Η κοινωνιολογική μελέτη των γενεών συνδέεται με τον Καρλ Μανχάιμ, ο οποίος ήδη από το 1928 επισήμανε τη σημασία των κοινών ιστορικών εμπειριών στη διαμόρφωση της συνείδησης των ανθρώπων, χωρίς όμως να θεωρεί ότι η κοινή ηλικία συνεπάγεται κοινή κοινωνική ή πολιτική στάση.
Οι «Baby Boomers» πήραν το όνομά τους από τη μεγάλη αύξηση των γεννήσεων μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η «Γενιά Χ» έγινε ευρύτερα γνωστή από το μυθιστόρημα του Ντάγκλας Κόουπλαντ Generation X (1991), αν και ο όρος είχε χρησιμοποιηθεί νωρίτερα. Οι «Millennials», γνωστοί και ως «Γενιά Υ», ονομάστηκαν έτσι επειδή ενηλικιώθηκαν κοντά στην αλλαγή της χιλιετίας, ενώ η «Γενιά Ζ» προέκυψε από την αλφαβητική διαδοχή.
Πρόκειται για συμβατικές ταξινομήσεις και όχι για φυσικές διαιρέσεις της κοινωνίας.
Οι γενιές είναι κοινωνικές κατασκευές
Τι κοινό έχει ένας νέος που κληρονόμησε μια μεγάλη περιουσία με έναν συνομήλικό του που εργάζεται με χαμηλό μισθό και αδυνατεί να νοικιάσει σπίτι; Τι κοινό έχει ένας νέος που υποστηρίζει ακροδεξιές ιδέες με έναν συνομήλικό του που αγωνίζεται για την κοινωνική ισότητα;
Όλοι μπορεί να ανήκουν στη λεγόμενη «Γενιά Ζ». Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι συγκροτούν μια ομοιογενή κοινωνική ομάδα.
Η κοινωνική τάξη, το εισόδημα, η εκπαίδευση, οι πολιτικές πεποιθήσεις και οι συνθήκες ζωής διαμορφώνουν συχνά βαθύτερες διαφορές από εκείνες που αποτυπώνει το έτος γέννησης.
Σε άρθρο της στα Νέα (14/11/2026), η ομότιμη καθηγήτρια Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου Αλεξάνδρα Κορωναίου επισημαίνει ότι η «Γενιά Ζ» διαπερνάται από κοινωνικές ανισότητες. Παράλληλα, αναδεικνύει κοινές εμπειρίες των νέων, όπως η εργασιακή επισφάλεια, η δυσκολία εξασφάλισης στέγης, η οικονομική εξάρτηση από την οικογένεια και η δυσπιστία απέναντι στους πολιτικούς θεσμούς.
Ωστόσο, οι εμπειρίες αυτές δεν βιώνονται με τον ίδιο τρόπο από όλους. Η επιθυμία για αξιοπρεπή εργασία, αυτονομία και κοινωνική αναγνώριση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά με τη «Γενιά Ζ». Τη συναντάμε σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους. Εκείνο που μεταβάλλεται είναι οι κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι διεκδικούν την ικανοποίησή της.
Η διαρκής συζήτηση για τις γενιές συχνά μετατοπίζει την προσοχή από τις κοινωνικές ανισότητες στις ηλικιακές διαφορές. Όταν ακούμε ότι «η Γενιά Ζ δεν θέλει να δουλέψει», παραμερίζονται οι χαμηλοί μισθοί και η εργασιακή ανασφάλεια. Όταν ακούμε ότι «οι νέοι είναι προοδευτικοί» ή ότι «οι ηλικιωμένοι είναι συντηρητικοί», ξεχνάμε ότι σε κάθε εποχή υπήρχαν νέοι και ηλικιωμένοι με διαφορετικές, ακόμη και αντίθετες, πολιτικές αντιλήψεις.
Ο «σύγχρονος» Παπανούτσος
Αυτή ακριβώς τη διάκριση είχε επισημάνει ο Ευάγγελος Παπανούτσος πολύ πριν εμφανιστούν οι σημερινές ονομασίες των γενεών. Μάλιστα, ένα απόσπασμά του από την Πρακτική Φιλοσοφία συμπεριλήφθηκε φέτος, στις Πανελλαδικές Εξετάσεις του 2026, στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας.
Ο Παπανούτσος μάς υπενθυμίζει ότι η νεότητα δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την πρόοδο ούτε τα γηρατειά με τη συντήρηση:
«Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ.».
Ο προβληματισμός του Ευάγγελου Παπανούτσου είναι πολύ πιο βαθύς από πολλών σύγχρονων δοκιμιογράφων…