Η Κυριακή των Απόκρεω ονομάστηκε έτσι γιατί είναι η τελευταία ημέρα κατά την οποία επιτρέπεται η κατανάλωση κρέατος για τους Χριστιανούς, πριν από την είσοδο στη νηστευτική περίοδο της Σαρακοστής. Από την επόμενη ημέρα ξεκινά σταδιακά η προετοιμασία σώματος και πνεύματος για το Πάσχα, μέσα από τη νηστεία και την εγκράτεια.
Η τρίτη εβδομάδα του Τριωδίου είναι γνωστή ως εβδομάδα της Τυροφάγου ή Τυρινής. Κατά τη διάρκειά της επιτρέπονται τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα αυγά, τα ψάρια και το ελαιόλαδο, ενώ το κρέας αποκλείεται από τη διατροφή, με μοναδική εξαίρεση την Κυριακή των Απόκρεω. Την ίδια περίοδο κορυφώνονται και οι αποκριάτικες εκδηλώσεις, με γλέντια, μεταμφιέσεις και έντονη σατιρική διάθεση.
Στις εκκλησίες διαβάζεται η ευαγγελική περικοπή από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (25, 31-46), που αναφέρεται στη Δευτέρα Παρουσία και τη μέλλουσα κρίση, υπενθυμίζοντας το βαθύτερο πνευματικό μήνυμα της περιόδου και την ανάγκη για αγάπη, ελεημοσύνη και προσωπική ευθύνη.
Η λέξη Απόκριες συνδέεται άμεσα με την αποχή από το κρέας, ενώ αντίστοιχη είναι και η λατινική λέξη Carnival, που προέρχεται από το carne (κρέας) και vale (αποχαιρετισμός). Και στις δύο περιπτώσεις, η έννοια δηλώνει το πέρασμα από την περίοδο της αφθονίας στη νηστεία.
Στην Ελλάδα, οι Απόκριες συνοδεύονται από χορό, γλέντι και μεταμφιέσεις, έθιμα με ρίζες σε αρχαίες και ρωμαϊκές γιορτές, όπως τα Σατουρνάλια και οι Διονυσιακές τελετές. Παραδοσιακά, οι μασκαράδες, η σάτιρα και τα πειράγματα αποτελούσαν βασικό στοιχείο της λαϊκής ζωής σε κάθε περιοχή.
Μεγάλες αποκριάτικες διοργανώσεις πραγματοποιούνται σε πόλεις όπως η Πάτρα με το Πατρινό Καρναβάλι, η Ξάνθη, η Θήβα με τον «βλάχικο γάμο», η Κοζάνη με τους φανoύς και η Νάουσα με το έθιμο των «Μπουλών». Κάθε τόπος διατηρεί τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, συνδυάζοντας ιστορία, λαογραφία και σύγχρονη διασκέδαση.
Οι Απόκριες γιορτάζονται ευρύτερα στον ορθόδοξο και καθολικό κόσμο. Σε χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Βραζιλία, το Καρναβάλι αποτελεί κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός διεθνούς εμβέλειας, με πιο γνωστό παράδειγμα το Καρναβάλι του Ρίο ντε Τζανέιρο.
