Η εικόνα είναι γνωστή σχεδόν σε κάθε γειτονιά της χώρας. Μια γυναίκα αφήνει καθημερινά τροφή σε δέκα γάτες με δικά της χρήματα. Ένας άλλος πολίτης βρίσκει έναν τραυματισμένο σκύλο, τον μεταφέρει μόνος του στον κτηνίατρο και πληρώνει την περίθαλψή του. Εθελοντές συγκεντρώνουν χρήματα για στειρώσεις, φάρμακα και χειρουργεία, ενώ πολλές φορές φιλοξενούν ζώα ακόμη και μέσα στα σπίτια τους.
Η αλληλεγγύη αυτή είναι συγκινητική. Δεν μπορεί όμως να υποκαθιστά το κράτος και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο είναι αρκετά σαφές. Με βάση τον Ν. 4830/2021, οι Δήμοι οφείλουν να διαθέτουν ολοκληρωμένο επιχειρησιακό πρόγραμμα για τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων και την πρόληψη δημιουργίας νέων αδέσποτων. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει υποχρεωτικά, μεταξύ άλλων, την περισυλλογή, την ηλεκτρονική σήμανση και καταγραφή στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς, την κτηνιατρική περίθαλψη, τη στείρωση, τη φιλοξενία, την αναδοχή και την προώθηση των υιοθεσιών.
Τι είναι υποχρεωμένος να κάνει ο Δήμος
Ο Δήμος δεν έχει απλώς έναν γενικό και αόριστο ρόλο «φιλοζωικής μέριμνας». Έχει συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Ένα αδέσποτο που χρειάζεται διαχείριση πρέπει, ανάλογα με την περίπτωση, να περισυλλεγεί από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, να ελεγχθεί για ηλεκτρονική σήμανση, να καταγραφεί, να εξεταστεί κτηνιατρικά, να εμβολιαστεί και να στειρωθεί. Για την περισυλλογή μάλιστα κάθε Δήμος προβλέπεται να διαθέτει τουλάχιστον ένα ειδικά διαμορφωμένο όχημα, ενώ η διαχείριση των αδέσποτων που έχουν επανενταχθεί περιλαμβάνει και την κτηνιατρική τους παρακολούθηση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ένα ακόμη σημείο που συχνά παραβλέπεται: ο Δήμος οφείλει να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για τις ανάγκες φιλοξενίας, προσωρινής διαμονής, περίθαλψης, σίτισης και γενικότερης φροντίδας των αδέσποτων ζώων της αρμοδιότητάς του. Στον επιχειρησιακό σχεδιασμό των Δήμων προβλέπεται επίσης η εξασφάλιση τροφής και νερού καθ' όλη τη διάρκεια του έτους για τα επανεντασσόμενα ζώα.
Άρα η εικόνα ενός Δήμου που θεωρεί ότι η δουλειά του τελειώνει επειδή «υπάρχουν κάποιοι φιλόζωοι που τα ταΐζουν» αντιστρέφει πλήρως τους ρόλους. Οι εθελοντές μπορούν να συνεργάζονται με τον Δήμο. Δεν είναι όμως ο Δήμος.
Βρήκα ένα αδέσποτο σε άσχημη κατάσταση . Τι πρέπει να κάνω;
1.Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει ο πολίτης είναι να διαπιστώσει αν το ζώο χρειάζεται άμεση βοήθεια: αν είναι τραυματισμένο, άρρωστο, πολύ αδύναμο, νεογέννητο χωρίς μητέρα ή βρίσκεται σε σημείο όπου κινδυνεύει.
2. Στη συνέχεια πρέπει να ενημερώσει τον αρμόδιο Δήμο, κατά προτίμηση όχι μόνο τηλεφωνικά αλλά και γραπτώς. Ένα email ή ένα αίτημα στο πρωτόκολλο του Δήμου αφήνει αποδεικτικό ίχνος ότι η υπηρεσία ενημερώθηκε.
Η αναφορά καλό είναι να περιλαμβάνει όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες: ακριβές σημείο όπου βρίσκεται το ζώο, περιγραφή της κατάστασής του, φωτογραφίες εφόσον υπάρχουν και τηλέφωνο επικοινωνίας του πολίτη.
3. Σε επείγον περιστατικό τραυματισμού ή αδυναμίας αυτοσυντήρησης, η ανάγκη άμεσης ανταπόκρισης είναι ακόμη μεγαλύτερη. Οι οδηγίες του Υπουργείου Εσωτερικών αναφέρουν ρητά ως επείγουσες καταστάσεις την ασθένεια, τον τραυματισμό και περιπτώσεις ζώων που δεν μπορούν να αυτοσυντηρηθούν, όπως τα νεογέννητα.
