Alfavita Newsroom 
Ένα σπάνιο δέντρο που κοσμεί τα ελληνικά βουνά βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστημονικής κοινότητας, καθώς φαίνεται πως μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην καταπολέμηση του καρκίνου. Μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη, η οποία εκπονήθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ρίχνει φως στη φαρμακευτική αξία και τη γενετική ποικιλότητα του ίταμου στην Ελλάδα, επιβεβαιώνοντας τις τεράστιες δυνατότητές του.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Καθηγητή του Εργαστηρίου Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, Φίλιππο Α. Αραβανόπουλο, κατάφερε να εντοπίσει αξιόλογους πληθυσμούς του ευρωπαϊκού ίταμου (Taxus baccata). Οι πληθυσμοί αυτοί αποτελούν μια ανεκτίμητη φυσική πηγή ουσιών, οι οποίες αξιοποιούνται ήδη για την παραγωγή ευρέως γνωστών αντικαρκινικών σκευασμάτων.
Η συγκεκριμένη έρευνα πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις του ΑΠΘ με τη χρηματοδότηση εθνικών πόρων μέσω του προγράμματος ΕΣΠΑ. Στο έργο συνέβαλαν ουσιαστικά ο ΕΛΓΟ-Δήμητρα, καθώς και το ιταλικό ερευνητικό ινστιτούτο Fondazione Edmund Mach, ενώ τα αναλυτικά ευρήματα της μελέτης φιλοξενούνται στις σελίδες του διεθνούς επιστημονικού περιοδικού PLOS One.
Οι ερευνητές επικέντρωσαν το ενδιαφέρον τους σε τρεις συγκεκριμένους πληθυσμούς του δέντρου στη Βόρεια Ελλάδα και συγκεκριμένα στον Όλυμπο, στον Χολομώντα και στον Βούρινο. Οι περιοχές αυτές θεωρούνται περιφερειακές ως προς τη συνολική εξάπλωση του είδους στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Σκοπός της μελέτης ήταν η ταυτόχρονη ανάλυση της χημιοποικιλότητας, των επιγενετικών χαρακτηριστικών και της γενετικής ποικιλότητας των δέντρων.
Η καινοτομία της έρευνας έγκειται στο γεγονός ότι:
Είναι η πρώτη φορά που ελληνικοί πληθυσμοί του ίταμου εξετάζονται μέσω μιας τόσο σύνθετης και πολυεπίπεδης επιστημονικής προσέγγισης.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι ταξάνες, οι φυσικές χημικές ενώσεις που παράγει το δέντρο. Αυτές αποτελούν τον βασικό πυρήνα για φάρμακα όπως η πακλιταξέλη, η οποία χορηγείται συστηματικά για τη θεραπεία διαφόρων μορφών καρκίνου.
Η εργαστηριακή ανάλυση έφερε στο φως σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στους τρεις πληθυσμούς αναφορικά με την ποσότητα των αντικαρκινικών ουσιών που παράγουν. Παράλληλα, καταγράφηκαν και έντονες εποχιακές διακυμάνσεις στις συγκεντρώσεις αυτών των ενώσεων.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας αφορά την ένωση 10-δεακετυλοβακατίνη III. Πρόκειται για μια κρίσιμη πρόδρομη ουσία που χρησιμοποιείται για την ημι-συνθετική παρασκευή της πακλιταξέλης. Η ουσία αυτή:
Εντοπίστηκε σε μεγάλη αφθονία στις βελόνες των δέντρων.
Παρουσίασε τα υψηλότερα επίπεδα συγκέντρωσης στον πληθυσμό του Ολύμπου.
Τα δεδομένα αυτά ανοίγουν τον δρόμο για τη δημιουργία εξειδικευμένων προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης. Μέσω του εντοπισμού και του κλωνικού πολλαπλασιασμού των δέντρων που εμφανίζουν υψηλή παραγωγικότητα σε ταξάνες, μπορεί να διασφαλιστεί η φαρμακευτική αξιοποίηση του είδους, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η γενετική του ποικιλότητα.
Πέρα από τα ελπιδοφόρα ιατρικά μηνύματα, οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον του ίταμου στη χώρα μας. Οι εναπομείναντες πληθυσμοί χαρακτηρίζονται ως σπάνιοι και έντονα κατακερματισμένοι, καθώς συχνά αποτελούνται από λιγότερα από 50 μεμονωμένα δέντρα.
Για την αποτροπή της εξαφάνισης αυτού του πολύτιμου φυσικού πόρου, η επιστημονική ομάδα προτείνει ένα αυστηρό πλαίσιο μέτρων:
Διεύρυνση των προστατευόμενων περιοχών που φιλοξενούν τα εναπομείναντα μικρά δάση ίταμου.
Ίδρυση ειδικών μονάδων για την προστασία των γενετικών πόρων του δέντρου.
Καθολική απαγόρευση της υλοτομίας και αυστηρή ρύθμιση της βόσκησης στις περιοχές αυτές.
Συνεχής παρακολούθηση της γενετικής ποικιλότητας των πληθυσμών.
Ανάπτυξη προγραμμάτων διατήρησης εκτός του φυσικού τους περιβάλλοντος (ex-situ), με τη χρήση βιολογικού υλικού από πολλαπλούς πληθυσμούς.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προσλήψεις εκπαιδευτικών – ΟΠΣΥΔ: Τα 6 βήματα για σωστά δικαιολογητικά και φάκελο
Πανελλήνιες 2026: Το έγγραφο «κλειδί» για την είσοδο στα εξεταστικά κέντρα
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
