Ξέρουμε τι κάναμε στα δύο ή τρία μας χρόνια κυρίως από φωτογραφίες, βίντεο και οικογενειακές ιστορίες. Αν όμως προσπαθήσουμε να θυμηθούμε μια συνηθισμένη ημέρα από τότε, συναντάμε ένα μεγάλο κενό.
Το φαινόμενο ονομάζεται βρεφική ή παιδική αμνησία. Οι περισσότεροι ενήλικες έχουν ελάχιστες αναμνήσεις από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους, ενώ οι πρώτες πιο καθαρές αυτοβιογραφικές αναμνήσεις εμφανίζονται συνήθως στην προσχολική ηλικία.
Τα μωρά έχουν μνήμη
Το γεγονός ότι σήμερα δεν θυμόμαστε τη βρεφική μας ηλικία δεν σημαίνει ότι ως μωρά δεν μπορούσαμε να θυμόμαστε.
Τα μικρά παιδιά αναγνωρίζουν πρόσωπα και φωνές, μαθαίνουν συνήθειες και συγκρατούν πληροφορίες από προηγούμενες εμπειρίες. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν δημιουργούν αναμνήσεις, αλλά γιατί αργότερα δεν μπορούμε να τις ανακαλέσουμε.
Ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη
Μία από τις βασικές εξηγήσεις αφορά την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Τα πρώτα χρόνια της ζωής είναι μια περίοδος τεράστιων αλλαγών, ενώ περιοχές όπως ο ιππόκαμπος, που παίζει σημαντικό ρόλο στη μνήμη, συνεχίζουν να ωριμάζουν.
Ο εγκέφαλος ενός δίχρονου δεν είναι απλώς ένας μικρότερος εγκέφαλος ενηλίκου. Τα συστήματα που οργανώνουν τις εμπειρίες σε σταθερές αυτοβιογραφικές αναμνήσεις βρίσκονται ακόμη υπό ανάπτυξη.
Η γλώσσα παίζει τον δικό της ρόλο
Οι αναμνήσεις των ενηλίκων έχουν συχνά τη μορφή μικρών ιστοριών: «ήμουν στη γιαγιά», «ήταν καλοκαίρι», «έπεσα από το ποδήλατο».
Η γλώσσα μας βοηθά να οργανώνουμε και να περιγράφουμε όσα ζούμε. Ένα βρέφος, όμως, βιώνει τον κόσμο πριν αποκτήσει αυτό το ώριμο αφηγηματικό εργαλείο.
Παράλληλα αναπτύσσεται και η αίσθηση του εαυτού. Για να γίνει μια εμπειρία αυτοβιογραφική ανάμνηση, πρέπει σταδιακά να μπορούμε να την εντάξουμε στην προσωπική μας ιστορία: «Αυτό συνέβη σε εμένα».
Μπορούμε να εμπιστευτούμε την πρώτη μας ανάμνηση;
Όχι πάντα.
Η μνήμη δεν λειτουργεί σαν βίντεο που αποθηκεύεται και παραμένει ίδιο για πάντα. Είναι ανακατασκευαστική.
Μια παλιά φωτογραφία, μια οικογενειακή ιστορία ή κάτι που μας διηγήθηκαν οι γονείς μας μπορεί να μπλεχτεί με πραγματικά θραύσματα μιας παλιάς εμπειρίας. Έτσι, μια «ανάμνηση» μπορεί να περιέχει στοιχεία που προστέθηκαν αργότερα.
Τελικά, χάθηκαν τα πρώτα μας χρόνια;
Όχι ακριβώς.
Μπορεί να μη θυμόμαστε την πρώτη φορά που περπατήσαμε, τις πρώτες λέξεις που είπαμε ή τις καθημερινές στιγμές με τους ανθρώπους που μας μεγάλωσαν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εκείνες οι εμπειρίες δεν είχαν σημασία.
Τα πρώτα χρόνια είναι η περίοδος κατά την οποία μαθαίνουμε και αλλάζουμε με εντυπωσιακή ταχύτητα. Οι περισσότερες εικόνες μπορεί να χάθηκαν από τη συνειδητή μνήμη μας, όμως το αποτύπωμά τους έμεινε πάνω μας.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο παράξενο απ’ όλα: η εποχή που θυμόμαστε λιγότερο είναι εκείνη που μας διαμόρφωσε περισσότερο.
