Γκένσλερ: Η φούσκα έχει ήδη δημιουργηθεί
Κατηγορηματικός εμφανίζεται ο Γκάρι Γκένσλερ, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της SEC από το 2021 έως το 2025 και σήμερα διδάσκει στο MIT.
Σε συνέντευξή του στο CNN υποστήριξε ότι η αγορά της τεχνητής νοημοσύνης βρίσκεται ήδη σε κατάσταση φούσκας, εκτιμώντας μάλιστα ότι η διόρθωση των υπερβολικών αποτιμήσεων θα μπορούσε να οδηγήσει την αμερικανική οικονομία σε ύφεση πριν από τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου 2028.
Η ανησυχία του δεν αφορά τόσο τις δυνατότητες της ίδιας της τεχνολογίας, όσο το χάσμα ανάμεσα στα τεράστια ποσά που επενδύονται και στα πραγματικά έσοδα που μπορούν να αποφέρουν οι σχετικές δραστηριότητες.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το CNN, οι ετήσιες δαπάνες για τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να αγγίξουν τα 800 δισ. δολάρια. Μάλιστα, οι μεγάλες τεχνολογικές επιχειρήσεις δαπανούν φέτος περίπου πέντε φορές περισσότερα χρήματα σε σύγκριση με όσα επένδυαν πριν από μόλις τρία χρόνια.
Ο Γκένσλερ θεωρεί ότι η σημερινή κατάσταση θυμίζει παλαιότερες τεχνολογικές επαναστάσεις. Οι σιδηρόδρομοι τον 19ο αιώνα, η εξάπλωση του ηλεκτρισμού τη δεκαετία του 1920 και η ανάπτυξη του Διαδικτύου τη δεκαετία του 1990 αποτέλεσαν καθοριστικές αλλαγές για την ανθρωπότητα. Ωστόσο, η πραγματική αξία αυτών των τεχνολογιών δεν απέτρεψε τις επενδυτικές υπερβολές και τις μεγάλες οικονομικές διορθώσεις.
Κατά την εκτίμησή του, η αγορά της AI θα μπορούσε να υποστεί ανάλογη αναπροσαρμογή, με επιπτώσεις στην αμερικανική οικονομία πριν από το τέλος του 2028. Οι συνέπειες ενδέχεται να θυμίσουν την κατάρρευση των εταιρειών του Διαδικτύου στις αρχές της δεκαετίας του 2000, χωρίς απαραίτητα να αποκτήσουν την έκταση της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008.
Τα δισεκατομμύρια πίσω από τις επενδύσεις και ο κρυφός δανεισμός
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που επισημαίνει ο πρώην πρόεδρος της SEC αφορά τον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτείται η επέκταση του κλάδου.
Πίσω από τις ανακοινώσεις για την κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων και υπερυπολογιστών βρίσκονται περίπλοκες συμφωνίες χρηματοδότησης, αλληλοσυνδεόμενες επενδύσεις και οικονομικές υποχρεώσεις που δεν είναι πάντοτε εύκολο να εντοπιστούν στους ισολογισμούς των επιχειρήσεων.
Ιδιαίτερη προσοχή συγκεντρώνουν οι λεγόμενες neoclouds. Πρόκειται για εξειδικευμένες εταιρείες που διαθέτουν υπολογιστική ισχύ σε επιχειρήσεις οι οποίες αναπτύσσουν εφαρμογές και μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.
Αρκετές από αυτές έχουν στηρίξει την ταχεία ανάπτυξή τους σε σημαντικό δανεισμό, θεωρώντας ότι η ζήτηση για τις υπηρεσίες τους θα συνεχίσει να αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς.
Το πρόβλημα θα εμφανιστεί εάν οι προβλέψεις αποδειχθούν υπεραισιόδοξες. Μια μικρότερη από την αναμενόμενη ζήτηση ή η πτώση των τιμών στις υπηρεσίες υπολογιστικής ισχύος θα μπορούσαν να δυσκολέψουν σημαντικά την αποπληρωμή των δανείων.
Ο Γκένσλερ εκτιμά ότι οι μεγαλύτεροι τεχνολογικοί όμιλοι διαθέτουν τις προϋποθέσεις για να αντέξουν μια τέτοια κρίση. Αντίθετα, θεωρεί πιθανό να υπάρξουν αποτυχίες και χρεοκοπίες μεταξύ των μικρότερων εταιρειών neocloud.