4. Αν υπάρχει παράλληλα κακοποίηση, δηλητηρίαση, εγκατάλειψη ή άλλη παράνομη πράξη, πρέπει να ενημερωθεί και η Αστυνομία.
«Μου είπαν ότι δεν έχουν χρήματα»
Το επιχείρημα ακούγεται συχνά. «Δεν έχουμε σύμβαση με κτηνίατρο», «δεν έχουμε υπάλληλο», «δεν έχουμε χώρο», «δεν έχουμε όχημα». Η έλλειψη μέσων όμως δεν καταργεί την αρμοδιότητα. Το θεσμικό πλαίσιο δίνει στους Δήμους δυνατότητα συνεργασίας με άλλους Δήμους, φιλοζωικά σωματεία, οργανώσεις και αναδόχους, καθώς και δυνατότητα σύναψης συμβάσεων για την υλοποίηση των σχετικών δράσεων. Με απλά λόγια, το «δεν έχουμε δικό μας κτηνίατρο» δεν σημαίνει «δεν έχουμε ευθύνη».
Μπορεί ο πολίτης να ταΐζει τα αδέσποτα;
Ναι. Και αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά, επειδή κατά καιρούς δημιουργούνται εντάσεις σε γειτονιές ακόμη και για ένα μπολ νερό.
Η Ειδική Γραμματεία για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς έχει διευκρινίσει ότι επιτρέπεται η παροχή τροφής, νερού και ιατροφαρμακευτικής φροντίδας σε αδέσποτα από φιλόζωους πολίτες, αρκεί να τηρούνται οι κανόνες καθαριότητας, υγιεινής και ευζωίας. Ο φιλόζωος λοιπόν που αφήνει ένα καθαρό δοχείο με νερό έξω από την πολυκατοικία δεν παρανομεί επειδή κάποιος γείτονας ενοχλείται από την παρουσία των ζώων.
Και αν ο Δήμος δεν κάνει τίποτα;
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Οι πολίτες δεν πρέπει να αρκούνται σε ένα τηλεφώνημα που χάθηκε κάπου μεταξύ δύο γραφείων. Η αναφορά, όπως προαναφέραμε, πρέπει να γίνεται γραπτώς και να ζητείται αριθμός πρωτοκόλλου. Αν δεν υπάρξει ανταπόκριση, μπορεί να αποσταλεί νέα έγγραφη αναφορά με επισήμανση της προηγούμενης ενημέρωσης και να κοινοποιηθεί στις αρμόδιες εποπτικές αρχές και στην Ειδική Γραμματεία για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς του Υπουργείου Εσωτερικών, η οποία έχει ως αποστολή και την υποστήριξη της εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου. Οι φωτογραφίες, τα email, οι αριθμοί πρωτοκόλλου και οι ημερομηνίες επικοινωνίας πρέπει να φυλάσσονται. Η προφορική διαμαρτυρία ξεχνιέται εύκολα. Το έγγραφο όμως παραμένει.
Οι εθελοντές δεν είναι το δωρεάν συνεργείο του Δήμου
Υπάρχει τελικά και μια μεγάλη κοινωνική αδικία πίσω από το θέμα των αδέσποτων.
Άνθρωποι με μέτριους μισθούς και συντάξεις πληρώνουν κάθε μήνα τροφές, φάρμακα, στειρώσεις και κτηνιατρικούς λογαριασμούς επειδή απλώς δεν αντέχουν να βλέπουν ένα ζώο να υποφέρει. Κάποιοι φτάνουν να δίνουν εκατοντάδες ευρώ τον μήνα. Και ακριβώς επειδή αυτοί οι άνθρωποι δεν αφήνουν τα ζώα να πεθάνουν, η αδράνεια ορισμένων υπηρεσιών γίνεται λιγότερο ορατή. Αυτό είναι το παράδοξο: η ανθρωπιά των πολιτών καταλήγει μερικές φορές να καλύπτει τη θεσμική ανεπάρκεια.
Οι εθελοντές είναι πολύτιμοι. Χωρίς αυτούς χιλιάδες ζώα δεν θα είχαν σωθεί. Αλλά ο ρόλος τους πρέπει να είναι συμπληρωματικός και συνεργατικός, όχι να πληρώνουν από την τσέπη τους μια δημόσια υποχρέωση. Ο Ν. 4830/2021 υπάρχει. Οι αρμοδιότητες υπάρχουν. Τα εργαλεία υπάρχουν.Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι «ποιος πρέπει να φροντίζει τα αδέσποτα;» Ο νόμος έχει ήδη απαντήσει.
Το ερώτημα είναι: Θα αρχίσουμε επιτέλους να απαιτούμε από κάθε Δήμο να κάνει αυτό που ήδη υποχρεούται να κάνει;
