχημα πυρπολήθηκε κοντά σε άλλο λύκειο. Η προστασία ανθρώπων και σχολικών εγκαταστάσεων είναι αναγκαία, όπως αναγκαίος είναι και ο έλεγχος των καταγγελιών για υπερβολική αστυνομική βία, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται ανήλικοι.
Η κυβέρνηση καλείται πλέον να δώσει απαντήσεις που να μπορούν να μετρηθούν μέσα στα σχολεία: καθηγητές στις κενές θέσεις, επισκευές, ασφαλείς εγκαταστάσεις και ουσιαστική μαθητική συμμετοχή. Η ελπιδοφόρα πλευρά αυτής της κρίσης βρίσκεται στην ίδια την απαίτηση των νέων να βελτιωθεί το σχολείο τους.