Οι κίνδυνοι, πάντως, δεν περιορίζονται στον τεχνολογικό τομέα. Οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη συνδέονται πλέον με τις αγορές ομολόγων, τις τράπεζες, την ενέργεια, τα ακίνητα και τις κατασκευές. Επομένως, μια απότομη επιβράδυνση θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα σε ένα ευρύ φάσμα οικονομικών δραστηριοτήτων.
Ρέι Ντάλιο: Η αγορά πλησιάζει σε μια επικίνδυνη καμπή
Ανησυχία εκφράζει και ο Ρέι Ντάλιο, ιδρυτής της Bridgewater Associates, ενός από τα μεγαλύτερα hedge funds διεθνώς.
Σε ομιλία του τον Οκτώβριο, σε εκδήλωση του Forbes στη Σιγκαπούρη, χαρακτήρισε την αγορά της τεχνητής νοημοσύνης μια κλασική επενδυτική φούσκα, η οποία πλησιάζει σε ένα κρίσιμο σημείο.
Για τον Ντάλιο, βασική πηγή κινδύνου αποτελεί ο συνδυασμός του αυξημένου δανεισμού με τα υψηλότερα επιτόκια. Όταν το κόστος χρηματοδότησης ανεβαίνει, οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται περισσότερο να υποστηρίξουν επενδυτικά σχέδια που στηρίζονται σε μελλοντικά έσοδα, τα οποία δεν είναι ακόμη εξασφαλισμένα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι ο ίδιος αναγνωρίζει την τεράστια δυναμική της τεχνητής νοημοσύνης. Θεωρεί ότι πρόκειται για μια τεχνολογία που μπορεί να προκαλέσει σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι αποκλείεται μια σοβαρή χρηματιστηριακή κατάρρευση. Μια τεχνολογική καινοτομία μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντική για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα να προκαλέσει μεγάλες οικονομικές απώλειες σε όσους επενδύσουν σε αυτήν σε υπερβολικά υψηλές τιμές ή σε ακατάλληλη χρονική στιγμή.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί για επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία
Οι ανησυχίες έχουν φτάσει και στους διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς. Στην έκθεσή του για την παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερότητα τον Οκτώβριο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο μιας απότομης διόρθωσης που θα μπορούσε να ξεκινήσει από τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη.
Σύμφωνα με ένα δυσμενές σενάριο που εξετάζει το Ταμείο, η υποχώρηση των σχετικών επενδύσεων θα μπορούσε έως το 2028 να περιορίσει το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 0,4%, τις επενδύσεις κατά 1,3% και την κατανάλωση κατά 0,6% σε σχέση με τις βασικές προβλέψεις.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η αύξηση του δανεισμού των επιχειρήσεων που αναπτύσσουν υπολογιστικές υποδομές. Από το 2024, το ποσοστό συμμετοχής των μεγάλων παρόχων αυτών των υπηρεσιών στις διεθνείς εκδόσεις εταιρικών ομολόγων επενδυτικής βαθμίδας έχει αυξηθεί από λιγότερο του 1% στο 10%.
Το ΔΝΤ επισημαίνει ακόμη ένα φαινόμενο που προκαλεί προβληματισμό: τις αλληλοσυνδεόμενες χρηματοδοτήσεις μεταξύ επιχειρήσεων του κλάδου.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια εταιρεία επενδύει σε μια άλλη, η οποία στη συνέχεια συμφωνεί να αγοράζει υπολογιστικές υπηρεσίες από τον αρχικό επενδυτή. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται οικονομικές σχέσεις που συνδέουν στενά τις επιχειρήσεις μεταξύ τους.
Αυτές οι συμφωνίες δεν είναι απαραίτητα προβληματικές. Ωστόσο, ενδέχεται να δημιουργούν μια υπερβολικά θετική εικόνα για την πραγματική ζήτηση και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.
Αντίστοιχες προειδοποιήσεις έχει διατυπώσει και η Τράπεζα της Αγγλίας, τονίζοντας ότι μια απότομη πτώση στις αποτιμήσεις των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να επηρεάσει τις διεθνείς αγορές. Ο κίνδυνος γίνεται μεγαλύτερος όταν συνυπάρχουν υψηλός δανεισμός και μεγάλη συγκέντρωση επενδύσεων σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων.
Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ - Κίνας δυσκολεύει την ανακοπή της επενδυτικής κούρσας
Πέρα από τους οικονομικούς παράγοντες, σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της επενδυτικής φρενίτιδας διαδραματίζει και η γεωπολιτική αντιπαράθεση.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς έναν αναπτυσσόμενο οικονομικό κλάδο. Είναι ένα πεδίο ανταγωνισμού με την Κίνα, το οποίο συνδέεται με την άμυνα, τις υπηρεσίες πληροφοριών, την κυβερνοασφάλεια και τη διεθνή επιρροή.
