Μπορεί η Κρήτη να πρωταγωνιστήσει στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης χωρίς να βρεθεί αντιμέτωπη με νέες πιέσεις στους ήδη περιορισμένους υδάτινους και ενεργειακούς πόρους της;
Το ερώτημα θέτει με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο ο καθηγητής της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πολυτεχνείου Κρήτης, Γιώργος Χαλκιαδάκης, ένας από τους πλέον αναγνωρισμένους ερευνητές στον χώρο της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Μιλώντας στο ZARPA RADIO 89,6, ο καθηγητής αναδεικνύει μια παράμετρο που συχνά μένει έξω από τη συζήτηση για τη ραγδαία ανάπτυξη της AI: το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα.
«Ναι στα data centers, αλλά πρώτα να μετρήσουμε το κόστος»
Η συζήτηση για την εγκατάσταση μεγάλων υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης στην Κρήτη αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς τα data centers απαιτούν σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και νερού για την ψύξη των υπολογιστικών συστημάτων.
Ο Γιώργος Χαλκιαδάκης θέτει το ζήτημα χωρίς περιστροφές.
«Εδώ δεν έχουμε νερό να πιούμε το καλοκαίρι», σημειώνει χαρακτηριστικά, διερωτώμενος αν είναι λογικό να σχεδιάζονται υποδομές που θα χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού.
Για τον ίδιο, το ζητούμενο δεν είναι να αποκλειστεί η ανάπτυξη της τεχνολογίας, αλλά να προηγείται κάθε απόφασης μια σοβαρή αποτίμηση των επιπτώσεών της.
Η δημιουργία data centers και λεγόμενων «AI factories» μπορεί να αποτελέσει σημαντική επένδυση, ωστόσο, όπως υπογραμμίζει, δεν μπορεί να σχεδιάζεται ανεξάρτητα από την κλιματική κρίση, την επάρκεια νερού και τις ενεργειακές ανάγκες της Κρήτης.
Ο κίνδυνος να «ατροφήσει» η ανθρώπινη σκέψη
Ο προβληματισμός του καθηγητή δεν περιορίζεται στο περιβάλλον.
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζει και για τον τρόπο με τον οποίο η καθημερινή χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να επηρεάσει την ανθρώπινη σκέψη.
Όπως εξηγεί, η κακή χρήση της AI μπορεί να οδηγήσει τους ανθρώπους σε μεγαλύτερη εξάρτηση από τις έτοιμες απαντήσεις, περιορίζοντας την ανάγκη για αναζήτηση, μελέτη, ανάλυση και προσωπική κρίση.
Το παράδειγμα του βιβλίου είναι χαρακτηριστικό: η διαδικασία του να διαβάσει κάποιος ένα βιβλίο από την αρχή μέχρι το τέλος, να επεξεργαστεί τις πληροφορίες και να δημιουργήσει τις δικές του συνδέσεις αποτελεί μια πνευματική άσκηση που δεν αντικαθίσταται από μια γρήγορη σύνοψη που παράγεται από ένα σύστημα AI.
«Πρέπει να μάθουν να σκέφτονται», είναι ουσιαστικά το μήνυμα που στέλνει ο καθηγητής, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα παιδιά.
AI και παιδιά: «Σίγουρα πρέπει να βάλουμε όρια»
Ο ίδιος τάσσεται υπέρ της εκπαίδευσης των παιδιών στις νέες τεχνολογίες, αλλά όχι χωρίς όρια.
Μάλιστα, αναφέρεται στην ανάγκη να προστατευθούν δεξιότητες όπως η συγκέντρωση, η ανάγνωση, η αναζήτηση και η κριτική σκέψη.
Η εμπειρία του ως γονέα τον έκανε, όπως περιγράφει, να προβληματιστεί ακόμη περισσότερο για το πόσο εύκολα ένα παιδί μπορεί να συνηθίσει να ζητά από μια μηχανή να δημιουργεί ακόμη και μια ιστορία για εκείνο.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απαραίτητα η πλήρης απαγόρευση της τεχνολογίας, αλλά η δημιουργία ενός πλαισίου μέσα στο οποίο τα παιδιά θα μαθαίνουν πρώτα να σκέφτονται και στη συνέχεια να αξιοποιούν την AI ως εργαλείο.
