Τι ισχύει για την άδεια πατρότητας στην Ελλάδα
Οι εργαζόμενοι πατέρες που απασχολούνται με σχέση εξαρτημένης εργασίας δικαιούνται 14 εργάσιμες ημέρες άδειας πατρότητας με πλήρεις αποδοχές.
Η άδεια χορηγείται με αφορμή τη γέννηση του παιδιού και δεν απαιτείται προηγούμενη προϋπηρεσία στον συγκεκριμένο εργοδότη. Παράλληλα, δεν επηρεάζεται από το αν ο πατέρας είναι παντρεμένος, αν η μητέρα εργάζεται ή από τη γενικότερη οικογενειακή κατάσταση.
Το ίδιο δικαίωμα ισχύει και σε περιπτώσεις υιοθεσίας ή αναδοχής παιδιού έως οκτώ ετών, από τη στιγμή που το παιδί εντάσσεται στην οικογένεια.
Οι 14 ημέρες πληρώνονται από τον εργοδότη και δεν αφαιρούνται από την κανονική ετήσια άδεια του εργαζομένου.
Πότε μπορεί να πάρει την άδεια ο πατέρας
Ο εργαζόμενος έχει δύο επιλογές:
Να λάβει δύο εργάσιμες ημέρες πριν από τον αναμενόμενο τοκετό και τις υπόλοιπες 12 ημέρες μετά τη γέννηση, μέσα σε διάστημα 30 ημερών.
Να πάρει ολόκληρες τις 14 ημέρες μετά τη γέννηση, επίσης μέσα στις πρώτες 30 ημέρες.
Ο πατέρας πρέπει να ενημερώσει εγκαίρως τον εργοδότη για την πιθανή ημερομηνία γέννησης, ώστε να γίνει ο απαραίτητος προγραμματισμός.
Είναι υποχρεωμένος ο πατέρας να πάρει την άδεια;
Η χρήση της άδειας αποτελεί επιλογή του εργαζομένου. Ο πατέρας δεν υποχρεώνεται να την αξιοποιήσει, όμως ο εργοδότης είναι υποχρεωμένος να τη χορηγήσει εφόσον ζητηθεί.
Η νομοθεσία προστατεύει επίσης τον εργαζόμενο από απόλυση ή δυσμενή μεταχείριση επειδή έκανε χρήση του δικαιώματός του.
Άδεια πατρότητας και γονική άδεια: Ποια είναι η διαφορά
Η άδεια πατρότητας αφορά αποκλειστικά το χρονικό διάστημα γύρω από τη γέννηση του παιδιού.
Αντίθετα, η γονική άδεια είναι διαφορετικό δικαίωμα και αφορά κάθε γονέα ξεχωριστά. Έχει διάρκεια έως τέσσερις μήνες για κάθε παιδί και μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι το παιδί να συμπληρώσει τα οκτώ χρόνια.
Κατά κανόνα, απαιτείται ένας χρόνος απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη. Η άδεια μπορεί να ληφθεί συνεχόμενα ή τμηματικά, μετά από αίτηση του εργαζομένου.
Για τους δύο πρώτους μήνες καταβάλλεται επίδομα από τη ΔΥΠΑ, ίσο με τον εκάστοτε κατώτατο μισθό, ενώ οι υπόλοιποι δύο μήνες δεν επιδοτούνται εκτός αν υπάρχει ευνοϊκότερη συμφωνία.
Σημαντικό είναι ότι το δικαίωμα του πατέρα δεν μεταφέρεται από τη μητέρα. Κάθε γονέας διαθέτει το δικό του προσωπικό δικαίωμα.
Τι ισχύει για τους ελεύθερους επαγγελματίες
Η ελληνική άδεια πατρότητας των 14 ημερών αφορά εργαζομένους με σχέση εξαρτημένης εργασίας.
Ένας πατέρας που εργάζεται αποκλειστικά ως ελεύθερος επαγγελματίας ή αυτοαπασχολούμενος δεν έχει αντίστοιχο δικαίωμα σε αμειβόμενη άδεια μετά τη γέννηση του παιδιού.
Παράλληλα, δεν δικαιούται το επίδομα γονικής άδειας της ΔΥΠΑ, καθώς αυτό συνδέεται με την ύπαρξη μισθωτής εργασίας ή έμμισθης εντολής.
Διαφορετικό είναι το θέμα της ειδικής παροχής προστασίας της μητρότητας, όπου η μητέρα μπορεί να μεταβιβάσει μέρος της παροχής στον πατέρα, αλλά μόνο εφόσον εκείνος εργάζεται ως μισθωτός.
Τι προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση
Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2019/1158 καθιερώνει ως ελάχιστο δικαίωμα τις 10 εργάσιμες ημέρες άδειας πατρότητας μετά τη γέννηση ενός παιδιού.
Παράλληλα, προβλέπει τουλάχιστον τέσσερις μήνες γονικής άδειας για κάθε γονέα, από τους οποίους οι δύο μήνες πρέπει να είναι προσωπικό και μη μεταβιβάσιμο δικαίωμα.