Αυτή η διάσταση διαφοροποιεί τη σημερινή κατάσταση από μια συνηθισμένη επενδυτική υπερβολή. Σε άλλες περιπτώσεις, η μείωση των προσδοκώμενων κερδών μπορεί να οδηγήσει τις επιχειρήσεις στον περιορισμό των δαπανών τους. Στην περίπτωση της τεχνητής νοημοσύνης, όμως, η υποχώρηση των επενδύσεων ενδέχεται να θεωρηθεί παραχώρηση στρατηγικού πλεονεκτήματος στον ανταγωνιστή.
Ο Γκένσλερ είχε αναφερθεί σε αυτό το ζήτημα και σε συνέντευξή του στο Bloomberg τον Σεπτέμβριο, επισημαίνοντας ότι ο ανταγωνισμός με τα κινεζικά μοντέλα δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες στην προσπάθεια θέσπισης αποτελεσματικών κανόνων ασφαλείας.
Από την πλευρά της, η Βέριτι Χάρντινγκ, πρώην επικεφαλής δημόσιας πολιτικής της Google DeepMind, έχει προειδοποιήσει ότι η αντιμετώπιση της τεχνητής νοημοσύνης ως μιας νέας κούρσας εξοπλισμών μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητες διεθνούς συνεργασίας για την ασφαλή ανάπτυξή της.
Το δίλημμα είναι σύνθετο. Οι μεγάλες δυνάμεις δεν επιθυμούν να χάσουν την τεχνολογική πρωτοπορία, οι εταιρείες θέλουν να εξασφαλίσουν τη θέση τους σε μια αγορά με τεράστιες προοπτικές και οι επενδυτές δεν θέλουν να αποχωρήσουν πρόωρα από έναν κλάδο που ενδέχεται να καθορίσει το μέλλον της οικονομίας.
Έτσι, η ανάγκη για οικονομική αυτοσυγκράτηση έρχεται σε σύγκρουση με την επιθυμία για ταχύτερη τεχνολογική ανάπτυξη.
Ντάριο Αμοντέι: Οι κίνδυνοι της AI ξεπερνούν την οικονομία
Μια διαφορετική διάσταση του προβλήματος αναδεικνύει ο Ντάριο Αμοντέι, διευθύνων σύμβουλος της Anthropic, ο οποίος έχει εκφράσει την ανάγκη να επιβραδυνθεί η ανάπτυξη των ισχυρότερων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Η θέση του βασίζεται στην εκτίμηση ότι οι μηχανισμοί ασφαλείας πρέπει να έχουν τον απαραίτητο χρόνο για να συμβαδίσουν με την ταχύτητα της τεχνολογικής προόδου.
Οι ανησυχίες του σχετίζονται με την αυξανόμενη δυνατότητα των προηγμένων συστημάτων να εκτελούν σύνθετες εργασίες χωρίς επαρκή ανθρώπινη επίβλεψη. Μεταξύ των κινδύνων που περιγράφει περιλαμβάνονται οι κυβερνοεπιθέσεις, η κακόβουλη αξιοποίηση της τεχνολογίας και η πιθανότητα απώλειας ελέγχου σε ιδιαίτερα εξελιγμένα συστήματα.
Οι απόψεις αυτές έχουν προκαλέσει έντονη αντιπαράθεση στον τεχνολογικό κλάδο. Ο Σαμ Άλτμαν της OpenAI και ο Έλον Μασκ έχουν επίσης αναφερθεί στην ανάγκη προσεκτικότερης αντιμετώπισης της ανάπτυξης της AI. Αντίθετα, άλλοι παράγοντες, όπως ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ της Meta, δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη διατήρηση του ανταγωνισμού και στην ευθύνη των ίδιων των εταιρειών.
Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι μονοδιάστατο. Όπως επισημαίνει το Chatham House, οι κανόνες ασφαλείας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν ως μέσο περιορισμού του ανταγωνισμού προς όφελος των επιχειρήσεων που ήδη κυριαρχούν στην αγορά.
Το βασικό ερώτημα είναι πώς μπορεί να περιοριστεί ο κίνδυνος από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνολογίας, χωρίς παράλληλα να δημιουργηθούν νέα μονοπώλια ή να ενισχυθεί η δυσπιστία μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας.
