Υπάρχει ένας παλιός μύθος γύρω από τις γάτες: ότι είναι απόμακρες, δεν δένονται πραγματικά με τους ανθρώπους και πως, όταν ένα άλλο κατοικίδιο φύγει από τη ζωή, απλώς συνεχίζουν τη ζωή τους σαν να μη συνέβη τίποτα.
Η πραγματικότητα, όμως, φαίνεται να είναι αρκετά διαφορετική. Μπορεί οι γάτες να μην εκδηλώνουν τα συναισθήματά τους με τον ίδιο τρόπο που το κάνουν οι σκύλοι ή οι άνθρωποι, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν δημιουργούν δεσμούς ή ότι δεν επηρεάζονται από μια απώλεια.
Μια μελέτη του Πανεπιστημίου Oakland στο Μίσιγκαν των Ηνωμένων Πολιτειών, τα ευρήματα της οποίας δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Applied Animal Behaviour Science, εξέτασε ακριβώς αυτή τη συμπεριφορά και έδωσε ενδιαφέρουσες απαντήσεις.
Οι ερευνητές μίλησαν με 412 κηδεμόνες γατών, ζητώντας τους να περιγράψουν τι συνέβη στη συμπεριφορά των ζώων τους μετά τον θάνατο ενός άλλου κατοικίδιου στο σπίτι, είτε επρόκειτο για γάτα είτε για σκύλο.
Αυτό που περιέγραψαν οι κηδεμόνες ήταν μια σειρά από αλλαγές που έμοιαζαν με συμπεριφορές πένθους. Οι γάτες σε αρκετές περιπτώσεις έτρωγαν λιγότερο, έπαιζαν λιγότερο, άλλαζαν τις συνήθειες του ύπνου τους, περνούσαν περισσότερο χρόνο μόνες και αναζητούσαν συχνότερα την επαφή με τους ανθρώπους τους. Κάποιες, μάλιστα, φαίνεται πως αναζητούσαν το ζώο που είχε πεθάνει.
Τι έκαναν οι γάτες μετά την απώλεια
Για να καταγράψουν τις αντιδράσεις τους, οι ερευνητές ζήτησαν από τους κηδεμόνες να περιγράψουν τη συμπεριφορά των γατών τους μετά τον θάνατο του άλλου κατοικίδιου.
Μεταξύ των αλλαγών που αναφέρθηκαν ήταν:
- αλλαγές στη διάρκεια και τις συνήθειες του ύπνου,
- μειωμένη πρόσληψη τροφής,
- λιγότερο παιχνίδι,
- αυξημένες φωνητικές εκδηλώσεις,
- περισσότερος χρόνος απομόνωσης,
- κρύψιμο σε ορισμένες περιπτώσεις,
- εντονότερη αναζήτηση της προσοχής και της επαφής με τον κηδεμόνα,
- εκδήλωση φόβου,
- συχνότερη περιποίηση του σώματος, συμπεριφορά που μπορεί να συνδέεται με στρες,
- αναζήτηση του ζώου που είχε πεθάνει,
- μυρωδιά ή παραμονή στα σημεία όπου συνήθιζε να βρίσκεται ή να κοιμάται το άλλο κατοικίδιο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και κάτι ακόμη: όσο πιο στενή ήταν η σχέση ανάμεσα στη γάτα και το ζώο που πέθανε, τόσο περισσότερες συμπεριφορές που έμοιαζαν με πένθος ανέφεραν οι κηδεμόνες.
Η Jennifer Vonk, μία από τις ερευνήτριες της μελέτης, εξηγεί ότι το συγκεκριμένο εύρημα μπορεί να δείχνει πως οι γάτες δημιουργούν πραγματικούς κοινωνικούς δεσμούς μεταξύ τους και επηρεάζονται συναισθηματικά όταν ένας από αυτούς διακόπτεται.
Ωστόσο, οι επιστήμονες είναι προσεκτικοί ως προς τη χρήση της λέξης «πένθος». Όπως εξηγεί η Vonk, είναι ακόμη νωρίς για να αποδοθεί με βεβαιότητα ένα συγκεκριμένο συναίσθημα στις συμπεριφορές που καταγράφηκαν. Οι αντιδράσεις των γατών, πάντως, είναι συμβατές με την υπόθεση ότι βιώνουν κάποιου είδους συναισθηματική αντίδραση στην απώλεια. Και φυσικά, δεν αντιδρούν όλες με τον ίδιο τρόπο.
Άλλες γάτες μπορεί να τρώνε περισσότερο και άλλες λιγότερο. Κάποιες μπορεί να κοιμούνται πολύ περισσότερο, ενώ άλλες να παρουσιάζουν αλλαγές προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αυξηθούν οι φωνητικές εκδηλώσεις, ενώ άλλες γάτες να απομονώνονται ή να αναζητούν περισσότερο τον άνθρωπό τους.