Στόχος της ευρωπαϊκής πολιτικής είναι η μεγαλύτερη συμμετοχή των πατέρων στη φροντίδα των παιδιών και η πιο ισόρροπη κατανομή των οικογενειακών ευθυνών.
Η Ελλάδα ξεπερνά το ελάχιστο ευρωπαϊκό όριο, καθώς προσφέρει 14 ημέρες άδειας αντί για 10, ωστόσο παραμένει πίσω από χώρες που έχουν θεσπίσει μεγαλύτερα διαστήματα γονικής άδειας.
Τι ισχύει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Ισπανία: Ίση άδεια για μητέρα και πατέρα
Η Ισπανία εφαρμόζει ένα σύστημα όπου και οι δύο γονείς έχουν ίσο δικαίωμα άδειας για τη γέννηση ή την υιοθεσία παιδιού.
Κάθε γονέας δικαιούται 19 εβδομάδες άδειας, οι οποίες δεν μπορούν να μεταφερθούν από τον έναν στον άλλον.
Οι πρώτες έξι εβδομάδες είναι υποχρεωτικές αμέσως μετά τη γέννηση, ενώ οι υπόλοιπες μπορούν να χρησιμοποιηθούν πιο ευέλικτα.
Το σύστημα καλύπτει και τους αυτοαπασχολούμενους, εφόσον πληρούν τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
Γαλλία: Έως 25 ημέρες άδειας
Στη Γαλλία, ο πατέρας δικαιούται 25 ημερολογιακές ημέρες άδειας πατρότητας, ενώ σε περίπτωση πολύδυμης γέννησης η διάρκεια αυξάνεται στις 32 ημέρες.
Οι μισθωτοί μπορούν να προσθέσουν την άδεια αυτή σε τριήμερη άδεια γέννησης.
Οι αυτοαπασχολούμενοι μπορούν επίσης να λάβουν αντίστοιχη παροχή μέσω του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις.
Ιταλία: 10 ημέρες για τους εργαζόμενους πατέρες
Στην Ιταλία, οι μισθωτοί πατέρες δικαιούνται 10 εργάσιμες ημέρες υποχρεωτικής άδειας.
Η άδεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί από δύο μήνες πριν από τον τοκετό έως πέντε μήνες μετά τη γέννηση.
Οι αυτοαπασχολούμενοι δεν έχουν ακριβώς το ίδιο δικαίωμα, αλλά ορισμένες κατηγορίες μπορούν να επωφεληθούν από διαφορετικές ασφαλιστικές παροχές.
Ηνωμένο Βασίλειο: Μέχρι δύο εβδομάδες
Οι εργαζόμενοι πατέρες δικαιούνται έως δύο εβδομάδες άδειας πατρότητας, τις οποίες μπορούν να πάρουν μαζί ή χωριστά μέσα στους πρώτους 12 μήνες από τη γέννηση.
Οι αυτοαπασχολούμενοι δεν καλύπτονται από τη συγκεκριμένη παροχή.
Νορβηγία: Προσωπικό δικαίωμα για τον πατέρα
Στη Νορβηγία, η άδεια οργανώνεται μέσω ενός συστήματος γονικής παροχής.
Ένα μέρος της άδειας προορίζεται αποκλειστικά για τον πατέρα και δεν μπορεί να μεταφερθεί στη μητέρα, ενώ η διάρκεια εξαρτάται από τις επιλογές της οικογένειας και τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
Το σύστημα καλύπτει και τους αυτοαπασχολούμενους που πληρούν τα απαιτούμενα κριτήρια.
Σουηδία: 480 ημέρες γονικής άδειας
Η Σουηδία διαθέτει ένα από τα πιο γενναιόδωρα συστήματα στην Ευρώπη, με συνολικά 480 ημέρες γονικής άδειας ανά παιδί.
Μέρος της άδειας είναι δεσμευμένο ξεχωριστά για κάθε γονέα και δεν μπορεί να μεταφερθεί.
Οι αυτοαπασχολούμενοι μπορούν επίσης να συμμετέχουν στο σύστημα μέσω της κοινωνικής ασφάλισης.
Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στους μισθωτούς και τους αυτοαπασχολούμενους
Η βασική διαφοροποίηση στην Ευρώπη αφορά το αν η προστασία συνδέεται με την εργασιακή σχέση ή με το ασφαλιστικό σύστημα.
Στην Ελλάδα και σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η άδεια πατρότητας αφορά κυρίως τους μισθωτούς.
Αντίθετα, χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Νορβηγία και η Σουηδία έχουν δημιουργήσει συστήματα που μπορούν να καλύψουν και τους αυτοαπασχολούμενους, εφόσον πληρούν συγκεκριμένες ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
Η τάση στην Ευρώπη δείχνει μια σταδιακή μετάβαση προς μοντέλα που αναγνωρίζουν περισσότερο τον ρόλο και των δύο γονέων στη φροντίδα του παιδιού, ανεξάρτητα από το εργασιακό τους καθεστώς.
