Μαρία Δούση Το Ιράν ζει τις πιο ταραχώδεις ημέρες των τελευταίων ετών, καθώς οι μαζικές διαδηλώσεις που διαρκούν πάνω από δέκα ημέρες μετατρέπονται σε ανοιχτή πρόκληση για την Ισλαμική Δημοκρατία. Για την ηγεσία της χώρας, η κοινωνική αναταραχή δεν είναι ένα μεμονωμένο ξέσπασμα, αλλά μέρος ενός ευρύτερου εφιάλτη που συνδυάζει εσωτερική αστάθεια και διεθνείς εξελίξεις υψηλού ρίσκου.
Η χρονική σύμπτωση με την αιφνιδιαστική αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του συμμάχου της Τεχεράνης, Νικολάς Μαδούρο, έχει σημάνει συναγερμό στους κόλπους του καθεστώτος. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ εξετάζει ακόμη και σενάρια διαφυγής, με τη Ρωσία να φέρεται ως πιθανός προορισμός σε περίπτωση γενικευμένης εξέγερσης.
Οικονομική ασφυξία και κοινωνική οργή
Η σπίθα των κινητοποιήσεων ήταν η οικονομία. Στα τέλη Δεκεμβρίου, έμποροι στην Τεχεράνη κατέβηκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τη νέα βουτιά του ριάλ, που έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά, και για τον πληθωρισμό που αγγίζει το 40%. Οι διεθνείς κυρώσεις, η κακοδιαχείριση και η εκτεταμένη διαφθορά έχουν διαβρώσει το βιοτικό επίπεδο εκατομμυρίων Ιρανών.
Σύντομα, στις κινητοποιήσεις προστέθηκαν φοιτητές και εργαζόμενοι, με τις διαδηλώσεις να εξαπλώνονται σε 27 από τις 31 επαρχίες της χώρας. Τα αρχικά οικονομικά αιτήματα έδωσαν τη θέση τους σε ανοιχτά πολιτικά συνθήματα, με το «Θάνατος στον δικτάτορα» να ακούγεται ακόμη και στο ιστορικό Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης.
Η αντίδραση των Αρχών υπήρξε σκληρή. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για τουλάχιστον 36 νεκρούς και περισσότερες από 2.000 συλλήψεις. Οι δυνάμεις ασφαλείας, μαζί με τους Φρουρούς της Επανάστασης και τις παραστρατιωτικές μονάδες Basij, χρησιμοποίησαν δακρυγόνα, πλαστικές σφαίρες αλλά και πραγματικά πυρά.
Ιδιαίτερη κατακραυγή προκάλεσαν αναφορές από την επαρχία Ιλάμ, όπου δυνάμεις ασφαλείας φέρονται να εισέβαλαν σε νοσοκομείο για να συλλάβουν τραυματισμένους διαδηλωτές, πρακτική που διεθνείς οργανισμοί χαρακτηρίζουν κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου.
Το καθεστώς αποδίδει τις ταραχές σε «ξένους υποκινητές» και «ταραχοποιούς», αναγνωρίζοντας ελάχιστες απώλειες από την πλευρά των δυνάμεων ασφαλείας.
Μήνυμα μηδενικής ανοχής από τον Χαμενεΐ
Ο ίδιος ο ανώτατος ηγέτης χάραξε τη γραμμή άμυνας του καθεστώτος, δηλώνοντας ότι η κυβέρνηση θα ακούσει «νόμιμα αιτήματα», αλλά δεν θα δείξει καμία ανοχή σε όσους επιχειρούν να αποσταθεροποιήσουν τη χώρα. Το αφήγημα περί δυτικής συνωμοσίας ενισχύεται καθημερινά από κρατικά μέσα ενημέρωσης και την ηγεσία της Δικαιοσύνης.
Αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή κρίση από προηγούμενες είναι το διεθνές περιβάλλον. Η σύλληψη του Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις λειτούργησε ως σοκ για την Τεχεράνη. Η Βενεζουέλα αποτελούσε τον στενότερο σύμμαχο του Ιράν στο δυτικό ημισφαίριο και παράδειγμα αντοχής απέναντι στις κυρώσεις.
Οι εικόνες ενός μέχρι πρότινος «άτρωτου» ηγέτη να συλλαμβάνεται αναζωπύρωσαν τους φόβους αλλαγής καθεστώτος και στο Ιράν, ενώ οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί ετοιμότητας των ΗΠΑ να αντιδράσουν σε αιματοχυσία ενίσχυσαν το αίσθημα πολιορκίας.
Φόβος συνωμοσίας ή ρεαλιστική απειλή;
Η ιρανική ηγεσία μιλά εδώ και δεκαετίες για αμερικανικά σχέδια ανατροπής. Οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα, σε συνδυασμό με τη στήριξη του Ισραήλ προς τους Ιρανούς διαδηλωτές, τροφοδοτούν αυτό το αφήγημα. Συλλήψεις με κατηγορίες κατασκοπείας και αναφορές σε δίκτυα της Μοσάντ εντός της χώρας εντείνουν το κλίμα καχυποψίας.
Παρά τους παραλληλισμούς, το Ιράν διαφέρει ουσιαστικά από τη Βενεζουέλα: διαθέτει ισχυρό κρατικό μηχανισμό, περιφερειακούς συμμάχους και προηγμένες στρατιωτικές δυνατότητες. Κυρίως, όμως, η ιρανική κοινωνία παραμένει βαθιά αντίθετη σε κάθε μορφή ξένης στρατιωτικής επέμβασης.
Μια «τριπλή κρίση» χωρίς εύκολη διέξοδο
Αναλυτές περιγράφουν την κατάσταση ως «τριπλή κρίση»: οικονομική ασφυξία, κατάρρευση πολιτικής νομιμοποίησης και αυξανόμενη εξωτερική πίεση. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το καθεστώς ανησυχεί, αλλά πόσο μακριά είναι διατεθειμένο να φτάσει για να διατηρηθεί στην εξουσία.
Προς το παρόν, η απάντηση της Τεχεράνης είναι ξεκάθαρη: περισσότερη καταστολή και ελάχιστος διάλογος. Το αν αυτή η στρατηγική θα αποτρέψει ή θα επιταχύνει ένα «σενάριο Βενεζουέλας» παραμένει το πιο επικίνδυνο ανοιχτό στοίχημα για την Ισλαμική Δημοκρατία.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Πώς τα χρήματά σας «φεύγουν» αθόρυβα από τον τραπεζικό σας λογαριασμό
Σπίτι με 50 ευρώ το μήνα για δημόσιους υπαλλήλους: Το νέο πρόγραμμα που αλλάζει τα δεδομένα