«Η πραγματικότητα θα γίνει όλο και πιο δυσδιάκριτη»
Ένα ακόμη μεγάλο στοίχημα αφορά την ίδια την πληροφορία.
Ο καθηγητής εκτιμά ότι στο άμεσο μέλλον το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου που θα κυκλοφορεί στο διαδίκτυο θα έχει παραχθεί ή επηρεαστεί από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Κείμενα, φωτογραφίες, βίντεο και άλλες μορφές ψηφιακού περιεχομένου γίνονται ήδη ολοένα δυσκολότερο να διαχωριστούν σε «ανθρώπινα» και «τεχνητά».
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς θα γνωρίζουμε στο μέλλον τι είναι πραγματικό και τι έχει δημιουργηθεί από μια μηχανή;
Ο ίδιος θεωρεί αναγκαία τη θέσπιση κανόνων, ακόμη και τη χρήση τεχνολογικών λύσεων που θα επιτρέπουν τον εντοπισμό περιεχομένου που έχει παραχθεί από AI.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία και στην εκπαίδευση, καθώς ήδη η Τεχνητή Νοημοσύνη χρησιμοποιείται για τη σύνταξη εργασιών και την απάντηση σε ερωτήματα εξετάσεων.
Ο φόβος για την ανεξέλεγκτη AI
Ο Γιώργος Χαλκιαδάκης αναφέρεται και στους κινδύνους που συνδέονται με την εξέλιξη ολοένα ισχυρότερων συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όπως εξηγεί, ακόμη και μια σχετικά μικρή πιθανότητα ενός εξαιρετικά σοβαρού σεναρίου δεν μπορεί να αγνοηθεί όταν οι πιθανές συνέπειες είναι τεράστιες.
Γι’ αυτό, όπως σημειώνει, η ασφάλεια και η ηθική της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν θα πρέπει να αποτελούν προαιρετικές προσθήκες, αλλά βασικές προϋποθέσεις της ίδιας της ανάπτυξής της.
Από την ιατρική μέχρι την ενέργεια
Παρά τους κινδύνους, ο καθηγητής αναγνωρίζει ότι η AI μπορεί να εξελιχθεί σε εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο για την ανθρωπότητα.
Ιδιαίτερα στον χώρο της ιατρικής, εκτιμά ότι στο μέλλον εξειδικευμένα συστήματα θα μπορούσαν να προσφέρουν ακόμη και καλύτερη υποστήριξη από τον άνθρωπο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Σήμερα, ωστόσο, προειδοποιεί ότι δεν είναι ασφαλές να αντιμετωπίζεται μια γενική εφαρμογή AI ως υποκατάστατο του γιατρού ή άλλου ειδικού.
Παράλληλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιηθεί και στην οργάνωση ενεργειακών συστημάτων και στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Τα Χανιά στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης
Η συζήτηση για το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα Χανιά, καθώς από τις 9 έως τις 11 Σεπτεμβρίου φιλοξενείται στην πόλη το 14ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Τεχνητής Νοημοσύνης, SETN 2026.
Στο συνέδριο συμμετέχουν ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει θεματικές γύρω από την ηθική και την ασφάλεια της AI, την ιατρική, την ενέργεια και τις εφαρμογές της νέας τεχνολογίας.
Παράλληλα, θα πραγματοποιηθεί επίδειξη ρομποτικών συστημάτων από ερευνητικές ομάδες του Πολυτεχνείου Κρήτης, του Πανεπιστημίου Κρήτης και του ΙΤΕ, με δράσεις ανοιχτές στο κοινό.
Και ίσως το βασικό μήνυμα που προκύπτει από τη συζήτηση είναι πως η τεχνολογική κούρσα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την πραγματικότητα στην οποία καλείται να αναπτυχθεί.
Για την Κρήτη, αυτό σημαίνει ότι πριν από τα μεγάλα σχέδια για την Τεχνητή Νοημοσύνη θα πρέπει να μπουν στο τραπέζι δύο πολύ πιο γήινα ζητήματα: πόση ενέργεια και πόσο νερό υπάρχουν διαθέσιμα.
