Αν υπάρχει ένα αρτοσκεύασμα που έχει καταφέρει να συνδεθεί απόλυτα με την έννοια της premium γαστρονομίας, από τα εκλεπτυσμένα brunch μέχρι τα σύγχρονα burgers, αυτό είναι αναμφίβολα το μπριός. Η δημοτικότητά του όμως δεν περιορίζεται μόνο στις προτιμήσεις των καταναλωτών, αλλά εκτείνεται και στο πεδίο της γλώσσας. Η λέξη «μπριός» αποτελεί άμεσο δάνειο από τη γαλλική λέξη brioche, η οποία χρησιμοποιείται διεθνώς για να περιγράψει ένα εξαιρετικά αφράτο, σχεδόν πολυτελές ψωμοειδές ή γλυκό έδεσμα, του οποίου η ιδιαιτερότητα βασίζεται στην υψηλή περιεκτικότητα σε βούτυρο και αυγά.
Η πρόκληση της ελληνικής μετάφρασης
Στο ελληνικό λεξιλόγιο, ο όρος έχει πλέον ριζώσει για τα καλά και θεωρείται ένας απολύτως καθιερωμένος όρος των γαστρονομικών συνταγών και των μενού. Παρά τις προσπάθειες για μια πιο εγχώρια περιγραφή, δεν υφίσταται μια αμιγώς ελληνική λέξη που να μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως και με ακρίβεια το «μπριός».
Αν επιχειρούσε κανείς να το αποδώσει περιγραφικά, οι πιο δόκιμες εκφράσεις θα ήταν «βουτυρένιο αφράτο ψωμάκι» ή «γλυκό ψωμί με βούτυρο και αυγά». Σε παλαιότερες ή πιο σπάνιες περιπτώσεις γραπτής μεταγραφής, έχει εντοπιστεί και η ορθογραφία «βριός», ωστόσο η μορφή «μπριός» είναι εκείνη που κυριαρχεί καθολικά.
Οι ρίζες του 15ου αιώνα και το ρήμα «ζυμώνω»
Η ιστορική διαδρομή της λέξης μάς πηγαίνει πολλούς αιώνες πίσω, καθώς η γαλλική λέξη brioche κάνει την εμφάνισή της ήδη από τον 15ο αιώνα. Αν και οι γλωσσολόγοι διατηρούν κάποιες επιφυλάξεις για την απόλυτη ετυμολογική της προέλευση, η επικρατέστερη επιστημονική θεωρία αναφέρει ότι συνδέεται με το παλαιογαλλικό ρήμα brier. Η λέξη αυτή, η οποία έχει τις ρίζες της σε γερμανικές γλωσσικές οικογένειες, σημαίνει «ζυμώνω» ή «δουλεύω έντονα τη ζύμη», αναδεικνύοντας τη σημασία που έχει η τεχνική προετοιμασίας για το τελικό αποτέλεσμα.
Ένας παγκόσμιος γαστρονομικός «μετανάστης»
Το μπριός ανήκει σε εκείνη την ειδική κατηγορία λέξεων που ταξίδεψαν σε ολόκληρο τον κόσμο και ενσωματώθηκαν σε δεκάδες γλώσσες σχεδόν αυτούσιες, χωρίς να υποστούν αλλαγές στη φωνητική τους δομή. Έτσι, συναντάται ως brioche στα γαλλικά, τα αγγλικά και τα ιταλικά, και ως «μπριός» στα ελληνικά.
Στην καθημερινότητά μας, οι αναφορές του είναι συνεχείς, με εκφράσεις όπως «το μπέργκερ σερβίρεται σε αφράτο μπριός» ή «έφτιαξε γαλλικό μπριός με βούτυρο και αυγά» να αποτελούν κοινό τόπο. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι ξένο για την ελληνική κουζίνα και γλώσσα. Το μπριός ακολουθεί το ίδιο ακριβώς μονοπάτι με άλλες γαλλικές λέξεις που αφορούν τη μαγειρική και την αρτοποιία και οι οποίες υιοθετήθηκαν αυτούσιες στην Ελλάδα, όπως το κρουασάν, η μπεσαμέλ, το σουφλέ και το μιλφέιγ.
