Μαρία Δούση 
Από «θαυματουργά» φάρμακα αδυνατίσματος σε πιθανό εργαλείο που επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία του εγκεφάλου. Τα σκευάσματα τύπου Ozempic και Wegovy, που τα τελευταία χρόνια κυριάρχησαν στη θεραπεία του διαβήτη και της παχυσαρκίας, βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο ενός νέου κύματος επιστημονικών ερευνών, καθώς αυξάνονται οι ενδείξεις ότι οι επιδράσεις τους ενδέχεται να φτάνουν πολύ πέρα από τον έλεγχο της όρεξης και του σωματικού βάρους.
Οι πρώτες ισχυρές υποψίες προέκυψαν μέσα από έρευνα του Πανεπιστημίου του Κολοράντο Άνσουτζ, στην οποία συμμετείχαν νεαρές γυναίκες και έφηβες με ορμονικές διαταραχές των ωοθηκών που λάμβαναν φάρμακα GLP-1. Οι επιστήμονες περίμεναν να καταγράψουν κυρίως μεταβολικές αλλαγές. Αντί γι’ αυτό, οι απεικονίσεις εγκεφάλου αποκάλυψαν κάτι απρόσμενο: σημαντικές μεταβολές στις συνδέσεις περιοχών που σχετίζονται με την προσοχή και την επεξεργασία ερεθισμάτων.
«Δεν περιμέναμε να δούμε αυτό το αποτέλεσμα και πραγματικά δεν γνωρίζουμε ακόμη τι ακριβώς σημαίνει», δήλωσε η επίκουρη καθηγήτρια Άλισον Σαπίρο, η οποία συμμετείχε στη μελέτη.
Τα φάρμακα GLP-1 λειτουργούν μιμούμενα ορμόνες που παράγει φυσιολογικά ο οργανισμός και οι οποίες ρυθμίζουν την πείνα, το σάκχαρο και τη διαδικασία της πέψης. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν γνωστά σκευάσματα όπως τα Ozempic και Wegovy, που βασίζονται στη σεμαγλουτίδη, αλλά και τα Mounjaro και Zepbound, τα οποία περιέχουν τιρζεπατίδη.
Η τελευταία θεωρείται πιο σύνθετη ουσία, καθώς δεν δρα μόνο στους υποδοχείς GLP-1 αλλά και σε μια δεύτερη μεταβολική ορμόνη, την GIP. Επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η διπλή δράση ίσως εξηγεί γιατί σε ορισμένους ασθενείς οι επιδράσεις στον εγκέφαλο εμφανίζονται πιο έντονες.
Το ενδιαφέρον των ερευνητών έχει πλέον στραφεί στα κυκλώματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή, την επιθυμία, τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τη συναισθηματική λειτουργία. Παράλληλα, αυξάνονται οι αναφορές ασθενών που περιγράφουν μεταβολές όχι μόνο στο σώμα αλλά και στην ψυχολογία ή τη νοητική τους κατάσταση.
Σε ιατρεία αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αρκετοί χρήστες μιλούν για επεισόδια «brain fog», δηλαδή νοητικής θολούρας, δυσκολίας συγκέντρωσης και πνευματικής κόπωσης. Άλλοι αναφέρουν ένα πιο ασαφές αλλά έντονο αίσθημα συναισθηματικής αποστασιοποίησης, σαν να μειώνεται η ένταση της ευχαρίστησης ή του ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβαναν.
Ορισμένοι ασθενείς κάνουν λόγο για χαμηλότερο κίνητρο, μειωμένη σεξουαλική επιθυμία και περιορισμένη συναισθηματική ανταπόκριση. Οι επιστήμονες εξετάζουν αν αυτές οι αλλαγές συνδέονται με την επίδραση των GLP-1 στα κυκλώματα ντοπαμίνης του εγκεφάλου, δηλαδή στους μηχανισμούς που ρυθμίζουν την αίσθηση ανταμοιβής και ευχαρίστησης.
Το μεγάλο ερώτημα που επιχειρούν να απαντήσουν οι ειδικοί είναι πού ακριβώς βρίσκεται η γραμμή ανάμεσα στον περιορισμό επιβλαβών παρορμήσεων και στην πιθανή παρέμβαση σε βαθύτερες πτυχές της προσωπικότητας και της συμπεριφοράς.
Οι έρευνες γύρω από τον λεγόμενο «άξονα εντέρου – εγκεφάλου» ενισχύουν ακόμη περισσότερο αυτό το ενδιαφέρον. Οι υποδοχείς GLP-1 δεν εντοπίζονται μόνο στο πεπτικό σύστημα αλλά και σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου, ενώ οι αντίστοιχες ορμόνες επικοινωνούν με το κεντρικό νευρικό σύστημα μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου, που αποτελεί βασική σύνδεση ανάμεσα στο έντερο και το εγκεφαλικό στέλεχος.
