Το σημαντικό είναι η ικανότητα του οδηγού
Αυτό που έχει πραγματική σημασία είναι κατά πόσο ένας άνθρωπος μπορεί να αντιλαμβάνεται σωστά όσα συμβαίνουν στον δρόμο, να βλέπει καθαρά, να παίρνει γρήγορες αποφάσεις και να αντιδρά εγκαίρως σε μια απρόβλεπτη κατάσταση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Μεγάλη Βρετανία, όπου δεν υπάρχει ανώτατο όριο ηλικίας για την οδήγηση. Μετά τα 70, ωστόσο, ο οδηγός πρέπει να ανανεώνει την άδειά του και η διαδικασία επαναλαμβάνεται κάθε τρία χρόνια.
Στο πλαίσιο της ανανέωσης δηλώνει ότι πληροί τις απαιτήσεις όρασης και ενημερώνει τις αρμόδιες αρχές για τυχόν προβλήματα υγείας που μπορεί να επηρεάζουν την οδήγηση. Παράλληλα, έχει ανοίξει συζήτηση για αυστηρότερους ελέγχους, μεταξύ άλλων και για υποχρεωτικές εξετάσεις όρασης μετά τα 70, καθώς και για πιθανές γνωστικές αξιολογήσεις.
Οι ηλικιωμένοι οδηγοί αυξάνονται
Η συζήτηση γίνεται ολοένα πιο σημαντική, καθώς ο αριθμός των ηλικιωμένων οδηγών αυξάνεται. Στη Μεγάλη Βρετανία, εκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας άνω των 70 ετών εξακολουθούν να διαθέτουν άδεια οδήγησης, ενώ οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι ο αριθμός τους θα συνεχίσει να αυξάνεται τα επόμενα χρόνια.
Ταυτόχρονα, τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι από μια συγκεκριμένη ηλικία και μετά αυξάνεται ο κίνδυνος σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου σε τροχαίο.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι ηλικιωμένοι προκαλούν περισσότερα δυστυχήματα. Ένας σημαντικός παράγοντας είναι η σωματική ευαλωτότητα. Ένα τροχαίο που ένας νεότερος άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίσει με σχετικά ελαφρύ τραυματισμό μπορεί να έχει πολύ σοβαρότερες συνέπειες για έναν άνθρωπο μεγαλύτερης ηλικίας.
Ποιες αλλαγές μπορεί να επηρεάσουν την οδήγηση
Με την πάροδο των χρόνων μπορεί να εμφανιστούν αλλαγές που επηρεάζουν την ασφαλή οδήγηση. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
μειωμένη οπτική οξύτητα ή περιορισμός του οπτικού πεδίου,
μεγαλύτερη δυσκολία στην οδήγηση τη νύχτα,
βραδύτερες αντιδράσεις,
μειωμένη κινητικότητα του αυχένα και των άκρων,
προβλήματα ακοής,
δυσκολίες στη συγκέντρωση ή στην κρίση,
ορισμένες νευρολογικές ή άλλες παθήσεις,
παρενέργειες φαρμάκων, όπως υπνηλία και ζάλη.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν λαμβάνονται πολλά φάρμακα ταυτόχρονα, καθώς ορισμένοι συνδυασμοί μπορούν να επηρεάσουν την εγρήγορση και την ικανότητα αντίδρασης.
Τι αλλάζει στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει θεσπίσει κανόνα που να προβλέπει αυτόματη αφαίρεση του διπλώματος από κάποιον επειδή ξεπέρασε μια συγκεκριμένη ηλικία.
Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία για τις άδειες οδήγησης δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην αξιολόγηση της σωματικής και πνευματικής κατάστασης των οδηγών. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται αυτοαξιολόγηση της φυσικής και νοητικής κατάστασης κατά την έκδοση ή ανανέωση της άδειας ή η εφαρμογή διαφορετικού συστήματος που θα αποφασίσει κάθε κράτος-μέλος.