Η αντίθετη άποψη: Η αγορά μπορεί να διορθωθεί χωρίς κατάρρευση
Παρά τις προειδοποιήσεις, δεν συμμερίζονται όλοι οι αναλυτές τα πιο απαισιόδοξα σενάρια.
Ο Εντ Γιαρντένι, επικεφαλής της Yardeni Research, θεωρεί ότι η πρόβλεψη του Γκένσλερ αποτελεί ένα πιθανό ενδεχόμενο, αλλά δεν αποκλείει μια πιο ομαλή προσαρμογή της αγοράς.
Κατά την άποψή του, οι πρόσφατες απώλειες στις μετοχές που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη έχουν ήδη περιορίσει ορισμένες υπερβολικές αποτιμήσεις. Επιπλέον, οι μεγαλύτερες τεχνολογικές επιχειρήσεις διαθέτουν πραγματικά κέρδη και ισχυρότερη οικονομική βάση σε σχέση με πολλές εταιρείες που δραστηριοποιούνταν κατά την περίοδο της φούσκας των dot-com.
Αυτό αποτελεί μία από τις βασικές διαφορές ανάμεσα στη σημερινή κατάσταση και στην κρίση του 2000. Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε επιχειρήσεις με σημαντικά έσοδα, ισχυρές ταμειακές ροές και ήδη εδραιωμένη παρουσία στην αγορά.
Παρόλα αυτά, η οικονομική αντοχή των μεγάλων τεχνολογικών ομίλων δεν σημαίνει ότι θα καταφέρουν να επιβιώσουν όλοι όσοι δραστηριοποιούνται γύρω από αυτούς. Προμηθευτές, μικρότερες εταιρείες, δανειστές και επενδυτές ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με σημαντικές απώλειες σε περίπτωση που η αγορά υποχωρήσει απότομα.
Το μεγάλο ερώτημα: Ποιος θα πληρώσει το κόστος της επενδυτικής φρενίτιδας;
Η ιστορία έχει δείξει ότι οι μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές συνοδεύονται συχνά από υπερβολικές επενδυτικές προσδοκίες. Η κατάρρευση επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνταν στους σιδηροδρόμους δεν εξαφάνισε τους σιδηροδρόμους, όπως και η έκρηξη της φούσκας των dot-com δεν ανέκοψε την ανάπτυξη του Διαδικτύου.
Αντίστοιχα, η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να συνεχίσει να μεταμορφώνει την οικονομία, ακόμη και αν οι σημερινές αποτιμήσεις αποδειχθούν υπερβολικές.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιοι θα επωμιστούν τις οικονομικές συνέπειες εάν η αγορά περάσει από την περίοδο του ενθουσιασμού σε μια φάση έντονης διόρθωσης.
Ο Γκένσλερ προειδοποιεί για το ενδεχόμενο ύφεσης στις ΗΠΑ πριν από το 2028, ο Ντάλιο βλέπει μια επενδυτική φούσκα που πλησιάζει σε επικίνδυνο σημείο, ενώ το ΔΝΤ εξετάζει τις πιθανές επιπτώσεις μιας τέτοιας εξέλιξης στην παγκόσμια οικονομία. Την ίδια στιγμή, στελέχη της τεχνολογικής βιομηχανίας εκφράζουν φόβους ότι η ταχύτητα ανάπτυξης της AI μπορεί να ξεπεράσει τις δυνατότητες ελέγχου της.
Όλες αυτές οι εκτιμήσεις αναδεικνύουν μια βασική αντίφαση: η τεχνητή νοημοσύνη θεωρείται τόσο σημαντική για το μέλλον, ώστε καμία μεγάλη δύναμη ή εταιρεία δεν θέλει να περιορίσει την ανάπτυξή της. Ωστόσο, το κόστος των σημερινών επενδύσεων ενδέχεται να μην μπορεί να διατηρηθεί επ' αόριστον.
Η συνάντηση του επενδυτικού πυρετού με τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον. Η προσδοκία των μεγάλων κερδών ωθεί τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές στην ανάληψη ολοένα μεγαλύτερων κινδύνων, ενώ ο φόβος ότι κάποιος ανταγωνιστής θα αποκτήσει το προβάδισμα αποθαρρύνει κάθε προσπάθεια επιβράδυνσης.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο μέχρι πού μπορεί να φτάσει η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και πότε θα αποφασίσουν οι πρωταγωνιστές της αγοράς ότι η επενδυτική κούρσα έχει ξεπεράσει τα όρια της οικονομικής αντοχής.