Αυτό έχει οδηγήσει τους επιστήμονες στην υπόθεση ότι τα συγκεκριμένα φάρμακα ενδέχεται να επηρεάζουν όχι μόνο την πείνα και τον κορεσμό αλλά και τη διάθεση, το άγχος, τη γνωστική λειτουργία και τη συναισθηματική επεξεργασία.
Μία από τις κυρίαρχες θεωρίες είναι ότι τα GLP-1 μειώνουν τη φλεγμονή στον εγκέφαλο, η οποία θεωρείται ότι συνδέεται με βλάβες νευρικών κυττάρων και γνωστική έκπτωση. Άλλοι ερευνητές εκτιμούν ότι τα φάρμακα ίσως ενισχύουν άμεσα την ανθεκτικότητα και τη λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων.
Ιδιαίτερα μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μελέτες γύρω από τους εθισμούς. Ο ερευνητής Λορέντζο Λέτζιο από το Εθνικό Ινστιτούτο για την Κατάχρηση Ναρκωτικών των ΗΠΑ εξετάζει αν τα GLP-1 μπορούν να περιορίσουν την επιθυμία για αλκοόλ, νικοτίνη, οπιοειδή, κοκαΐνη αλλά και τον παθολογικό τζόγο.
Η θεωρία βασίζεται στο γεγονός ότι οι εθισμοί συνδέονται με υπερδραστηριότητα των κυκλωμάτων ανταμοιβής του εγκεφάλου. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα GLP-1 ίσως «ηρεμούν» αυτά τα κυκλώματα, μειώνοντας την ένταση της επιθυμίας και της παρόρμησης.
Ήδη η Eli Lilly πραγματοποιεί μεγάλη κλινική δοκιμή για να διαπιστώσει αν η τιρζεπατίδη μπορεί να αξιοποιηθεί στη θεραπεία της διαταραχής χρήσης αλκοόλ. Παράλληλα, διευρύνεται το ερευνητικό ενδιαφέρον για πιθανή εφαρμογή των φαρμάκων σε ψυχικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη, το άγχος και η σχιζοφρένεια, αλλά και σε επίμονα νευρολογικά συμπτώματα μετά από λοίμωξη Covid-19.
Ο Ντάνιελ Ντράκερ, από τους πρωτοπόρους ερευνητές των GLP-1 στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, ανέφερε ότι ολοένα περισσότεροι ασθενείς περιγράφουν βελτίωση της διάθεσης και υποχώρηση της νοητικής θολούρας. «Έχουμε πολλές ανεπίσημες αναφορές. Άνθρωποι που έλαβαν θεραπεία για το σάκχαρο και ξαφνικά ένιωθαν πολύ πιο χαρούμενοι ή είδαν τη νοητική θολούρα να υποχωρεί», σημείωσε.
Στο μικροσκόπιο των ερευνών έχει βρεθεί και η νόσος Αλτσχάιμερ. Αν και πρόσφατη μεγάλη μελέτη της Novo Nordisk δεν κατέδειξε σαφή επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης σε ασθενείς με Alzheimer’s disease, οι επιστήμονες εντόπισαν μεταβολές σε βιοδείκτες που σχετίζονται με τη νευροφλεγμονή και τη νευροεκφύλιση.
Παλαιότερες απεικονιστικές μελέτες είχαν δείξει επίσης ότι τα GLP-1 ίσως επιβραδύνουν τη συρρίκνωση περιοχών του εγκεφάλου που συνδέονται με τη μνήμη, το συναίσθημα και τον σχεδιασμό.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, ωστόσο, η χορήγηση των φαρμάκων σε παιδιά και εφήβους, καθώς ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης. Οι ειδικοί τονίζουν ότι παραμένει άγνωστο αν οι αλλαγές που παρατηρούνται στις εγκεφαλικές απεικονίσεις είναι προσωρινές ή αν μπορούν να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Η Άλισον Σαπίρο προειδοποιεί ότι οι επιστήμονες δεν μπορούν να θεωρούν δεδομένο πως οι έφηβοι αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο όπως οι ενήλικες. «Δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι έφηβοι θα ανταποκριθούν όπως οι ενήλικες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ενδεικτική είναι και η περίπτωση της Γκρέις Χάμιλτον, συμμετέχουσας σε σχετικές μελέτες, η οποία έχασε περισσότερα από 45 κιλά με θεραπεία GLP-1 και υποστηρίζει ότι είδε σημαντικές αλλαγές όχι μόνο στο σώμα αλλά και στη διάθεσή της. Όπως ανέφερε, ενώ για χρόνια λάμβανε αντικαταθλιπτικά, πλέον δεν τα χρειάζεται, ενώ έχασε και την επιθυμία για κατανάλωση αλκοόλ. «Δύσκολα μπορώ να πιστέψω ότι είναι απλή σύμπτωση», σχολίασε.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Πανελλήνιες 2026: Θέματα, Λύσεις, Αποτελέσματα και Bάσεις στο google
Κατσαρίδες στο σπίτι: Τα φυτά που «υπόσχονται» φυσική απώθηση