Αναζητούν πραγματικά το ζώο που έφυγε;
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις της έρευνας αφορά τις γάτες που φαίνεται πως αναζητούσαν το κατοικίδιο που είχε πεθάνει. Κάποιες επέστρεφαν στα σημεία όπου συνήθιζε να κοιμάται ή να περνά τον χρόνο του, ενώ άλλες μύριζαν τις συγκεκριμένες περιοχές. Πρόκειται για συμπεριφορές που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δείχνουν ότι η απουσία ενός ζώου από το κοινωνικό περιβάλλον της γάτας δεν περνά απαρατήρητη.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η γάτα αντιλαμβάνεται τον θάνατο με τον ίδιο τρόπο που τον αντιλαμβάνεται ένας άνθρωπος.
Η Vonk εκτιμά ότι οι γάτες πιθανότατα καταλαβαίνουν πως ένα συγκεκριμένο άτομο ή ζώο έχει πλέον φύγει από το περιβάλλον τους. Είναι όμως πολύ πιο δύσκολο να γνωρίζουμε αν αντιλαμβάνονται ότι η απουσία αυτή είναι οριστική ή αν κατανοούν την έννοια του θανάτου όπως την αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος. Για μια γάτα, είναι πιθανότερο να έχει αλλάξει κάτι στο κοινωνικό περιβάλλον που γνωρίζει και να αντιδρά σε αυτή την αλλαγή με συναισθήματα όπως φόβος ή άγχος.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια παράμετρος που οι ερευνητές θεωρούν σημαντική. Οι άνθρωποι που χάνουν ένα αγαπημένο κατοικίδιο πενθούν και οι ίδιοι. Επομένως, υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο να ερμηνεύουν ορισμένες αλλαγές στη συμπεριφορά της γάτας τους μέσα από το δικό τους συναίσθημα. Με άλλα λόγια, ένας άνθρωπος που είναι βαθιά στενοχωρημένος μπορεί ευκολότερα να αντιληφθεί μια αλλαγή στη συμπεριφορά της γάτας ως ένδειξη πένθους, ακόμη κι αν υπάρχουν και άλλες πιθανές εξηγήσεις.
Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι χρειάζεται περισσότερη μελέτη προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα τι ακριβώς συμβαίνει στις γάτες μετά την απώλεια ενός ζώου με το οποίο ζούσαν μαζί. Η μελέτη, πάντως, ενισχύει την εικόνα μιας γάτας που κάθε άλλο παρά αδιάφορη είναι απέναντι στις σχέσεις που δημιουργεί.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε μια γάτα μετά την απώλεια
Τι μπορεί να κάνει, λοιπόν, ένας κηδεμόνας όταν παρατηρήσει ότι η γάτα του έχει αλλάξει συμπεριφορά μετά τον θάνατο ενός άλλου κατοικίδιου;
Εφόσον δεν υπάρχουν σοβαρά συμπτώματα, όπως έντονη επιθετικότητα, ακραίο άγχος ή σημαντική άρνηση τροφής που απαιτεί κτηνιατρική αντιμετώπιση, αυτό που χρειάζεται περισσότερο είναι χρόνος, σταθερότητα και πολλή φροντίδα.
Περισσότερος χρόνος μαζί της, παιχνίδι, χάδια και οι αγαπημένες της δραστηριότητες μπορούν να τη βοηθήσουν να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα. Ακόμη και οι αγαπημένες της λιχουδιές μπορούν να λειτουργήσουν ως ένας μικρός τρόπος παρηγοριάς. Το σημαντικό είναι να μην πιέζεται. Κάθε γάτα έχει τον δικό της χαρακτήρα και τον δικό της τρόπο να αντιδρά στις αλλαγές.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό μήνυμα της έρευνας: ακόμη κι αν δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν μια γάτα βιώνει το πένθος ακριβώς όπως ο άνθρωπος, σίγουρα δεν περνά απαρατήρητη μια σημαντική απουσία από τη ζωή της. Η προσαρμογή χρειάζεται χρόνο και ηρεμία. Και σε μια τέτοια περίοδο, η παρουσία του ανθρώπου που εμπιστεύεται μπορεί να γίνει το πιο σταθερό σημείο στη ζωή της.
Γιατί τελικά, όταν ένα αγαπημένο ζώο φεύγει, δεν αλλάζει μόνο το σπίτι για εμάς. Αλλάζει και ο κόσμος που γνώριζε μέχρι τότε η γάτα μας.
