Για πολλούς ειδικούς, η καθιστική ζωή αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία του 21ου αιώνα. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει χαρακτηριστεί κατά καιρούς ως το «νέο κάπνισμα», καθώς η πολύωρη αδράνεια συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ορισμένων μορφών καρκίνου και πρόωρης θνησιμότητας.
Αν και ο χαρακτηρισμός αυτός θεωρείται υπερβολικός από αρκετούς επιστήμονες, όλοι συμφωνούν σε ένα βασικό συμπέρασμα: η πολύωρη παραμονή σε καθιστή θέση επιβαρύνει σημαντικά τον οργανισμό, ιδιαίτερα όταν δεν συνοδεύεται από επαρκή σωματική δραστηριότητα.
Από προνόμιο εξουσίας σε καθημερινή συνήθεια
Όπως επισημαίνει ο ανθρωπολόγος Βάιμπαρ Κρέγκαν Ράιντ στο βιβλίο Primate Change: How the World We Made Is Remaking Us, οι καρέκλες δεν αποτελούσαν πάντοτε αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ζωής. Στα ομηρικά έπη, στη Βίβλο αλλά και σε πολλά κλασικά έργα της λογοτεχνίας, οι αναφορές σε καρέκλες είναι ελάχιστες ή ανύπαρκτες.
Μέχρι τον 19ο αιώνα, η καρέκλα αποτελούσε κυρίως σύμβολο κύρους και εξουσίας. Η βιομηχανική επανάσταση, η ανάπτυξη των γραφείων και η αστικοποίηση άλλαξαν ριζικά αυτή την εικόνα. Σήμερα, εκτιμάται ότι αντιστοιχούν οκτώ έως δέκα καρέκλες σε κάθε κάτοικο του πλανήτη, ενώ η καθιστή εργασία και η καθιστική ψυχαγωγία κυριαρχούν στην καθημερινότητα.
Η εργασία μπροστά σε έναν υπολογιστή, οι μετακινήσεις με αυτοκίνητο ή μέσα μαζικής μεταφοράς, η τηλεόραση, οι πλατφόρμες streaming και η πολύωρη χρήση κινητών τηλεφώνων έχουν περιορίσει σημαντικά τον χρόνο που αφιερώνουμε στην κίνηση.
Σύμφωνα με διεθνείς έρευνες, πολλοί ενήλικες περνούν περίπου 9 έως 10 ώρες την ημέρα καθισμένοι, γεγονός που σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας χαρακτηρίζεται από σωματική αδράνεια.
Οι επιπτώσεις στον οργανισμό
Η παρατεταμένη καθιστική ζωή δεν επηρεάζει μόνο τη φυσική κατάσταση. Η έλλειψη κίνησης οδηγεί σταδιακά σε μείωση της μυϊκής μάζας, επιβάρυνση της σπονδυλικής στήλης, μεταβολικές διαταραχές και αυξημένο κίνδυνο χρόνιων νοσημάτων.
Παράλληλα, ο πόνος στη μέση αποτελεί σήμερα μία από τις συχνότερες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως, ενώ η πολύωρη ακινησία συνδέεται και με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας και καρδιαγγειακών προβλημάτων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2012, σύμφωνα με την οποία γυναίκες που παρέμεναν καθιστές περίπου δέκα ώρες ημερησίως εμφάνιζαν μικρότερα τελομερή — δομές που σχετίζονται με τη γήρανση των κυττάρων. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι η παρατεταμένη καθιστική ζωή αντιστοιχούσε σε βιολογική γήρανση αρκετών ετών.
Η λύση βρίσκεται στη συστηματική κίνηση
Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν αρκεί μία ώρα άσκησης στο τέλος της ημέρας, αν το υπόλοιπο διάστημα περνά αποκλειστικά σε καθιστή θέση. Μικρά και συχνά διαλείμματα, λίγα λεπτά περπάτημα ανά ώρα, χρήση σκάλας αντί για ασανσέρ και γενικότερα η ενσωμάτωση περισσότερης κίνησης στην καθημερινότητα μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις αρνητικές συνέπειες της αδράνειας.
Η καρέκλα δεν είναι, φυσικά, ο εχθρός. Το πρόβλημα είναι ο χρόνος που περνάμε πάνω σε αυτήν. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία διευκολύνει σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής μας, η μεγαλύτερη πρόκληση ίσως είναι να θυμηθούμε κάτι που ο ανθρώπινος οργανισμός γνώριζε πάντα: ότι είναι φτιαγμένος για να κινείται.