Παράλληλα, οι χώρες της ΕΕ έχουν τη δυνατότητα να μειώνουν τη διάρκεια ισχύος των αδειών για οδηγούς μεγαλύτερης ηλικίας, ώστε να πραγματοποιούνται συχνότεροι ιατρικοί ή άλλοι έλεγχοι.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα η ανανέωση των αδειών οδήγησης για τις συνήθεις κατηγορίες αυτοκινήτων και μοτοσικλετών γίνεται συχνότερα μετά την ηλικία των 65 ετών.
Μετά τα 65 η άδεια ανανεώνεται ανά τρία χρόνια και απαιτείται ιατρικός έλεγχος. Μετά τη συμπλήρωση των 80 ετών, η διάρκεια ισχύος περιορίζεται περαιτέρω και δεν μπορεί να ξεπερνά τα δύο χρόνια.
Στη διαδικασία συμμετέχουν διαφορετικές ιατρικές ειδικότητες. Για τους οδηγούς άνω των 80 ετών απαιτούνται, εκτός των άλλων, εξετάσεις από ωτορινολαρυγγολόγο και νευρολόγο ή ψυχίατρο. Οι γιατροί αξιολογούν εάν ο εξεταζόμενος είναι ικανός να συνεχίσει να οδηγεί.
Εφόσον διαπιστωθεί κάποιο πρόβλημα υγείας, μπορεί να ζητηθεί επιπλέον εξέταση από τον αντίστοιχο ειδικό.
Το δίπλωμα δεν είναι μόνο θέμα ηλικίας
Η συζήτηση για τους ηλικιωμένους οδηγούς χρειάζεται προσοχή, καθώς η διακοπή της οδήγησης μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινότητά τους.
Για έναν άνθρωπο που ζει μακριά από αστικά κέντρα ή σε περιοχή με περιορισμένες συγκοινωνίες, το αυτοκίνητο μπορεί να αποτελεί βασικό μέσο για να επισκεφθεί έναν γιατρό, να κάνει τις αγορές του ή να διατηρήσει την κοινωνική του ζωή.
Από την άλλη πλευρά, δεν θα πρέπει να αγνοούνται σημάδια που δείχνουν ότι κάποιος δυσκολεύεται πλέον να ανταποκριθεί με ασφάλεια στις απαιτήσεις της οδήγησης.
Επαναλαμβανόμενα μικροατυχήματα, δυσκολία στις διασταυρώσεις, μπέρδεμα στα πεντάλ, αποπροσανατολισμός ακόμη και σε γνώριμες διαδρομές ή καθυστερημένες αντιδράσεις είναι ενδείξεις που χρειάζονται αξιολόγηση.
Η λύση είναι ο εξατομικευμένος έλεγχος
Αντί για μια οριζόντια απαγόρευση με βάση την ηλικία, η πιο ουσιαστική προσέγγιση είναι η εξατομικευμένη αξιολόγηση κάθε οδηγού.
Ένας ολοκληρωμένος έλεγχος θα μπορούσε να εξετάζει την όραση, την ακοή, την κινητικότητα, τη γνωστική λειτουργία, τη φαρμακευτική αγωγή και, όπου χρειάζεται, την πραγματική ικανότητα του ανθρώπου να ανταποκρίνεται σε συνθήκες οδήγησης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, δεν είναι απαραίτητο να σταματήσει εντελώς η οδήγηση. Θα μπορούσαν να επιβληθούν συγκεκριμένοι περιορισμοί, εφόσον αυτό κριθεί ασφαλές, όπως οδήγηση μόνο την ημέρα ή αποφυγή συγκεκριμένων συνθηκών.
Η ηλικία, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτόματη καταδίκη για έναν οδηγό. Χρειάζεται, όμως, να συνοδεύεται από συστηματικότερο έλεγχο, ώστε να διαπιστώνεται ότι η ικανότητα οδήγησης παραμένει σε ασφαλές επίπεδο.
