Μπροστά σε ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια Ελ Νίνιο των τελευταίων δεκαετιών βρίσκεται πλέον ο πλανήτης, καθώς οι τελευταίες μετρήσεις στον τροπικό Ειρηνικό δείχνουν ότι το φαινόμενο συνεχίζει να ενισχύεται και μπορεί να κορυφωθεί προς το τέλος του 2026 σε επίπεδα που θα το κατατάξουν ακόμη και μεταξύ των ισχυρότερων που έχουν καταγραφεί στη σύγχρονη εποχή. Το κρίσιμο, όμως, είναι ότι ένα ισχυρό Ελ Νίνιο δεν σημαίνει πως κάθε περιοχή του κόσμου θα βιώσει τα ίδια φαινόμενα ούτε ότι μπορεί από τώρα να προβλεφθεί με βεβαιότητα αν ο ελληνικός χειμώνας θα είναι θερμός, ψυχρός, ξηρός ή βροχερός.
Η τελευταία ενημέρωση της αμερικανικής NOAA, στις 12 Νοεμβρίου, είναι ενδεικτική της έντασης που έχει ήδη αποκτήσει το φαινόμενο: η θερμοκρασιακή απόκλιση στην περιοχή Niño-3.4 έχει φτάσει τους +2,5 βαθμούς Κελσίου, ενώ ανατολικότερα στον Ειρηνικό οι αποκλίσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες. Η υπηρεσία εκτιμά ότι υπάρχει πιθανότητα περίπου 60% το επεισόδιο να ξεπεράσει σε ισχύ τα προηγούμενα Ελ Νίνιο του αρχείου που ξεκινά από το 1950, ενώ η πιθανότητα να παραμείνει ισχυρό έως πολύ ισχυρό μέχρι την περίοδο Ιανουαρίου-Μαρτίου 2027 παραμένει πάνω από 79%.
Αντίστοιχα, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός προβλέπει για την περίοδο Νοεμβρίου 2026-Ιανουαρίου 2027 μέση απόκλιση της θερμοκρασίας στην περιοχή Niño-3.4 περίπου +3,8 βαθμούς, με την κορύφωση να τοποθετείται γύρω στον Δεκέμβριο.
Δεν «ζεσταίνει» απλώς τον Ειρηνικό – Μετακινεί τον καιρό σε ολόκληρο τον πλανήτη
Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό φαινόμενο που συνδέεται με ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες στα επιφανειακά νερά του κεντρικού και ανατολικού τροπικού Ειρηνικού, όμως οι επιπτώσεις του δεν περιορίζονται στον ωκεανό όπου γεννιέται, καθώς μπορεί να επηρεάσει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε τεράστιες αποστάσεις και να μεταβάλει τα πρότυπα βροχοπτώσεων, θερμοκρασίας και ακραίων καιρικών φαινομένων.
Η ιδιαιτερότητα του φετινού επεισοδίου είναι ότι εκδηλώνεται σε έναν πλανήτη που βρίσκεται ήδη σε πολύ υψηλά επίπεδα θερμότητας.
Σύμφωνα με τον WMO, το διάστημα Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2026 ήταν κατά περίπου 1,47 βαθμούς θερμότερο από την προβιομηχανική περίοδο, ενώ τα έτη 2023-2026 αποτελούν πλέον τα τέσσερα θερμότερα χρόνια που έχουν καταγραφεί. Ταυτόχρονα, η θερμότητα των ωκεανών και η παγκόσμια στάθμη της θάλασσας βρίσκονται σε επίπεδα-ρεκόρ.
Το Ελ Νίνιο δεν δημιουργεί από μόνο του όλη αυτή την επιπλέον θερμότητα. Λειτουργεί όμως σαν μηχανισμός που διευκολύνει τη μεταφορά στην ατμόσφαιρα θερμότητας η οποία έχει αποθηκευτεί στους ωκεανούς, αυξάνοντας την πιθανότητα να εμφανιστούν ακόμη πιο ακραίες θερμοκρασίες και καιρικές καταστάσεις.
Από τους καύσωνες στις πλημμύρες και τις ασθένειες
Οι συνέπειες ενός πολύ ισχυρού Ελ Νίνιο δεν είναι παντού οι ίδιες.
Σε ορισμένες περιοχές αυξάνεται ο κίνδυνος ξηρασίας, σε άλλες οι πιθανότητες για πολύ έντονες βροχές και πλημμύρες, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να επιδεινώσουν προβλήματα δημόσιας υγείας, γεωργικής παραγωγής και επισιτιστικής ασφάλειας.
Ο WMO χαρακτηρίζει το σημερινό Ελ Νίνιο «πολλαπλασιαστή κινδύνου», επισημαίνοντας ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι ξηρασίες και οι ισχυρές βροχοπτώσεις μπορούν να αυξήσουν τους θανάτους από ζέστη, να επιβαρύνουν την ποιότητα του αέρα και να μεταβάλουν τη γεωγραφική εξάπλωση ασθενειών όπως ο δάγκειος πυρετός, η χολέρα και η ελονοσία.
Ήδη, σύμφωνα με τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις του WMO, οι καύσωνες, η ξηρασία και οι πυρκαγιές του 2026 συνδέθηκαν με περισσότερους από 30.000 επιπλέον θανάτους στην Ευρώπη.
Η προειδοποίηση για απώλειες «κλίμακας πανδημίας»
Ιδιαίτερη αίσθηση έχουν προκαλέσει οι εκτιμήσεις επιστημόνων δημόσιας υγείας για τις πιθανές ανθρώπινες απώλειες.
Ο επιδημιολόγος Κόλιν Κάρλσον και ο κλιματολόγος Κρίστοφερ Κάλαχαν υποστηρίζουν ότι ένα τόσο ισχυρό Ελ Νίνιο πρέπει να αντιμετωπιστεί και ως σοβαρός υγειονομικός κίνδυνος, ζητώντας διεθνή κινητοποίηση πριν κορυφωθούν οι επιπτώσεις του.
Στο δημοσίευμα που αποτέλεσε τη βάση των σχετικών αναφορών γίνεται λόγος για μοντελοποίηση σύμφωνα με την οποία οι επιπλέον θάνατοι εξαιτίας της ακραίας ζέστης θα μπορούσαν, υπό συγκεκριμένες παραδοχές, να φτάσουν έως περίπου 451.000 μέχρι τον Φεβρουάριο του 2027, με την ίδια την πηγή να διευκρινίζει ότι η συγκεκριμένη εργασία δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από ομοτίμους.
Γι' αυτό και η δραματική διατύπωση ότι το Ελ Νίνιο «θα είναι πιο θανατηφόρο από την πανδημία» χρειάζεται σημαντική διευκρίνιση: η σύγκριση που γίνεται στο αρχικό δημοσίευμα αφορά την πανδημία της γρίπης Η1Ν1 του 2009, για την οποία αναφέρεται εκτίμηση περίπου 284.000 θανάτων, και όχι την πανδημία της COVID-19.
Και στην Ελλάδα; Δεν υπάρχει απλή απάντηση
Για την Ελλάδα, το πιο εύκολο θα ήταν να επιχειρηθεί μια ευθεία σύνδεση του ισχυρού Ελ Νίνιο με έναν συγκεκριμένο τύπο χειμώνα. Επιστημονικά όμως αυτό δεν στέκει.
Η επίδραση του Ελ Νίνιο στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Μεσόγειο είναι πολύ πιο έμμεση από ό,τι σε περιοχές που βρίσκονται κοντύτερα στον Ειρηνικό, καθώς εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο θα διαμορφωθεί συνολικά η ατμοσφαιρική κυκλοφορία στον Βόρειο Ατλαντικό και την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Με απλά λόγια, ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο δεν σημαίνει αυτομάτως ούτε ζεστό χειμώνα στην Ελλάδα ούτε βροχερό χειμώνα ούτε περισσότερα χιόνια.
Οι τελευταίες εποχικές προβλέψεις του Copernicus δίνουν αυξημένη πιθανότητα για θερμοκρασίες πάνω από τον μέσο όρο σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και περισσότερο υετό σε αρκετές περιοχές της ηπείρου, χωρίς όμως αυτό να μεταφράζεται σε ασφαλή και συγκεκριμένη πρόβλεψη για την Ελλάδα.
Ένα ισχυρό σήμα, όχι ένα δελτίο καιρού για όλον τον χειμώνα
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο που πρέπει να κρατήσει κανείς από τις δραματικές προειδοποιήσεις των τελευταίων ημερών.
Το Ελ Νίνιο 2026-2027 είναι ήδη πολύ ισχυρό, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να καταγραφεί ως ιστορικό επεισόδιο και οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν δικαιολογημένα για αυξημένους κινδύνους από ακραία ζέστη, πλημμύρες, ξηρασία και επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
Δεν είναι όμως ένα παγκόσμιο κουμπί που, όταν πατηθεί, καθορίζει με τον ίδιο τρόπο τον καιρό σε κάθε χώρα.
Για την Ελλάδα, ο χειμώνας θα κριθεί τελικά από τη θέση των βαρομετρικών συστημάτων, την κυκλοφορία πάνω από τον Ατλαντικό και την Ευρώπη και τις μεταφορές ψυχρών ή θερμών αερίων μαζών προς τη Μεσόγειο.
Το Ελ Νίνιο αυξάνει τα ρίσκα και μεταβάλλει τις πιθανότητες. Δεν γράφει από τώρα το δελτίο καιρού του ελληνικού χειμώνα.